در میانهٔ بحران‌ها و فشارهای روانی ناشی از جنگ، فراهم کردن پناهگاهی فرهنگی برای کودکان، ضرورتی حیاتی است. «بوم» -پلتفرم کتابخانه آنلاین ویژه کودکان و نوجوانان- از جمله پروژه‌هایی است که در دل جنگ تحمیلی کشورمان با رژیم صهیونیستی، رویکردی متعهدانه در پیش گرفت؛ و با هدف تقویت تاب‌آوری روانی کودکان، دسترسی رایگان به کتاب‌های متنی، صوتی و تصویری خود را برای عموم کاربران فراهم کرد. اقدامی که با استقبال خانواده‌ها مواجه شد و نشان داد که ادبیات، حتی در میانهٔ شدیدترین اضطراب‌ها، می‌تواند آرامش را به جامعه هدیه کند.
در گفت‌وگو با حمیدرضا نکویی، هم‌بنیان‌گذار این مجموعه، از روند طراحی «بوم»، مدل فرهنگی-اقتصادی، تمایز با دیگر پلتفرم‌ها، و البته نقش‌آفرینی فعال و مسئولانه آن در دوران جنگ و بحران سخن گفته‌ایم.
نرخ تبدیل کاربران مهمان به اشتراکی چگونه است؟ برای افزایش آن اقدامی کرده‌اید؟
ما تمرکز خود را بر ایجاد تجربهٔ کاربری ساده و جذاب، ارائه محتوای رایگان و اجرای کمپین‌های آگاهی‌بخش قرار داده‌ایم. کاربران پس از آشنایی با تنوع و کیفیت محتوای بوم، به‌مراتب راحت‌تر به اشتراک روی می‌آورند.
برای افزایش وفاداری و تمدید اشتراک چه برنامه‌هایی دارید؟ آیا از ابزارهایی مانند بازی‌وارسازی (gamification) یا ایمیل مارکتینگ استفاده می‌کنید؟
در بوم، سیستمی برای اعطای بَج یا نشان‌های مطالعه طراحی شده که بچه‌ها می‌توانند میزان پیشرفت خود را در آن مشاهده کنند. همچنین تیم طراحی در حال توسعهٔ ابزارهای بازی‌وارسازی پیشرفته است که به افزایش تعامل کاربران، ارتقای میزان مطالعه و تقویت وفاداری آن‌ها کمک می‌کند.
تجربهٔ همکاری با ناشران چگونه بوده است؟ آیا در زمینه‌هایی مانند حقوق مؤلف یا کپی‌رایت با چالشی روبه‌رو شده‌اید؟
مدل همکاری بوم بر پایهٔ خرید حق نشر به‌صورت سالانه یا چندساله بنا شده است؛ مدلی که هنوز برای بسیاری از ناشران در ایران نسبتاً ناآشنا به شمار می‌رود. برخی ناشران همچنان ترجیح می‌دهند با مدل‌های سنتی یا پلتفرم‌های انحصاری همکاری داشته باشند. با این حال، ما تلاش کرده‌ایم به ناشرها نشان دهیم که بوم چگونه می‌تواند به گسترش مخاطبان آن‌ها، به‌ویژه در مناطق دورافتاده‌ای که دسترسی به کتاب‌فروشی محدود است، کمک کند. همچنین داده‌های دقیقی که از رفتار مطالعاتی کاربران در اختیار ناشران قرار می‌دهیم، به آن‌ها در بهبود کیفیت آثار و برنامه‌ریزی برای آینده یاری می‌رساند.
چه نوع داده‌هایی از رفتار کاربران جمع‌آوری می‌کنید؟ این اطلاعات چگونه در توسعه محصول به‌کار گرفته می‌شود؟
ما اطلاعاتی مانند تعداد و مدت مطالعهٔ هر کتاب، موضوعات مورد علاقه کاربران و میزان استقبال از عناوین مختلف را جمع‌آوری و تحلیل می‌کنیم. این داده‌ها هم در توسعهٔ محصول ما نقش کلیدی دارند؛ و هم به ناشران کمک می‌کنند تا نسبت به عملکرد آثار خود و شناخت موضوعات و محتواهای محبوب، دید روشن‌تری داشته باشند. ما بر این باوریم که رویکرد داده‌محور می‌تواند تأثیر قابل توجهی در ارتقای صنعت نشر کودک در کشور داشته باشد.
آیندهٔ کتاب‌خوانی را در ایران چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا گرایش بیشتری به سمت کتاب‌های صوتی وجود دارد یا نسخه‌های متنی؟ مدل بوم با این روندها هماهنگ است؟
ما معتقدیم که هر دو قالب، یعنی متنی و صوتی، جایگاه خود را حفظ خواهند کرد؛ به‌ویژه در گروه سنی کودک و نوجوان که نیازها و ترجیحات متنوعی دارند. هدف بوم این است که با ارائه مجموعه‌ای متنوع از کتاب‌های متنی، صوتی و تصویری، حق انتخاب را به کاربر داده و همواره با فناوری‌های روز و سبک‌های نوین مطالعه همگام باشد.
بخش دوم: اقدامات اجتماعی در ایام جنگ با اسرائیل
در زمان جنگ تحمیلی با رژیم صهیونیستی، چه دغدغه‌ای باعث شد تصمیم به ارائه خدمات رایگان یا اجتماعی بگیرید؟
از ابتدای راه، مأموریت بوم این بوده که کتاب‌های باکیفیت را بدون تبعیض در دسترس تمام کودکان قرار دهد؛ فارغ از اینکه در کجا زندگی می‌کنند یا چه محدودیت‌های اقتصادی، جسمی یا فرهنگی دارند. در شرایط جنگ، که کودکان از خانه، مدرسه و محیط‌های آموزشی دور می‌افتند یا دچار اضطراب می‌شوند، وظیفهٔ خود دانستیم که خدمات خود را به‌صورت رایگان در اختیار خانواده‌ها قرار دهیم. زیرا باور داشتیم که حتی چند دقیقه خواندن یا شنیدن داستان می‌تواند به کودک و خانواده‌اش آرامش و امید بدهد.
چه نوع خدماتی را در اختیار کاربران قرار دادید؟
ما اشتراک دوماههٔ رایگان اپلیکیشن را برای همهٔ کاربران فعال کردیم تا بدون هیچ محدودیتی به کتاب‌های متنی، صوتی و تصویری دسترسی داشته باشند.
این اقدام چه بازخوردی برای برند بوم به همراه داشت؟ آیا مورد استقبال قرار گرفت؟
بله، استقبال بسیار خوبی صورت گرفت. حتی در روزهایی که اینترنت بین‌الملل قطع بود، اپلیکیشن بوم همچنان در داخل کشور در دسترس بود و فعالیت داشت. این موضوع باعث افزایش نصب اپلیکیشن شد و خانواده‌های بیشتری را با بوم آشنا کرد. همچنین، پیام مسئولیت‌پذیری اجتماعی ما پررنگ‌تر دیده شد.
آیا پیش از این هم تجربهٔ همکاری با نهادهای مدنی یا کمپین‌های اجتماعی را داشتید؟
بله، ما در کمپین «ایران همدل» مشارکت داشتیم و به طور کلی، همواره تلاش کرده‌ایم با خیریه‌ها، مدارس، کتابخانه‌های مناطق روستایی و نهادهای مدنی ارتباط و همکاری داشته باشیم.
به‌نظر شما، نقش کسب‌وکارهای فرهنگی در بحران‌های انسانی مثل جنگ چیست؟
ما معتقدیم هر کسب‌وکاری بخشی از جامعه است و در بحران‌ها باید از تخصص و منابع خود برای کاهش دشواری‌ها و فشارهای روحی و روانی مردم استفاده کند. در بوم، یاری‌رسانی و کمک‌کردن در چنین شرایطی را نه یک انتخاب، که یک مسئولیت اجتماعی و ارزش بنیادین می‌دانیم.
آیا ارائه این خدمات اجتماعی، در کاربران شما انگیزه‌ای برای تبلیغ برند بوم ایجاد کرد؟
تجربهٔ ما نشان می‌دهد که در این‌گونه موقعیت‌ها، بیشتر برندهای بزرگ و شناخته‌شده دیده می‌شوند و کسب‌وکارهای نوپا کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند. با این حال، ما به تأثیر بلندمدت این کارها باور داریم و همچنان متعهد به مسئولیت اجتماعی خود هستیم.
آیا این نوع اقدامات اجتماعی بخشی از برنامه‌های بوم است یا صرفاً در واکنش به شرایط خاص انجام می‌شود؟
فراهم کردن دسترسی برابر به کتاب، همیشه بخشی از هویت و اهداف بوم بوده است. از ابتدای مسیر با خیریه‌ها، مدارس و کتابخانه‌های روستایی همکاری داشته‌ایم و کودکان زیادی را به‌صورت رایگان یا با حمایت خیرین تحت پوشش قرار داده‌ایم. این یک رویکرد صرفاً واکنشی نیست؛ بلکه بخشی از مأموریت اصلی ماست.
بخش اول: شناخت محصول و مدل اشتراک
ایدهٔ مدل اشتراکی برای کتاب چگونه شکل گرفت؟ چرا به‌جای فروش تکی، اشتراک را انتخاب کردید؟ ایدهٔ شکل‌گیری بوم، ریشه در یک دغدغهٔ ساده اما عمیق دارد: چگونه می‌توان کتاب‌خوانی را برای همه کودکان و نوجوانان ایران، بدون محدودیت مالی، امکان‌پذیر کرد؟ مخاطبان ما در دورهٔ رشد خود هستند و سلیقهٔ مطالعاتی آن‌ها همواره در حال تغییر است. در چنین شرایطی، مدل اشتراکی بهترین گزینه برای پاسخ‌گویی به این نیازها بود. این مدل در واقع نوعی بازآفرینی دیجیتال از مفهوم کتابخانه است. کاربر با پرداخت هزینه‌ای اندک، می‌تواند در طول دوره اشتراک خود، به ده‌ها یا صدها عنوان کتاب دسترسی داشته باشد؛ برخلاف خرید تکی که هزینهٔ بالاتری دارد و انتخاب‌های محدودتری را پیش روی مخاطب می‌گذارد. این ساختار به بچه‌ها کمک می‌کند تا سلیقه‌های مطالعاتی خود را کشف کنند و به والدین این اطمینان را می‌دهد که فرزندانشان بدون دغدغهٔ مالی، به محتوای فرهنگی باکیفیت دسترسی دارند. هدف ما، همگانی‌سازی (democratization) کتاب‌خوانی برای نسل آینده است. مزیت رقابتی بوم نسبت به اپلیکیشن‌هایی مانند فیدیبو و طاقچه چیست؟ آنچه بوم را از دیگر پلتفرم‌ها متمایز می‌کند، تمرکز کامل بر کودکان و نوجوانان است. این امر در همهٔ ابعاد محصول دیده می‌شود: از طراحی رابط کاربری ساده و رنگارنگ متناسب با گروه‌های سنی مختلف گرفته تا ارزیابی و دسته‌بندی محتوای کتاب‌ها پیش از انتشار. بوم تنها یک کتابخانهٔ دیجیتال نیست؛ بلکه بستری فرهنگی برای ارتباط ناشران، نویسندگان، مترجمان و خانواده‌ها با یکدیگر است. در کنار آرشیو گسترده‌ای از کتاب‌های ناشران معتبر، بوم محتوای اختصاصی نیز تولید می‌کند؛ از جمله ترجمهٔ کتاب‌ها به زبان‌های محلی مانند گیلکی، کردی، بلوچی و ترکی، ارائه کتاب‌های تصویری و زبان اشاره برای کودکان ناشنوا و همچنین تولید کتاب‌های صوتی با توصیف تصویری ویژهٔ کودکان نابینا. این ویژگی‌ها، بوم را به پلتفرمی متمایز از دیگر بازیگران این حوزه تبدیل کرده است. چه عواملی بیشترین تأثیر را در حفظ رضایت کاربران اشتراکی شما داشته است؟ کیفیت و تنوع محتوای کتاب‌ها اصلی‌ترین عامل رضایت کاربران است. ما به‌طور مداوم آرشیو بوم را به‌روز کرده و تلاش می‌کنیم با ارائه قالب‌های متنی، صوتی و تصویری، پاسخگوی نیازهای متنوع مخاطبان باشیم. همچنین با گوش دادن به بازخورد کاربران، تجربهٔ آن‌ها را به شکلی مستمر بهبود می‌دهیم. فرآیند انتخاب و اولویت‌بندی محتوای کتاب‌ها در بوم چگونه انجام می‌شود؟ آیا از داده‌های مطالعهٔ کاربران هم در این مسیر استفاده می‌کنید؟ فرآیند انتخاب کتاب‌ها مبتنی بر سه اصل است: تنوع و کیفیت محتوا، امنیت و سادگی تجربهٔ کاربری، و ایجاد انگیزه برای مطالعهٔ فعال. هر ماه ده‌ها عنوان جدید به بوم اضافه می‌شود تا سلایق مختلف پوشش داده شود. محیط بوم به گونه‌ای طراحی شده که والدین با اطمینان خاطر فرزندان خود را به آن بسپارند. و امکاناتی نظیر نشان‌های مطالعه و بازی‌وارسازی، بچه‌ها را به خواندن بیشتر تشویق می‌کند. آیا در بوم، سیستم پیشنهاد کتاب بر اساس علایق کاربران وجود دارد؟ در حال حاضر امکاناتی مانند جستجوی هدفمند و فیلترهای موضوعی متناسب با علایق کاربر در دسترس است. اما در فازهای بعدی توسعه، برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا با تحلیل داده‌های مطالعه، تجربه‌ای شخصی‌سازی‌شده ایجاد کنیم؛ به‌گونه‌ای که هر کاربر پیشنهادهایی هوشمندانه و جذاب دریافت کرده و کتابخانهٔ خود را متناسب با سلیقه‌اش بسازد.
نرخ تبدیل کاربران مهمان به اشتراکی چگونه است؟ برای افزایش آن اقدامی کرده‌اید؟
ما تمرکز خود را بر ایجاد تجربهٔ کاربری ساده و جذاب، ارائه محتوای رایگان و اجرای کمپین‌های آگاهی‌بخش قرار داده‌ایم. کاربران پس از آشنایی با تنوع و کیفیت محتوای بوم، به‌مراتب راحت‌تر به اشتراک روی می‌آورند.
برای افزایش وفاداری و تمدید اشتراک چه برنامه‌هایی دارید؟ آیا از ابزارهایی مانند بازی‌وارسازی (gamification) یا ایمیل مارکتینگ استفاده می‌کنید؟
در بوم، سیستمی برای اعطای بَج یا نشان‌های مطالعه طراحی شده که بچه‌ها می‌توانند میزان پیشرفت خود را در آن مشاهده کنند. همچنین تیم طراحی در حال توسعهٔ ابزارهای بازی‌وارسازی پیشرفته است که به افزایش تعامل کاربران، ارتقای میزان مطالعه و تقویت وفاداری آن‌ها کمک می‌کند.
تجربهٔ همکاری با ناشران چگونه بوده است؟ آیا در زمینه‌هایی مانند حقوق مؤلف یا کپی‌رایت با چالشی روبه‌رو شده‌اید؟
مدل همکاری بوم بر پایهٔ خرید حق نشر به‌صورت سالانه یا چندساله بنا شده است؛ مدلی که هنوز برای بسیاری از ناشران در ایران نسبتاً ناآشنا به شمار می‌رود. برخی ناشران همچنان ترجیح می‌دهند با مدل‌های سنتی یا پلتفرم‌های انحصاری همکاری داشته باشند. با این حال، ما تلاش کرده‌ایم به ناشرها نشان دهیم که بوم چگونه می‌تواند به گسترش مخاطبان آن‌ها، به‌ویژه در مناطق دورافتاده‌ای که دسترسی به کتاب‌فروشی محدود است، کمک کند. همچنین داده‌های دقیقی که از رفتار مطالعاتی کاربران در اختیار ناشران قرار می‌دهیم، به آن‌ها در بهبود کیفیت آثار و برنامه‌ریزی برای آینده یاری می‌رساند.
چه نوع داده‌هایی از رفتار کاربران جمع‌آوری می‌کنید؟ این اطلاعات چگونه در توسعه محصول به‌کار گرفته می‌شود؟
ما اطلاعاتی مانند تعداد و مدت مطالعهٔ هر کتاب، موضوعات مورد علاقه کاربران و میزان استقبال از عناوین مختلف را جمع‌آوری و تحلیل می‌کنیم. این داده‌ها هم در توسعهٔ محصول ما نقش کلیدی دارند؛ و هم به ناشران کمک می‌کنند تا نسبت به عملکرد آثار خود و شناخت موضوعات و محتواهای محبوب، دید روشن‌تری داشته باشند. ما بر این باوریم که رویکرد داده‌محور می‌تواند تأثیر قابل توجهی در ارتقای صنعت نشر کودک در کشور داشته باشد.
آیندهٔ کتاب‌خوانی را در ایران چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا گرایش بیشتری به سمت کتاب‌های صوتی وجود دارد یا نسخه‌های متنی؟ مدل بوم با این روندها هماهنگ است؟
ما معتقدیم که هر دو قالب، یعنی متنی و صوتی، جایگاه خود را حفظ خواهند کرد؛ به‌ویژه در گروه سنی کودک و نوجوان که نیازها و ترجیحات متنوعی دارند. هدف بوم این است که با ارائه مجموعه‌ای متنوع از کتاب‌های متنی، صوتی و تصویری، حق انتخاب را به کاربر داده و همواره با فناوری‌های روز و سبک‌های نوین مطالعه همگام باشد.
بخش دوم: اقدامات اجتماعی در ایام جنگ با اسرائیل
در زمان جنگ تحمیلی با رژیم صهیونیستی، چه دغدغه‌ای باعث شد تصمیم به ارائه خدمات رایگان یا اجتماعی بگیرید؟
از ابتدای راه، مأموریت بوم این بوده که کتاب‌های باکیفیت را بدون تبعیض در دسترس تمام کودکان قرار دهد؛ فارغ از اینکه در کجا زندگی می‌کنند یا چه محدودیت‌های اقتصادی، جسمی یا فرهنگی دارند. در شرایط جنگ، که کودکان از خانه، مدرسه و محیط‌های آموزشی دور می‌افتند یا دچار اضطراب می‌شوند، وظیفهٔ خود دانستیم که خدمات خود را به‌صورت رایگان در اختیار خانواده‌ها قرار دهیم. زیرا باور داشتیم که حتی چند دقیقه خواندن یا شنیدن داستان می‌تواند به کودک و خانواده‌اش آرامش و امید بدهد.
چه نوع خدماتی را در اختیار کاربران قرار دادید؟
ما اشتراک دوماههٔ رایگان اپلیکیشن را برای همهٔ کاربران فعال کردیم تا بدون هیچ محدودیتی به کتاب‌های متنی، صوتی و تصویری دسترسی داشته باشند.
این اقدام چه بازخوردی برای برند بوم به همراه داشت؟ آیا مورد استقبال قرار گرفت؟
بله، استقبال بسیار خوبی صورت گرفت. حتی در روزهایی که اینترنت بین‌الملل قطع بود، اپلیکیشن بوم همچنان در داخل کشور در دسترس بود و فعالیت داشت. این موضوع باعث افزایش نصب اپلیکیشن شد و خانواده‌های بیشتری را با بوم آشنا کرد. همچنین، پیام مسئولیت‌پذیری اجتماعی ما پررنگ‌تر دیده شد.
آیا پیش از این هم تجربهٔ همکاری با نهادهای مدنی یا کمپین‌های اجتماعی را داشتید؟
بله، ما در کمپین «ایران همدل» مشارکت داشتیم و به طور کلی، همواره تلاش کرده‌ایم با خیریه‌ها، مدارس، کتابخانه‌های مناطق روستایی و نهادهای مدنی ارتباط و همکاری داشته باشیم.
به‌نظر شما، نقش کسب‌وکارهای فرهنگی در بحران‌های انسانی مثل جنگ چیست؟
ما معتقدیم هر کسب‌وکاری بخشی از جامعه است و در بحران‌ها باید از تخصص و منابع خود برای کاهش دشواری‌ها و فشارهای روحی و روانی مردم استفاده کند. در بوم، یاری‌رسانی و کمک‌کردن در چنین شرایطی را نه یک انتخاب، که یک مسئولیت اجتماعی و ارزش بنیادین می‌دانیم.
آیا ارائه این خدمات اجتماعی، در کاربران شما انگیزه‌ای برای تبلیغ برند بوم ایجاد کرد؟
تجربهٔ ما نشان می‌دهد که در این‌گونه موقعیت‌ها، بیشتر برندهای بزرگ و شناخته‌شده دیده می‌شوند و کسب‌وکارهای نوپا کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند. با این حال، ما به تأثیر بلندمدت این کارها باور داریم و همچنان متعهد به مسئولیت اجتماعی خود هستیم.
آیا این نوع اقدامات اجتماعی بخشی از برنامه‌های بوم است یا صرفاً در واکنش به شرایط خاص انجام می‌شود؟
فراهم کردن دسترسی برابر به کتاب، همیشه بخشی از هویت و اهداف بوم بوده است. از ابتدای مسیر با خیریه‌ها، مدارس و کتابخانه‌های روستایی همکاری داشته‌ایم و کودکان زیادی را به‌صورت رایگان یا با حمایت خیرین تحت پوشش قرار داده‌ایم. این یک رویکرد صرفاً واکنشی نیست؛ بلکه بخشی از مأموریت اصلی ماست.