بحران‌هایی مانند جنگ، نه‌فقط دولت‌ها و نهادهای رسمی، بلکه بازیگران نوظهور حوزهٔ فناوری را نیز با پرسشی اساسی روبه‌رو می‌کنند: آیا آن‌ها صرفاً تولیدکنندهٔ خدمات هستند یا می‌توانند در لحظه‌های حساس، بخشی از بافت حمایتی جامعه شوند؟
در این زمینه، تجربهٔ فیکولند -یک پلتفرم دیجیتال کودک‌محور- نمونه‌ای قابل تأمل است. تیم این اپلیکیشن در بحبوحهٔ جنگ تحمیلی رژیم صهیونیستی علیه کشورمان، تصمیم گرفت دسترسی به خدمات خود را برای همهٔ کاربران رایگان کند. این اقدام به‌ظاهر ساده، پرسش‌هایی مهم دربارهٔ نقش فناوری در بحران‌ها، جایگاه پلتفرم‌های آموزشی/سرگرمی در ساخت تاب‌آوری روانی، و ظرفیت کنش اجتماعی در استارتاپ‌های بخش خصوصی ایجاد می‌کند.
در گفت‌وگو با الهام رحمانی، مالک محصول (Product Owner) فیکولند، صرفاً به معرفی این تصمیم نپرداخته‌ایم؛ بلکه از منطق درونی آن، نسبت آن با مدل کسب‌وکار، بازخوردهای کاربران، و امکان تداوم چنین رویکردی در فضای اقتصادی فعلی پرسیده‌ایم. آیا می‌توان مسئولیت اجتماعی را به بخشی ساختاری از پلتفرم‌های دیجیتال کودک تبدیل کرد؟ آیا این تجربه الگویی تکرارپذیر است یا استثنایی موقتی در دل بحران؟
چه مدل درآمدی دارید؟ آیا از اشتراک ماهانه استفاده می‌کنید یا بسته‌های جداگانه؟
ما از مدل اشتراکی استفاده می‌کنیم تا هزینه‌ها برای والدین قابل پیش‌بینی و منصفانه باشد.
البته در شرایط بحرانی امروز، که خانواده‌ها با مسائل مختلفی از جمله جنگ و اضطراب درگیر هستند، تصمیم گرفتیم اپلیکیشن را به صورت کاملاً رایگان در اختیار کاربران قرار دهیم. چرا که باور داریم تعهد به سلامت روان کودکان، تنها یک مسئولیت اقتصادی نیست، بلکه وظیفه‌ای انسانی و اجتماعی است.
چگونه میان محتوای آموزشی و سرگرم‌کننده تعادل ایجاد می‌کنید؟
ما معتقدیم یادگیری زمانی ماندگار می‌شود که کودک در جریان بازی آموزش ببیند.
از همین رو، از ویدیو، کتاب و بازی بهره گرفته‌ایم تا مفاهیمی چون همکاری، شناخت احساسات، مهارت‌های پایه و خلاقیت را به‌صورت غیرمستقیم و در بستر تجربه‌ای لذت‌بخش به کودک منتقل کنیم. هدف نهایی ما این است که کودک یاد بگیرد، بی‌آن‌که احساس کند در کلاس درس نشسته است.
از چه روشی برای تحلیل رفتار و علاقه‌مندی‌های کودکان استفاده می‌کنید؟ آیا رویکرد شما داده‌محور است؟
بله، اما نه صرفاً با تکیه بر آمار و نمودار. ما تلاش می‌کنیم بفهمیم هر کودک در کدام بخش از دنیای فیکولند بیشترین زمان را می‌گذراند، چه محتوایی برای او جذاب‌تر است و از چه روش‌هایی بهتر یاد می‌گیرد. البته تمام این تحلیل‌ها را با رعایت کامل حریم خصوصی انجام می‌دهیم. داده برای ما تنها ابزاری برای شناخت بهتر کودکان است، نه وسیله‌ای برای تبلیغات یا اِعمال فشار.
آیا در طراحی محتوا با روان‌شناسان یا متخصصان کودک همکاری می‌کنید؟
ما همهٔ محتواها را زیر نظر روان‌شناسان و متخصصان کودک تهیه و بازبینی می‌کنیم. برای ما بسیار مهم است که محتوا علاوه بر جذابیت و سرگرم‌کنندگی، از نظر روانی نیز سالم، عمیق و متناسب با روحیهٔ لطیف کودک باشد.
بزرگ‌ترین چالش شما در طراحی تجربه کاربری برای کودکان چه بوده است؟
بچه‌ها نه مثل بزرگ‌ترها منو می‌خوانند، نه صبر زیادی دارند، و نه اشتباهات را می‌بخشند!
بزرگ‌ترین چالش ما طراحی یک تجربهٔ بصری ساده، جذاب و در عین حال کاربردی بوده است؛ تجربه‌ای که برای کودک دو ساله قابل استفاده باشد و در عین حال، برای کودک هشت ساله خسته‌کننده نباشد. در واقع، طراحی ما با دل، صبر و نگاهی هم‌دلانه به دنیای کودکی شکل گرفته است.
برنامه‌های آیندهٔ شما برای توسعهٔ فیکولند چیست؟
ما رؤیاهای بزرگی در سر داریم. هدف‌مان جهانی‌سازی فیکولند است؛ چرا که کودکان در هر نقطه‌ای از جهان به خیال و امنیت نیاز دارند. ضمناً قصد داریم محتواهای تعاملی‌تری بسازیم؛ مانند داستان‌های شخصی‌سازی‌شده و کارتون‌های قابل بازی. همچنین در حال توسعهٔ نسخه‌ای ویژهٔ والدین هستیم تا آن‌ها بتوانند مسیر رشد کودک خود را بهتر دنبال کنند. در یک جمله، می‌خواهیم فیکولند به دوستی صمیمی برای همهٔ اعضای خانواده تبدیل شود.
چه خدماتی را به صورت رایگان یا اجتماعی ارائه کردید؟
دسترسی کامل به اپلیکیشن را بدون هیچ محدودیتی برای استفاده از بازی‌ها، کتاب‌ها و ویدیوها در اختیار بچه‌ها قرار دادیم. در کنار آن، در شبکه‌های اجتماعی خود، پست‌ها و راهکارهایی دربارهٔ مواجههٔ والدین با اضطراب کودک و مدیریت بحران در خانواده منتشر کردیم تا هم برای بچه‌ها فضای امنی بسازیم، و هم برای والدین همراهی مؤثر باشیم.
آیا بازخورد مثبتی هم دریافت کردید؟
بله، خانواده‌ها به‌صورت گسترده پیام‌های تشکر برای ما ارسال کردند.
این اقدام تا چه اندازه در افزایش اعتماد والدین یا تعامل بچه‌ها تأثیر داشت؟
با وجود محدودیت‌هایی که در آن زمان در دسترسی به اینترنت وجود داشت و شرایط سختی که هم برای ما و هم برای کاربران ایجاد شده بود، این حرکت اثرات مثبت و دلگرم‌کننده‌ای داشت.
آیا قصد دارید خدمات مسئولیت اجتماعی را به بخشی دائمی از فیکولند تبدیل کنید؟
ارائه خدماتی که موجب رضایت و آرامش خاطر خانواده‌ها و کاربران شود، همواره از اولویت‌های اصلی فیکولند بوده و هست. تجربهٔ اخیر به ما آموخت که حتی یک اپلیکیشن سادهٔ کودکانه، اگر با نیت درست و عشق ساخته شود، می‌تواند نقشی فراتر از یک سرگرمی صرف داشته باشد: نقش یک امید کوچک در دل بحران‌ها.
در فیکولند همواره تلاش کرده‌ایم همراه کودکان و خانواده‌ها باشیم؛ نه‌تنها در لحظات خوش، بلکه در دوران دشوار نیز، همچون شمعی در تاریکی، حضوری دلگرم‌کننده و آرام‌بخش برای آن‌ها داشته باشیم.
آیا در این پروژه با نهادهای روان‌شناسی یا آموزشی همکاری داشتید؟
بهره‌گیری از مشورت روان‌شناسان، همواره بخشی جدانشدنی از مسیر فیکولند بوده و هست.
از رؤیا تا محصول: مدل کسب‌وکار و تجربه کاربری فیکولند
اگر بخواهید فیکولند را در یک جمله معرفی کنید، چه می‌گویید؟ فیکولند، یک فضای دیجیتال تربیت‌محور است که با ترکیب علم روان‌شناسی کودک، طراحی تجربه و خلاقیت محتوایی ساخته شده تا هر کودک بتواند در دنیایی امن، جذاب و آموزنده، کودکی خود را زندگی کند. فیکولند با چه هدفی راه‌اندازی شده و چه نیازی از خانواده‌ها را هدف قرار داده است؟ ایدهٔ فیکولند از یک رؤیا آغاز شد: اینکه کودکان بتوانند در یک فضای دیجیتال ایمن، با خیال آسوده بازی کنند، یاد بگیرند، قوهٔ تخیل خود را پرورش دهند و در کنار آن، مفاهیم مهمی را دربارهٔ خود و دنیای اطراف‌شان کشف کنند. ما به دغدغهٔ والدینی توجه کردیم که از محتوای آنلاین ناراضی بودند؛ محتواهایی که یا بسیار سطحی و ناایمن بودند، یا بیش از حد خشک و صرفاً آموزشی. هدف ما ایجاد نقطهٔ تعادل بود؛ فضایی که در آن بازی، آموزش، امنیت و عشق به کودک، هم‌زمان در جریان باشد. مخاطب اصلی شما کودکان هستند یا والدین؟ استراتژی‌های شما چگونه این دو گروه را درگیر می‌کند؟ دل ما با کودکان است و چشم‌مان به نگرانی‌های والدین. در واقع، مخاطب اصلی ما خانواده است؛ با همه‌ی دغدغه‌ها و نیازهای اعضای آن. برای کودکان، دنیایی خیال‌انگیز خلق کرده‌ایم که در آن احساس می‌کنند همه چیز با الهام از نیازها و علایق آن‌ها طراحی شده است. برای رفع دغدغه‌های والدین نیز روی راهکارهای تربیتی و ساخت یک فضای اجتماعی امن تمرکز کرده‌ایم. هدف ما، ایجاد رابطه‌ای سه‌جانبه میان فیکولند، کودک و خانواده است.
چه مدل درآمدی دارید؟ آیا از اشتراک ماهانه استفاده می‌کنید یا بسته‌های جداگانه؟
ما از مدل اشتراکی استفاده می‌کنیم تا هزینه‌ها برای والدین قابل پیش‌بینی و منصفانه باشد.
البته در شرایط بحرانی امروز، که خانواده‌ها با مسائل مختلفی از جمله جنگ و اضطراب درگیر هستند، تصمیم گرفتیم اپلیکیشن را به صورت کاملاً رایگان در اختیار کاربران قرار دهیم. چرا که باور داریم تعهد به سلامت روان کودکان، تنها یک مسئولیت اقتصادی نیست، بلکه وظیفه‌ای انسانی و اجتماعی است.
چگونه میان محتوای آموزشی و سرگرم‌کننده تعادل ایجاد می‌کنید؟
ما معتقدیم یادگیری زمانی ماندگار می‌شود که کودک در جریان بازی آموزش ببیند.
از همین رو، از ویدیو، کتاب و بازی بهره گرفته‌ایم تا مفاهیمی چون همکاری، شناخت احساسات، مهارت‌های پایه و خلاقیت را به‌صورت غیرمستقیم و در بستر تجربه‌ای لذت‌بخش به کودک منتقل کنیم. هدف نهایی ما این است که کودک یاد بگیرد، بی‌آن‌که احساس کند در کلاس درس نشسته است.
از چه روشی برای تحلیل رفتار و علاقه‌مندی‌های کودکان استفاده می‌کنید؟ آیا رویکرد شما داده‌محور است؟
بله، اما نه صرفاً با تکیه بر آمار و نمودار. ما تلاش می‌کنیم بفهمیم هر کودک در کدام بخش از دنیای فیکولند بیشترین زمان را می‌گذراند، چه محتوایی برای او جذاب‌تر است و از چه روش‌هایی بهتر یاد می‌گیرد. البته تمام این تحلیل‌ها را با رعایت کامل حریم خصوصی انجام می‌دهیم. داده برای ما تنها ابزاری برای شناخت بهتر کودکان است، نه وسیله‌ای برای تبلیغات یا اِعمال فشار.
آیا در طراحی محتوا با روان‌شناسان یا متخصصان کودک همکاری می‌کنید؟
ما همهٔ محتواها را زیر نظر روان‌شناسان و متخصصان کودک تهیه و بازبینی می‌کنیم. برای ما بسیار مهم است که محتوا علاوه بر جذابیت و سرگرم‌کنندگی، از نظر روانی نیز سالم، عمیق و متناسب با روحیهٔ لطیف کودک باشد.
بزرگ‌ترین چالش شما در طراحی تجربه کاربری برای کودکان چه بوده است؟
بچه‌ها نه مثل بزرگ‌ترها منو می‌خوانند، نه صبر زیادی دارند، و نه اشتباهات را می‌بخشند!
بزرگ‌ترین چالش ما طراحی یک تجربهٔ بصری ساده، جذاب و در عین حال کاربردی بوده است؛ تجربه‌ای که برای کودک دو ساله قابل استفاده باشد و در عین حال، برای کودک هشت ساله خسته‌کننده نباشد. در واقع، طراحی ما با دل، صبر و نگاهی هم‌دلانه به دنیای کودکی شکل گرفته است.
برنامه‌های آیندهٔ شما برای توسعهٔ فیکولند چیست؟
ما رؤیاهای بزرگی در سر داریم. هدف‌مان جهانی‌سازی فیکولند است؛ چرا که کودکان در هر نقطه‌ای از جهان به خیال و امنیت نیاز دارند. ضمناً قصد داریم محتواهای تعاملی‌تری بسازیم؛ مانند داستان‌های شخصی‌سازی‌شده و کارتون‌های قابل بازی. همچنین در حال توسعهٔ نسخه‌ای ویژهٔ والدین هستیم تا آن‌ها بتوانند مسیر رشد کودک خود را بهتر دنبال کنند. در یک جمله، می‌خواهیم فیکولند به دوستی صمیمی برای همهٔ اعضای خانواده تبدیل شود.
واکنش فیکولند به بحران: اقدامات اجتماعی در جریان جنگ
چه عاملی باعث شد تصمیم بگیرید در بحبوحهٔ جنگ، خدمات رایگان یا اجتماعی ارائه دهید؟ در روزهایی که «امنیت» برای بسیاری از خانواده‌ها از معنای معمول خود دور شده بود، و کودکان درگیر اضطراب‌های زودرس و ناآشنا بودند، نمی‌توانستیم بی‌تفاوت بمانیم. ما با کودکان کار می‌کنیم، برای دنیای کودکی. و باور داریم کودکی، حق همه بچه‌هاست حتی در دل بحران‌ها. آن روزها از خودمان پرسیدیم: اگر فیکولند نتواند در چنین لحظاتی همراه و پناهی برای کودکان باشد، پس تمام تلاش‌مان چه ارزشی دارد؟ همین شد که تصمیم گرفتیم دسترسی به فیکولند را برای همه رایگان کنیم؛ تا هر کودک، در هر نقطه‌ای، بتواند لحظه‌ای آرامش، شادی و بازی را تجربه کند.
چه خدماتی را به صورت رایگان یا اجتماعی ارائه کردید؟
دسترسی کامل به اپلیکیشن را بدون هیچ محدودیتی برای استفاده از بازی‌ها، کتاب‌ها و ویدیوها در اختیار بچه‌ها قرار دادیم. در کنار آن، در شبکه‌های اجتماعی خود، پست‌ها و راهکارهایی دربارهٔ مواجههٔ والدین با اضطراب کودک و مدیریت بحران در خانواده منتشر کردیم تا هم برای بچه‌ها فضای امنی بسازیم، و هم برای والدین همراهی مؤثر باشیم.
آیا بازخورد مثبتی هم دریافت کردید؟
بله، خانواده‌ها به‌صورت گسترده پیام‌های تشکر برای ما ارسال کردند.
این اقدام تا چه اندازه در افزایش اعتماد والدین یا تعامل بچه‌ها تأثیر داشت؟
با وجود محدودیت‌هایی که در آن زمان در دسترسی به اینترنت وجود داشت و شرایط سختی که هم برای ما و هم برای کاربران ایجاد شده بود، این حرکت اثرات مثبت و دلگرم‌کننده‌ای داشت.
آیا قصد دارید خدمات مسئولیت اجتماعی را به بخشی دائمی از فیکولند تبدیل کنید؟
ارائه خدماتی که موجب رضایت و آرامش خاطر خانواده‌ها و کاربران شود، همواره از اولویت‌های اصلی فیکولند بوده و هست. تجربهٔ اخیر به ما آموخت که حتی یک اپلیکیشن سادهٔ کودکانه، اگر با نیت درست و عشق ساخته شود، می‌تواند نقشی فراتر از یک سرگرمی صرف داشته باشد: نقش یک امید کوچک در دل بحران‌ها.
در فیکولند همواره تلاش کرده‌ایم همراه کودکان و خانواده‌ها باشیم؛ نه‌تنها در لحظات خوش، بلکه در دوران دشوار نیز، همچون شمعی در تاریکی، حضوری دلگرم‌کننده و آرام‌بخش برای آن‌ها داشته باشیم.
آیا در این پروژه با نهادهای روان‌شناسی یا آموزشی همکاری داشتید؟
بهره‌گیری از مشورت روان‌شناسان، همواره بخشی جدانشدنی از مسیر فیکولند بوده و هست.