امارات در شاخص توسعۀ سفر و گردشگری مجمع جهانی اقتصاد سال 2024 در منطقه، رتبۀ اول و در جهان، در رتبۀ هجدهم قرار گرفت. امارات در سال 2019 رتبه 25 را کسب بود. ثبات اقتصادی و سیاسی و جامعه‌ای فراگیر، از جمله دلایل ارتقای رتبۀ این کشور بوده که آن را به مقصد تجاری و گردشگری ایده‌آلی بدل کرده است. مهمان‌نوازی سنتی عربی و دمای مطلوب این کشور در زمستان به همراه زیرساخت‌های پیشرفته و امکانات رفاهی، از دیگر مؤلفه‌های تأثیرگذار بوده است.
علاوه بر این‌ها، کشور خلیجی کوچک اما نفت‌انگیز امارات، مکان مطلوبی برای برگزاری کنفرانس‌ها، نمایشگاه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، رویدادهای فرهنگی بزرگی مثل نمایشگاه اکسپو دبی 2020 و میزبانی مسابقه‌ها و رویدادهای مهم ورزشی مانند جام جهانی اسب‌دوانی دبی، مسابقۀ فرمول یک ابوظبی، مسابقات گلف کلاسیک صحرای دبی، جام باشگاه‌های جهانی و مسابقه‌های ورزشی المپیک ویژه بوده است. در این گزارش نگاهی به روند توسعۀ صنعت گردشگری در امارات، دلایل برتری آن در منطقه و چشم‌اندازش در آینده می‌پردازیم.
دورنمای کلی صنعت گردشگری در امارات
طبق آمار، به ترتیب 18/36 و 24/07 میلیون گردشگر خارجی در سال‌های 2014 و 2023 به کشور امارات سفر کرده‌اند. همان‌گونه که نمودار زیر نشان می‌دهد، از 2023 به بعد نرخ گردشگران رو به فزونی بوده و پیش‌بینی می‌شود که در سال 2029 این رقم به 44/66 میلیون نفر برسد.
وضعیت مطلوب امارات در شاخص‌های سفر و گردشگری یکی از دلایل استقبال گردشگران خارجی برای سفر به این کشور بوده است. مطابق شاخص توسعۀ سفر و گرشگری مجمع جهانی اقتصاد، امارات در بین 119 کشور جهان رتبۀ اول در شاخص ارائۀ داده‌های سفر و گردشگری و زیرساخت‌های حمل‌ونقل هوایی، رتبۀ دوم در زیرساخت‌ها و خدمات و رتبۀ سوم در جامعیت داده‌های سفر و گردشگری، کارایی خدمات حمل‌ونقل هوایی و سیاست‌گذاری سفر و گردشگری را کسب کرده است. پیش‌بینی می‌شود که سهم گردشگری امارات در اقتصاد این کشور تا آخر سال 2024، به 236 میلیارد درهم (64 میلیارد دلار)؛ معادل 12 درصد کل تولید ناخالص داخلی کشور برسد.
درآمد گردشگری تفریحی؛ پیشتاز در امارات
از میان انواع گردشگری، درآمد گردشگری تفریحی در امارات پیشتاز بوده است. این کشور با در اختیار داشتن بیش از 46 درصد هتل‌های مجلل منطقۀ شورای همکاری خلیج فارس، 43/5 میلیارد درهم (11/84 میلیارد دلار) از این بخش در سال 2023 درآمد داشته است. طبق آمار وزارت اقتصاد امارات متحدۀ عربی، در این سال 75/4 درصد گردشگران، هتل‌ها را اشغال کرده‌اند که رشد 6 درصدی نسبت به سال گذشته را نشان می‌دهد. مدت اقامت در هتل هم 3/5 روز بوده که متوسط قیمت هر اتاق 508 درهم (138/31 دلار) می‌شده است. همچنین لازم است بدانیم که هتل‌ها در امارات بیش از 210 هزار اتاق برای گردشگران فراهم آورده‌اند که 150 هزار تای آن تنها در دبی قرار دارد.10 کشوری که بین ژانویه تا دسامبر 2023، بیشترین سفر را به دبی، یکی از پرجمعیت‌ترین شهرهای امارات داشته‌اند به ترتیب کشورهای هند، عمان، عربستان سعودی، انگلستان، روسیه، ایالات متحدۀ آمریکا، آلمان، فرانسه، پاکستان و ایران بوده‌اند. نرخ سفر گردشگران خارجی به این شهر در این سال، 17/15 میلیون نفر بوده است؛ 19/43 درصد بیشتر از سال 2022. هشت مقصد اصلی این گردشگران، به پیشنهاد دو شرکت راهنمای سفر Tripadvisior و Lonely Planet را می‌توان طبق جدول 1 فهرست‌وار تنظیم کرد:
چشم‌انداز صنعت گردشگری در امارات
همان‌گونه که شواهد نشان داد، به استثنای دوران همه‌گیری کرونا که تمام کشورها را تحت بحران‌های بسیاری قرار داد، صنعت گردشگری در امارات با رشد پیوسته و مداومی همراه بوده است. این کشور استراتژی مدونی برای جذب 39/3 میلیون گردشگر تا سال 2031 (رشد سالانۀ 7 درصدی) طرح‌ریزی کرده است که همراه با ارزش 90 میلیارد دلار درهمی (24/5 میلیارد دلار) بخش گردشگری در تولید ناخالص داخلی کشور و ایجاد بیش از 178 هزار شغل جدید خواهد بود. طبق این استراتژی، در مقایسه با 2019 تا سال 2031، مهمانان هتل‌ها 1/5 برابر خواهند شد (از 27 میلیون به 40 میلیون)؛ این یعنی 2/5 برابر ارزش بیشتر برای تولید ناخالص داخلی کشور (از 49/01 میلیارد دلار در 2019 به 122/52 میلیارد دلار در 2031).
علاوه بر این، هتل‌ها از 126 هزار اتاق به 251 هزار افزایش خواهد یافت و خانۀ تعطیلات برای متنوع نمودن گزینه‌های گردشگران هم به امکانات اضافه خواهد شد. طبق برآورد استاتیستا تا سال 2028 سفر با آژانس‌های مسافرتی به عنوان بزرگ‌ترین بخش صنعت گردشگری در امارات با رشد سالانۀ 2/99 درصدی به 1628 میلیون دلار خواهد رسید. متقاضیان این آژانس‌ها به 2235 هزار نفر افزایش می‌یابد که متوسط درآمد به ازای هر کاربر (ARPU) 457/30 دلار خواهد بود. Knight Frank –آژانس املاک، مسکونی و مشاور مایملک تجاری- هم پیش‌بینی کرده که تا سال 2027 از 163/7 هزار اتاق هتل‌ها در شهر دبی، 34/3 هزار پنج‌ستاره مجلل، 33/5 هزار هتل آپارتمان، 29/9 هزار چهار ستاره Upscale، 27/2 هزار پنج ستاره Upper Upscale، 20/4 هزار سه ستاره Midscale و 18/5 هزار هم چهار ستاره Upper Midscale خواهد بود.
چرایی برتری صنعت گردشگری امارات در منطقه
چه عواملی باعث شده که کشور کوچک امارات با وجود منابع غنی نفتی، در صنعت گردشگری پیشتاز کشورهای شمال آفریقا و غرب آسیا باشد و در بین کشورهای جهان، رتبۀ 18 را کسب کند؟ این در حالی است که کشور خودمان در جهان، رتبۀ 73 را داشته و در منطقه نیز با وجود منابع غنی و چشم‌اندازهای طبیعی و تاریخی گسترده، رتبۀ 9 را دارد.یکی از دلایلی که اندیشمندان به آن اشاره داشته‌اند، اتکای امارات به مدل‌های متنوع گردشگری برای جذب گروه‌های مختلف است. گردشگری تجاری، گردشگری پزشکی، گردشگری کشاورزی، گردشگری Mice یعنی تجمعات و نشست‌ها، گردشگری کویری، گردشگری هیجانی مثل فعالیت‌های فیزیکی، مبادله‌های فرهنگی و فعالیت در طبیعت، گردشگری پایدار که چهار نوع گردشگری سبز، گردشگری نرم، گردشگری اجتماعاتی و اکوتوریسم را شامل می‌شود و ... از جمله مدل‌های مختلف صنعت گردشگری در این کشور است. برای مثال در سال 2023، حدود 787 هزار بیمار خارجی به کلینیک مجهز Cleveland Clinic Abu Dhabi مراجعه نموده‌اند؛ رشدی 12 درصدی نسبت به سال پیش که انتظار می‌رود تا سال 2028 این رقم 25 درصد بیشتر بشود. این گردشگری در سال 2023 ارزشی معادل 31/91 میلیارد دلار برای اقتصاد امارات به همراه داشته است.
در مثالی دیگر امارات به عنوان منطقۀ استراتژیک بین آسیا، اروپا و آفریقا باعث شده «قطب تجارت جهانی» نام بگیرد. عبدالله بن طوق المری وزیر اقتصاد امارات می‌گوید: «توسعۀ استارت‌آپ‌ها نقش مهمی در تقویت اقتصاد این کشور دارد و موجب دو برابر شدن تولید ناخالص داخلی تا 2031 می‌شود». در حال حاضر نزدیک به 40 منطقۀ آزاد برای امور تجاری در این کشور برقرار است؛ از جمله منطقۀ آزاد عجمان، شهر رسانه‌ای دبی، منطقۀ آزاد جبل علی، منطقۀ آزاد پارک دانش دبی و غیره. این‌ها جدا از دو منطقۀ اصلی و دریایی برای ثبت و انجام امور تجاری است.
میراث فرهنگی قوی، روساختارهای مدرن، چشم‌اندازهای متنوع شهری و طبیعی، مراکز خرید، محیط امن، هوای معتدل و جامعه‌ای چندفرهنگی از دیگر دلایل جذابیت کشور امارات برای گردشگران خارجی است. فراهم آوردن امکانات تکنولوژی نوین و هوش مصنوعی برای برنامه‌ریزی و کمک بهتر به گردشگران یکی دیگر از مؤلفه‌های مؤثر است. Booking.com گزارش کرده که 60 درصد مسافرین به امارات به پیشنهاد هوش مصنوعی برای سفر خود اعتماد کرده‌اند. هرچند که این کشور قصد دارد در سه سال آینده زمینۀ بیشتری برای «سفر آهسته»، یعنی به دور از هر گونه تکنولوژی فراهم نماید؛ جذب کامل هر گردشگر در طبیعت و فرهنگ محلی.
کلام پایانی
صنعت گردشگری یکی از منابع رشد اقتصادی کشور امارات است که هرساله با رشد مداوم و مستمری گسترش می‌یابد. پیش‌بینی شده تا سال 2031 این سرمایه‌گذاری به 90 میلیارد دلار درهم برسد. این یعنی اتکای کشوری کوچک به منابع مختلف برای رشد و توسعۀ پایدار خود در سطح منطقه و سطح جهانی. رشد صنعت گردشگری در این کشور نه تنها سود پایداری در بخش اقتصاد داشته؛ بلکه موجب آشنایی جهانیان با فرهنگ محلی کشور و تقویت شبکه‌های ارتباطی و مبادلاتی با جهانیان شده است. تنها در یک نمونه بیمارانی که برای طی درمان به این کشور سفر می‌کنند، فارغ از دریافت کیفیت خدمات پزشکی، می‌توانند از مناطق و جاذبه‌های طبیعی و تاریخی شهر هم دیدن کنند.روساختارهای مدرن، محیط امن، چشم‌اندازهای تاریخی و طبیعی متنوع، میراث فرهنگی غنی، هوای مطلوب به خصوص در فصل زمستان، دسترسی به تکنولوژی پیشرفته و اینترنت پرسرعت، از جمله دلایلی است که گردشگران را مجذوب این کشور کرده است. برنامه‌ریزی و آینده‌نگری دقیق این کشور برای چند سال آینده از جمله ایجاد یک هویت ملی گردشگری یکپارچه در تمام شهرها، تنوع بخشیدن به کالاها و محصولات فرهنگی و شرکت دادن بیشتر مردم بومی باعث می‌شود چشم‌انداز صنعت گردشگری در این کشور را رو به رشد و شکوفا ببینیم.
نویسنده: نیلوفر سقاباشی
لینک کوتاه: nmfr.ir/7dd