با شروع جنگ ایران و اسرائیل افکار عمومی جهان عرب، به‌عنوان نزدیک‌ترین بازیگر این بحران به‌شدت فعال و درگیر شده و فضای رسانههای اجتماعی به بستری برای بیان و بازتاب دیدگاه‌ها، عواطف و مواضع آن‌ها تبدیل شده است. در همین راستا، مرکز الدراسات بنیان، نظرات کاربران عرب‌زبان رسانههای اجتماعی (ایکس "توییتر سابق" و فیس‌بوک) را درباره درگیری مستقیم میان جمهوری اسلامی ایران و رژیم‌صهیونیستی احصاء و بررسی کرده است.
یافته‌ها نشان می‌دهد پس از حملة اسرائیل به ایران، فضای رسانههای اجتماعی عرب‌زبان شاهد موجی از همبستگی با ایران به‌عنوان کشوری مسلمان و حامی مقاومت فلسطین بود. بسیاری از کاربران، تجاوز اسرائیل را جنایتی علیه مسلمانان دانسته و از ایران به‌عنوان مدافع غزه و محور مقاومت تمجید کردند. در کنار این حمایت‌ها، اقلیتی نیز با رویکردی خصمانه یا فرقه‌گرایانه، از حمله ابراز خرسندی کرده و یا مشروعیت ایران را زیر سؤال بردند.
با شروع حملة موشکی ایران به اسرائیل، اکثریت قاطع کاربران عرب‌زبان با رویکردی حمایتی و تحسین‌آمیز به میدان آمده‌اند. آن‌ها، عملیات ایران را نشانه‌ای از بازگشت غرور اسلامی، انتقام برای فلسطین، و پاسخی شجاعانه به تجاوز اسرائیل توصیف کرده‌اند. در مقابل، اقلیتی با تمسخر حملات، ابراز تردید نسبت به نیت ایران، یا مخالفت‌های فرقه‌ای و سیاسی، تلاش کرده‌اند روایت دیگری ارائه دهند، اما صدایشان در فضای غالب چندان پژواک نیافته است.
همچنین تداوم درگیری‌های میان ایران و اسرائیل، با تثبیت رویکرد و نگاه مثبت افکار عمومی جهان عرب نسبت به ایران همراه شده است. کاربران با ستایش از حملات ایران به تل‌آویو و حیفا، بر توان نظامی ایران و زوال هیمنه اسرائیل و آمریکا تأکید کرده‌اند. وحدت شیعه و سنی و حمایت گسترده از ایران نیز در این گفتمان برجسته شده است. در مقابل، اقلیتی منتقد، ایران را بازیگری پرخطر معرفی کرده‌اند که به‌دنبال منافع سیاسی خود است، نه آزادی فلسطین. آن‌ها نسبت به گسترش جنگ، تبعات انسانی، و بی‌ثباتی منطقه هشدار داده‌اند.
جنگ ایران و رژیم‌صهیونیستی؛ اصلی‌ترین موضوع افکار عمومی جهان عرب
مطابق با اعلام مرکز پژوهش‌های راهبردی بنیان، در بازه زمانی 13 ژوئن 2025 تا 15 ژوئن 2025 (23 خرداد 1404 تا 25 خرداد 1404) تعداد 2,991,338 داده یکتا (تولیدی) و غیریکتا (بازنشر، پاسخ و کوت) توسط 783,216 کاربر عرب‌زبان در رسانههای اجتماعی تولید و منتشر شده است. نگاهی به آمارکلی فعالیت کاربران عرب‌زبان در رسانههای اجتماعی نشان می‌دهد که بیش از یک‌سوم محتوای تولیدی توسط آن‌ها به موضوع جنگ ایران و اسرائیل اختصاص یافته و جنگ ایران و رژیم‌صهیونیستی؛ اصلی‌ترین موضوع افکار عمومی جهان عرب در بازه زمانی مذکور است.
حمایت افکار عمومی جهان عرب از ایران در جنگ با اسرائیل
سنجش نظرات کاربران عرب‌زبان رسانههای اجتماعی (ایکس "توییتر سابق" و فیس‌بوک) درباره درگیری ایران و اسرائیل نشان می‌دهد که 74درصد افکار عمومی جهان عرب از ایران در نبرد با اسرائیل حمایت کرده‌اند. این در حالی است که فقط 18.6درصد آن‌ها مخالفت خود را با ایران بیان کرده‌اند. همچنین 7.4درصد از کاربران نیز احساس و موضع بی‌طرف و خنثایی نسبت به این اتفاق داشته‌اند.
یافته‌ها نشان می‌دهد پس از حملة اسرائیل به ایران، فضای رسانههای اجتماعی عرب‌زبان شاهد موجی از همبستگی با ایران به‌عنوان کشوری مسلمان و حامی مقاومت فلسطین بود. بسیاری از کاربران، تجاوز اسرائیل را جنایتی علیه مسلمانان دانسته و از ایران به‌عنوان مدافع غزه و محور مقاومت تمجید کردند. در کنار این حمایت‌ها، اقلیتی نیز با رویکردی خصمانه یا فرقه‌گرایانه، از حمله ابراز خرسندی کرده و یا مشروعیت ایران را زیر سؤال بردند.
با شروع حملة موشکی ایران به اسرائیل، اکثریت قاطع کاربران عرب‌زبان با رویکردی حمایتی و تحسین‌آمیز به میدان آمده‌اند. آن‌ها، عملیات ایران را نشانه‌ای از بازگشت غرور اسلامی، انتقام برای فلسطین، و پاسخی شجاعانه به تجاوز اسرائیل توصیف کرده‌اند. در مقابل، اقلیتی با تمسخر حملات، ابراز تردید نسبت به نیت ایران، یا مخالفت‌های فرقه‌ای و سیاسی، تلاش کرده‌اند روایت دیگری ارائه دهند، اما صدایشان در فضای غالب چندان پژواک نیافته است.
همچنین تداوم درگیری‌های میان ایران و اسرائیل، با تثبیت رویکرد و نگاه مثبت افکار عمومی جهان عرب نسبت به ایران همراه شده است. کاربران با ستایش از حملات ایران به تل‌آویو و حیفا، بر توان نظامی ایران و زوال هیمنه اسرائیل و آمریکا تأکید کرده‌اند. وحدت شیعه و سنی و حمایت گسترده از ایران نیز در این گفتمان برجسته شده است. در مقابل، اقلیتی منتقد، ایران را بازیگری پرخطر معرفی کرده‌اند که به‌دنبال منافع سیاسی خود است، نه آزادی فلسطین. آن‌ها نسبت به گسترش جنگ، تبعات انسانی، و بی‌ثباتی منطقه هشدار داده‌اند.
از شادی برای پاسخ ایران تا نگرانی از گسترش جنگ در منطقه
بررسی روند افکار عمومی جهان عرب نسبت به جنگ ایران و اسرائیل، از تغییر و تحولات محسوسی حمایت دارد. واکاوی سه بازه زمانی کلیدی «ساعت‌های اولیه حمله اسرائیل به ایران (شوک اولیه)»، «پاسخ موشکی و پهبادی ایران به حمله اسرائیل (شور و شعف)» و «تداوم جنگ و ورود جبهه‌های جدید (ثبات نسبی)» نشان می‌دهد که احساسات کاربران و مضامین مطرح‌شده چگونه از شوک اولیه و محکومیت تجاوز تا شادی از پاسخ ایران و در نهایت ثبات نسبی همراه با نگرانی از گسترش جنگ تحول یافته است.
پیشنهادها و راهبردهای رسانه‌ای برای برساخت افکار عمومی جهان عرب
بررسی افکار عمومی جهان عرب با تمرکز بر واکنش کاربران عرب‌زبان در فضای مجازی نشان می‌دهد که جنگ ایران و اسرائیل، فرصتی بی‌سابقه برای برساخت افکار عمومی منطقه در اختیار ایران قرار داده است. در شرایط فعلی که کفة افکار عمومیچهان عرب به نفع جبهه مقاومت و ایران سنگین‌تر شده، رسانههای ایرانی با استفاده درست از این فرصت، می‌توانند دستاوردهای قابل توجهی در عرصه جنگ نرم رقم بزنند. پیشنهادها و راهبردهای رسانه‌ای برای برساخت افکار عمومی جهان عرب عبارتند از:- تثبیت گفتمان اتحاد اسلامی و وحدت شیعه-سنی
- تقویت روایت ایران به‌عنوان مدافع فلسطین و منتقم ظلم‌ها
- مدیریت هوشمندانة فضای احساسی و پرهیز از افراط
- تداوم دیپلماسی رسانه‌ای با جهان عرب
- بهره‌گیری از ظرفیت اینفلوئنسرها و شبکه‌های اجتماعی
- نمایش غرور اسلامی و احیای عزت مسلمانان با حمله ایران به اسرائیل
- بی‌اعتبارسازی سکوت یا همراهی دولت‌های حامی اسرائیل
- تولید محتوا حول شهدای ایرانی در حمله اسرائیل
- آمادگی برای مراحل بعدی و انعطاف‌پذیری در پیام‌رسانی