یادداشت تازه نمافر، «عنوان‌های کتاب منتشرشده در ایران در ۱۴۰۴»، همین موضوع را با داده‌های تازه بررسی کرده است.
پرفروشترین کتاب تاریخ کدام است؟ جواب کوتاه: کتاب مقدس مسیحیان. اما بقیه فهرست به این سادگی نیست. برای بیشتر کتابهای قدیمی آمار فروش رسمی وجود ندارد و عددهایی که در فهرست‌ها می‌بینید برآوردند؛ برخی منبع محکمی دارند و برخی فقط از این سایت به آن سایت نقل شده‌اند. در این صفحه رایج‌ترین برآوردها را آورده‌ایم و هر جا عددی قابل اتکا نیست، گفته‌ایم.
ده کتاب معروف و برتر دنیا
پرفروشترین با معروف‌ترین یکی نیست. بعضی از مشهورترین کتاب‌ها هرگز به فهرست فروش نرسیده‌اند، اما در تقریبا هر فهرست «بهترین کتابهای جهان» تکرار می‌شوند. این ده کتاب از پرتکرارترین‌ها هستند:
- جنگ و صلح، لئو تولستوی (۱۸۶۹)
- جنایت و مکافات، فیودور داستایفسکی (۱۸۶۶)
- دن کیشوت، میگل د سروانتس (۱۶۰۵)
- صد سال تنهایی، گابریل گارسیا مارکز (۱۹۶۷)
- غرور و تعصب، جین آستین (۱۸۱۳)
- ۱۹۸۴، جورج اورول (۱۹۴۹)
- بینوایان، ویکتور هوگو (۱۸۶۲)
- موبی دیک، هرمان ملویل (۱۸۵۱)
- اودیسه، هومر
- در جست‌وجوی زمان از دست رفته، مارسل پروست (۱۹۱۳ تا ۱۹۲۷)
از ادبیات فارسی، «شاهنامه» فردوسی، «مثنوی» مولوی، «دیوان حافظ»، «گلستان» سعدی و «رباعیات خیام» بیش از همه به زبان‌های دیگر ترجمه شده‌اند. رباعیات خیام با ترجمه انگلیسی ادوارد فیتزجرالد در قرن نوزدهم از پرخواننده‌ترین کتابهای شعر جهان شد.
کتابهای دینی
کتاب مقدس (عهد عتیق و عهد جدید) به برآورد کتاب رکوردهای گینس بیش از پنج میلیارد نسخه چاپ و پخش شده و به بیش از هر کتاب دیگری ترجمه شده است. بخش بزرگی از این نسخه‌ها رایگان توزیع شده‌اند، پس «فروش» به معنای دقیق کلمه نیست.
برای قرآن برآورد قابل اتکایی وجود ندارد. قرآن در کشورهای مسلمان در حجم بسیار بالا چاپ می‌شود، اما هیچ نهاد بین‌المللی شمار نسخه‌ها را جمع نزده است. آنچه روشن است، شمار بسیار زیاد نسخه‌های خطی است که از قرن‌های نخست اسلام به جا مانده.
پرفروشترین رمانها
این‌ها رایج‌ترین برآوردها برای رمان‌های تک‌جلدی‌اند. عددها گرد شده‌اند و بیشترشان را ناشران یا روزنامه‌ها اعلام کرده‌اند، نه یک مرجع مستقل.
| کتاب | نویسنده | انتشار نخست | برآورد فروش |
|---|---|---|---|
| دن کیشوت | میگل د سروانتس | ۱۶۰۵ | بیش از ۵۰۰ میلیون (بی‌منبع محکم) |
| داستان دو شهر | چارلز دیکنز | ۱۸۵۹ | حدود ۲۰۰ میلیون |
| شازده کوچولو | آنتوان دو سنت‌اگزوپری | ۱۹۴۳ | حدود ۲۰۰ میلیون |
| ارباب حلقهها | جی. آر. آر. تالکین | ۱۹۵۴ | حدود ۱۵۰ میلیون |
| هری پاتر و سنگ جادو | جی. کی. رولینگ | ۱۹۹۷ | حدود ۱۲۰ میلیون |
| و سپس هیچ‌کس نماند | آگاتا کریستی | ۱۹۳۹ | حدود ۱۰۰ میلیون |
| رویای تالار سرخ | تسائو شوئه‌چین | قرن هجدهم | حدود ۱۰۰ میلیون |
| هابیت | جی. آر. آر. تالکین | ۱۹۳۷ | حدود ۱۰۰ میلیون |
| آلیس در سرزمین عجایب | لوئیس کارول | ۱۸۶۵ | حدود ۱۰۰ میلیون |
دو رقم اول جدول را با احتیاط بخوانید. رقم ۵۰۰ میلیون برای «دن کیشوت» در فهرست‌های اینترنتی همه‌جا تکرار می‌شود، اما ردی از یک برآورد واقعی پشتش پیدا نمی‌شود. برای «داستان دو شهر» هم وضع کم‌وبیش همین است. «شازده کوچولو» و «هری پاتر» برآوردهای مستندتری دارند، چون ناشرانشان آمار فروش منتشر کرده‌اند.
مجموعهها: هری پاتر در صدر
اگر مجموعه‌های چندجلدی را حساب کنیم، هفت‌گانه هری پاتر با بیش از ۶۰۰ میلیون نسخه به گزارش ناشرش پرفروشترین مجموعه داستانی تاریخ است. پشت سرش مانگای ژاپنی وان پیس از ایچیرو اودا آمده که تا ۲۰۲۲ بیش از ۵۰۰ میلیون نسخه فروخته بود. رمان‌های فانتزی و کودک و نوجوان در فهرست مجموعه‌های پرفروش بسیار پررنگ‌اند.
کتابهای غیرداستانی و سیاسی
نقلقولهایی از رئیس مائو («کتاب سرخ کوچک») در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ در چین تقریبا برای همه چاپ شد و داشتنش عملا اجباری بود. برآوردها از ۸۰۰ میلیون تا بیش از یک میلیارد نسخه است. برای «مانیفست حزب کمونیست» مارکس و انگلس هم رقم ۵۰۰ میلیون زیاد نقل می‌شود، اما مثل «دن کیشوت» منبع محکمی ندارد.
پرفروشترین نویسندگان
کتاب رکوردهای گینس آگاتا کریستی را پرفروشترین نویسنده داستان می‌داند؛ برآوردها از دو میلیارد نسخه بیشتر است. برای شکسپیر هم رقم‌هایی در همین حدود گفته می‌شود، ولی آثار او چهارصد سال است که در هر قالب و زبانی چاپ می‌شوند و شمردنشان تقریبا ناممکن است. پس از این دو، نام‌هایی مثل باربارا کارتلند، دانیل استیل و جی. کی. رولینگ در فهرست‌ها تکرار می‌شوند.
چند الگو در این فهرست‌ها
- زبان انگلیسی غالب است. بیشتر رمان‌های پرفروش به انگلیسی نوشته شده‌اند و بیشتر نویسندگان آمریکایی یا بریتانیایی‌اند. بخشی از این به بزرگی بازار انگلیسی‌زبان برمی‌گردد و بخشی به این‌که آمار فروش در همین بازار بهتر ثبت شده است.
- فانتزی و کودک بیشترین سهم را دارند. تالکین، رولینگ، سنت‌اگزوپری و لوئیس کارول همه در این دسته‌اند. کتابهای کودک چند نسل پشت سر هم خریده می‌شوند.
- داستان جنایی پایدار است. آگاتا کریستی تقریبا صد سال است که در فهرست‌ها می‌ماند.
- کتابهای قدیمی‌تر عدد بزرگ‌تر اما نامطمئن‌تری دارند. هر چه کتاب قدیمی‌تر، فاصله رقم اعلام‌شده با واقعیت قابل سنجش بیشتر.
این عددها کنار بازار کتاب ایران
برای این‌که مقیاس این ارقام روشن شود: بر اساس آمار خانه کتاب، میانگین شمارگان هر عنوان کتاب در ایران در سال ۱۴۰۴ حدود ۸۳۷ نسخه بوده است. این میانگین در ۱۴۰۲ حدود ۹۲۹ نسخه بود و در ۱۴۰۵ تا این‌جا به حدود ۷۱۲ نسخه رسیده است. یعنی یک کتاب ایرانی معمولی با کمتر از هزار نسخه چاپ می‌شود و این عدد سال به سال کمتر شده. روند شمارگان، تعداد عنوان‌ها و سهم ترجمه را در داشبورد خانه کتاب: نشر کتاب ایران ببینید. بازار کتاب الکترونیک و صوتی را هم در داشبورد فیدیبو.
پرسش‌های رایج
پرفروشترین کتاب جهان چیست؟
کتاب مقدس، با برآورد بیش از پنج میلیارد نسخه. در میان کتابهای غیردینی، «نقلقولهایی از رئیس مائو» و در میان رمانها، به شرط پذیرفتن برآوردهای قدیمی، «دن کیشوت».
پرفروشترین رمان قرن بیستم کدام است؟
با برآوردهای مستندتر، «شازده کوچولو» و «ارباب حلقهها». اگر مجموعهها را حساب کنیم، هری پاتر که جلد نخستش در ۱۹۹۷ منتشر شد.
پرفروشترین نویسنده تاریخ کیست؟
آگاتا کریستی، طبق کتاب رکوردهای گینس. شکسپیر هم برآوردی هماندازه دارد ولی قابل سنجش نیست.
منابع
- کتاب رکوردهای گینس، رکوردهای پرفروشترین کتاب و نویسنده
- فهرست پرفروشترین کتاب‌ها در ویکی‌پدیای انگلیسی و منابع آن
- Bloomsbury و Shueisha، آمار فروش هری پاتر و وان پیس
- خانه کتاب و ادبیات ایران، آمار نشر ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵