موفق‌ترین و بهترین انیمیشن های ایرانی

انیمیشن ایرانی سابقه‌ای طولانی دارد. این سابقه از سفالینه پنج‌هزارساله شهر سوخته تا فیلم‌های کوتاه جشنواره‌ای دهه پنجاه می‌رسد و بعد به کارتون‌های تلویزیونی دهه هشتاد و انیمیشن‌های سینمایی دهه نود که میلیون‌ها تماشاگر به سینما کشاندند. این صفحه فهرست مهم‌ترین انیمیشن‌های ایرانی را، از سینمایی تا سریالی و از قدیمی تا جدید، با آمار تماشاگر هر کدام می‌آورد.

فهرست انیمیشن‌های سینمایی ایرانی

پرتماشاگرترین انیمیشن‌های بلند ایرانی، بر اساس تعداد تماشاگر در سینماهای کشور:

انیمیشن	کارگردان	سال اکران	تماشاگر
بچه زرنگ		۱۴۰۲	۱٬۹۲۲٬۳۶۱
ببعی قهرمان	حسین صفارزادگان و میثم حسینی	۱۴۰۳	۱٬۵۷۰٬۹۹۷
یوز		۱۴۰۴	۱٬۵۶۴٬۶۴۷
فیلشاه	هادی محمدیان	۱۳۹۷	۱٬۱۵۵٬۷۹۲
شاهزاده روم	هادی محمدیان	۱۳۹۴	۹۱۸٬۲۶۳
پسر دلفینی	محمد خیراندیش	۱۴۰۱	۹۱۰٬۸۴۶
لوپتو	عباس عسکری	۱۴۰۱	۸۱۷٬۸۸۵
بنیامین	محسن عنایتی	۱۳۹۸	۶۲۰٬۶۲۸
مسافری از گانورا		۱۴۰۲	۴۲۱٬۷۸۵
پسر دلفینی ۲		۱۴۰۴	۳۸۳٬۵۲۹
شنگول منگول	کیانوش و فرزاد دالوند	۱۴۰۳	۳۴۲٬۷۲۳
فرمانروای آب		۱۴۰۴	۲۴۱٬۴۹۶

آمار از سالنامه آماری فروش فیلم و سینمای ایران (۱۳۶۴ تا ۱۴۰۴) است و تماشاگر سال اصلی اکران هر فیلم را نشان می‌دهد. سالنامه انیمیشن را جدا علامت نمی‌زند؛ فیلم‌هایی که انیمیشن بودنشان را از منابع خبری تأیید کرده‌ایم آمده‌اند. فروش و جایگاه بین‌المللی این فیلم‌ها را در پرفروش‌ترین انیمیشن‌های ایرانی ببینید.

انیمیشن‌های ایرانی جدید، ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵

داده هفتگی سمفا شش انیمیشن ایرانی را نشان می‌دهد که از اسفند ۱۴۰۳ به بعد اکران شده‌اند. «یوز» رضا ارژنگی با حدود ۱٫۶ میلیون بلیت پرفروش‌ترین آن‌هاست. تازه‌ترین انیمیشن پرفروش «سفینه نجات» هادی محمدیان است که از شهریور ۱۴۰۵ روی پرده است.

انیمیشن	کارگردان	آغاز اکران	بلیت	فروش (میلیارد تومان)
یوز	رضا ارژنگی	مهر ۱۴۰۴	۱٬۵۷۹٬۳۲۵	۹۶٫۸
سفینه نجات	هادی محمدیان	شهریور ۱۴۰۵	۵۷۴٬۰۸۹	۵۶٫۲
پسر دلفینی ۲	محمد خیراندیش	اسفند ۱۴۰۳	۴۶۰٬۷۱۷	۳۲٫۲
رویاشهر	محسن عنایتی	فروردین ۱۴۰۴	۳۶۸٬۴۱۵	۲۳٫۲
فرمانروای آب	مجید اسماعیلی	مرداد ۱۴۰۴	۲۴۱٬۴۹۶	۱۲٫۲
ژولیت و شاه	اشکان رهگذر	دی ۱۴۰۴	۱۴٬۱۹۹	۱٫۱

بلیت و فروش جمع همه هفته‌های اکران تا ۸ آبان ۱۴۰۵ است و نمایش‌های پیش از اکران عمومی را هم دارد. برای همین عدد «یوز» و «پسر دلفینی ۲» با جدول بالا که فقط سال اصلی اکران را می‌شمارد کمی فرق دارد. «نبرد بادبادک‌ها» هم از اوایل آبان ۱۴۰۵ روی پرده رفته و هنوز یک هفته کامل اکران ندارد.

انیمیشن‌های سینمایی ایرانی، یکی‌یکی

بچه زرنگ (۱۴۰۲)

پرتماشاگرترین انیمیشن تاریخ سینمای ایران با حدود ۱٫۹ میلیون تماشاگر. «بچه زرنگ» در آذر ۱۴۰۲ رکورد «فیلشاه» را شکست و در سال اکرانش سومین فیلم پرتماشاگر سینمای ایران بود، بعد از «فسیل» و «هتل». این انیمیشن بعدها در نمایش خانگی هم عرضه شد.

ببعی قهرمان (۱۴۰۳)

انیمیشن سینمایی حسین صفارزادگان و میثم حسینی بر پایه ببعی، گوسفند محبوب برنامه‌های کودک تلویزیون، با قصه بره‌ای که می‌خواهد پرواز کند. «ببعی قهرمان» با حدود ۱٫۶ میلیون تماشاگر دومین انیمیشن پرتماشاگر ایران است.

فیلشاه (۱۳۹۷)

تا ۱۴۰۲ پرتماشاگرترین انیمیشن تاریخ سینمای ایران، ساخته هادی محمدیان و گروه هنرپویا. «فیلشاه» در لبنان، عراق و چند کشور دیگر هم اکران شد و به گزارش سازندگانش در لبنان حدود نیم میلیون دلار فروخت. برای این فیلم بازی موبایل و محصولات جانبی هم ساخته شد؛ کاری که پیش از آن در انیمیشن ایرانی کم دیده می‌شد.

شاهزاده روم (۱۳۹۴)

نخستین انیمیشن سینمایی ایرانی که به یک موفقیت جدی گیشه تبدیل شد و نزدیک یک میلیون تماشاگر داشت. این فیلم که آن هم کار هادی محمدیان است، قصه‌ای مذهبی را برای کودکان روایت می‌کند و راه را برای انیمیشن‌های سینمایی بعدی باز کرد.

پسر دلفینی (۱۴۰۱)

ساخته محمد خیراندیش، با تیمی حدود دویست نفره در دو سال. «پسر دلفینی» موفق‌ترین انیمیشن ایرانی در بازار جهانی است: به گفته سازندگانش در روسیه در بیش از دو هزار سالن اکران شد و حدود ۱٫۷ میلیون دلار فروخت، و پس از آن در ترکیه، صربستان، اسپانیا و چند کشور دیگر هم به نمایش درآمد.

لوپتو (۱۴۰۱)

«لوپتو» انیمیشن سه‌بعدی مرکز انیمیشن سوره به کارگردانی عباس عسکری است. قصه‌اش در دنیای اسباب‌بازی‌هایی با عناصر بومی ایران و فضای شهر کرمان می‌گذرد. «لوپتو» با حدود ۸۲۰ هزار تماشاگر در همان سال «پسر دلفینی» اکران شد و جایزه بهترین انیمیشن جشنواره کودکان احمدآباد هند را گرفت.

بنیامین (۱۳۹۸)

کار گروهی از انیماتورهای کاشانی به سرپرستی محسن عنایتی. «بنیامین» در جشنواره‌های خارجی زیادی حضور داشت و در سی و دومین جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان جایزه بهترین پویانمایی را گرفت.

آخرین داستان

اقتباس اشکان رهگذر از داستان ضحاک در شاهنامه، با طراحی بصری خاص و فضایی تیره‌تر از انیمیشن‌های کودک. فروش گیشه‌اش کم بود، اما در جشنواره‌های خارجی دیده شد و از جدی‌ترین تلاش‌ها برای انیمیشن بزرگسال در ایران است.

تهران ۱۵۰۰

انیمیشن بلند بهرام عظیمی با قصه‌ای طنز درباره تهران آینده. این فیلم در اوایل دهه نود اکران شد و از نخستین تجربه‌های جدی انیمیشن سینمایی برای بزرگسالان در ایران بود.

کارتون‌های ایرانی تلویزیونی

بیشتر خاطره ایرانی‌ها از انیمیشن به تلویزیون برمی‌گردد. مرکز پویانمایی صبا، وابسته به صداوسیما، از دهه هفتاد تولیدکننده اصلی کارتون‌های ایرانی بوده است.

شکرستان (۱۳۸۷)

«یکی بود، یکی نبود، غیر از خدا هیچ‌کس نبود…» با صدای مرتضی احمدی، شروع آشنای «شکرستان» بود. بابک نظری این مجموعه را با تکنیک کات‌اوت و بیش از صد شخصیت ساخت و هر قسمت بر پایه یک ضرب‌المثل یا قصه ایرانی بود. «شکرستان» در چند فصل پخش شد و در جشنواره‌های کودکان در چین، ایتالیا و هند حضور داشت. شاید محبوب‌ترین کارتون ایرانی دو دهه اخیر باشد، هم برای کودکان و هم برای بزرگسالان.

پهلوانان (۱۳۸۶)

مجموعه‌ای حماسی با الهام از پوریای ولی و فضای تاریخی خوارزم که در چند فصل ساخته شد. «پهلوانان» به ترکی و عربی هم دوبله شد. ماجرای امتیازش در IMDb هم مشهور است: پس از رای انبوه کاربران ایرانی، این سایت آن را از فهرست برترین سریال‌ها کنار گذاشت.

از دیگر کارتون‌های شناخته‌شده صبا می‌توان «کلیله و دوستان»، «مثل‌نامه»، «جمشید و خورشید» و «نبرد خلیج فارس» را نام برد.

کارتون‌های ایرانی قدیمی، از کانون تا صبا

کارتون‌های قدیمی ایرانی دو دوره دارند. پیش از انقلاب، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان فیلم‌های کوتاه پویانمایی می‌ساخت که بسیاری از آن‌ها بعدها از تلویزیون پخش شدند. از اواخر دهه هفتاد، مرکز پویانمایی صبا مجموعه‌های تلویزیونی را جای آن‌ها گذاشت. در دهه هفتاد تولید داخلی کم بود و بیشتر برنامه‌های کودک عروسکی بودند، برای همین در این فهرست کمتر کاری از آن سال‌ها دیده می‌شود.

سال‌ها سال نخستین ساخت یا پخش است. منبع‌ها برای «افسانه ماردوش» دو بازه متفاوت در دهه هشتاد آورده‌اند.

تاریخچه انیمیشن ایران در چند خط

• شهر سوخته، حدود پنج هزار سال پیش: روی یک جام سفالی از شهر سوخته سیستان، پنج تصویر پشت‌سرهم از یک بز و درخت کشیده شده است. اگر جام را بچرخانید، بز به سمت درخت می‌پرد. این جام را از قدیمی‌ترین نمونه‌های تلاش بشر برای نشان دادن حرکت در تصویر می‌دانند.
• دهه چهل و پنجاه شمسی: انیمیشن مدرن ایران با هنرمندان نقاش و گرافیست مثل نورالدین زرین‌کلک، فرشید مثقالی و نفیسه ریاحی شکل گرفت. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خانه اصلی آن بود. زرین‌کلک، که او را پدر انیمیشن ایران می‌دانند، با فیلم‌هایی مثل «دنیای دیوانه دیوانه دیوانه» (۱۳۵۴) به جشنواره‌های جهانی راه پیدا کرد.
• دهه هفتاد و هشتاد: مرکز صبا تأسیس شد و تلویزیون به تولیدکننده اصلی انیمیشن ایرانی تبدیل شد.
• دهه نود به بعد: انیمیشن ایرانی به سینما رسید و «شاهزاده روم»، «فیلشاه» و «پسر دلفینی» نشان دادند می‌تواند هم در گیشه داخلی و هم در بازار خارجی بفروشد.

فروش انیمیشن‌های ایرانی در نمودارهای «پرفروش‌ترین انیمیشن‌های سینمایی ایرانی» و «پرمخاطب‌ترین انیمیشن‌های سال ایران» آمده است.

پرسش‌های رایج

پرفروش‌ترین انیمیشن ایرانی کدام است؟

از نظر تعداد تماشاگر «بچه زرنگ» با حدود ۱٫۹ میلیون تماشاگر در ۱۴۰۲ اول است. «ببعی قهرمان» در ۱۴۰۳ و «یوز» در ۱۴۰۴ هر کدام نزدیک ۱٫۶ میلیون تماشاگر داشتند. در فروش بین‌المللی «پسر دلفینی» از بقیه جلوتر است.

جدیدترین انیمیشن‌های ایرانی کدام‌اند؟

«سفینه نجات» هادی محمدیان از شهریور ۱۴۰۵ و «نبرد بادبادک‌ها» از آبان ۱۴۰۵ روی پرده‌اند. در ۱۴۰۴ «یوز»، «رویاشهر»، «فرمانروای آب» و «ژولیت و شاه» اکران شدند و «یوز» با حدود ۱٫۶ میلیون بلیت پرفروش‌ترینشان بود.

اولین انیمیشن سینمایی ایرانی کدام است؟

نخستین انیمیشن‌های بلند ایرانی در دهه هفتاد و هشتاد ساخته شدند، اما نخستین انیمیشن سینمایی که در گیشه موفق شد «شاهزاده روم» (۱۳۹۴) بود.

بهترین کارتون‌های ایرانی قدیمی کدام‌اند؟

«شکرستان» و «پهلوانان» از محبوب‌ترین مجموعه‌های تلویزیونی‌اند و «خداوند لک‌لک‌ها را دوست دارد»، «انگشتر سحرآمیز» و «قصه‌های غزاله» از کارهای شناخته‌شده مرکز صبا. در فیلم‌های کوتاه، آثار نورالدین زرین‌کلک، علی‌اکبر صادقی و فرشید مثقالی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شاخص‌ترین‌اند. فهرست کامل‌تر با سال و سازنده در بخش «کارتون‌های ایرانی قدیمی» همین صفحه آمده است.

درباره شرکت‌هایی که این آثار را ساخته‌اند، بزرگ‌ترین شرکت‌های انیمیشن‌سازی ایران و جهان و درباره آموزش انیمیشن، رشته انیمیشن در دانشگاه‌های ایران را ببینید. کاتالوگ انیمیشن کودک و سهم آثار ایرانی از آن هم در داشبورد دیجی‌تون آمده است.

منابع

• سالنامه آماری فروش فیلم و سینمای ایران، ۱۳۶۴ تا ۱۴۰۴؛ متن کامل سالنامه‌های ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ در گزارش‌های مرجع
• سامانه فروش بلیت سینما (سمفا)، داده هفتگی کل کشور تا ۸ آبان ۱۴۰۵، در داشبورد سمفا
• کارگردان و زمان اکران انیمیشن‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، خبرگزاری مهر درباره «یوز» و «فرمانروای آب»، خبرگزاری دانشجو درباره «رویاشهر» و «سفینه نجات»، عصر ایران درباره «ژولیت و شاه» و شرق درباره «پسر دلفینی ۲»
• خبرگزاری مهر، گفت‌وگو با سازندگان «پسر دلفینی»، شهریور ۱۴۰۱
• خبرگزاری‌ها درباره جوایز «لوپتو» و «بنیامین»، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱
• نمافر، نقشه وضعیت صنعت پویانمایی
• کارتون‌های قدیمی: ویکی‌پدیای فارسی و انگلیسی (مدخل‌های علی‌اکبر صادقی، فرشید مثقالی، نورالدین زرین‌کلک و هر مجموعه)، همشهری آنلاین، خبرگزاری مهر، جام‌جم آنلاین، ایلنا و برنا