عربستان در حال آماده شدن برای میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴

در سال 2034 عربستان سعودی میزبان محبوب‌ترین رویداد ورزشی جهان یعنی جام جهانی خواهد بود. این کار بخشی از چشم‌انداز 2030 عربستان برای تنوع بخشیدن به اقتصاد این کشور با ارتقای بخش‌های گردشگری، ورزش و زیرساخت است. شعار عربستان در مسابقات جام جهانی 2034 «با هم رشد می‌کنیم»، می‌خوهد روحیۀ تحولی این کشور در حوزه‌های مختلف را به رخ جهانیان بکشد؛ شعاری که سه رکن اصلی دارد: «با هم برای توسعۀ توانایی‌های انسانی»، «با هم برای توسعۀ فوتبال» و «با هم برای توسعۀ پل‌های ارتباطی». حمید البلاوی، رئیس واحد پیشنهاد فدراسیون فوتبال عربستان سعودی در بیانیه‌ای اعلام کرد: «این کمپین با امیدها و رویاهای 32 میلیون نفر در عربستان سعودی نیرو می‌گیرد و پیش می‌رود». 

استادیوم‌های عربستان سعودی برای میزبانی جام جهانی فوتبال 2034

عربستان قصد دارد برای میزبانی مسابقات جام جهانی فوتبال 2034 و برآورده ساختن استانداردهای فیفا، 11 استادیوم جدید بسازد و چهار استادیوم موجود را بازسازی کند. برنامۀ عربستان، طرح‌هایی ویژه برای این 15 استادیوم در پنج شهر میزبان است: ریاض (8 پروژه)، جده (4 پروژه)، الخبر (1 پروژه)، ابها (1 پروژه) و نئوم (1 پروژه). هر استادیوم طوری طراحی شده که نه تنها استانداردهای بین‌المللی را رعایت کند؛ بلکه به متخصصان ساخت و ساز هم فرصت کار بر پروژه‌های پیشگامانه و نوآورانه را بدهد.  چهار استادیومی که قرار است برای برگزاری بازی‌های جام جهانی بازسازی شود به این قرار است: استادیوم دانشگاه ملک سعود در ریاض، استادیوم شهر ورزشی ملک عبدالله در جده، استادیوم دانشگاه ملک خالد در ابها و استادیوم شهر ورزشی ملک فهد در ریاض. از طرفی 11 استادیوم جدید دیگر هرکدام با طراحی‌های ویژه در دستور کار مقامات عربستان سعودی قرار گرفته است. برای مثال استادیوم بین‌المللی ملک سلمان در ریاض یکی از بزرگ‌ترین وزرشگاه‌های کشور عربستان با ظرفیت 92 هزار نفری توسط تیم پاپولوس برای میزبانی مسابقات افتتاحیه و نهایی جام جهانی 2034 طراحی و آماده می‌گردد. طرح پیشنهادی این استادیوم از منظرۀ کوهستانی الهام گرفته شده و در نزدیکی بزرگراه ملک سلمان و پارک بزرگ ملک عبدالعزیز ساخته می‌شود و فاصلۀ چندانی با  مراکز مهم پایتخت عربستان مثل فرودگاه بین‌المللی ملک خالد نخواهد داشت. این ورزشگاه از 150 کرسی ویژه شاهزادگان، 120 صندلی مخصوص مهمانان، 300 جایگاه VIP و 2 هزار و 200 صندلی ویژه افراد عالی‌رتبه برخوردار است. همچنین کنار این استادیوم، امکانات ورزشی دیگر مثل سالن، استخر شنایی به بزرگی المپیک، پیست دو و میدانی و زمین‌های روباز والیبال و بستکبال هم تعبیه گردیده است. ورزشگاه شاهزاده فیصل‌بن‌فهد هم بخشی از طرح جامع پارک ورزشی شاهزاده است که در مجاورت خطوط مترو و شبکه اتوبوسرانی، به ریاض متصل می‌شود. این ورزشگاه با الهام از معماری سلمانی «مدرنیسم با زمینۀ فرهنگی»، از مواد و مصالح بومی و سیستم‌های کارآمد انرژی برای ساخت استفاده می‌کند و قرار است تا سال 2027 پذیرای بیش از 46 هزار تماشاچی باشد.  استادیوم جدید دیگر، استادیوم 46 هزار نفری نئوم بوده که قرار است به عنوان بخشی دیگر از برنامه‌های جام جهانی 2034 در شهر 500 میلیارد دلاری نئوم ساخته ‌شود. عربستان این استادیوم را این گونه توصیف نموده است: «استادیوم نئوم منحصر به فردترین استادیوم جهان خواهد بود. زمین این استادیوم بیش از ۳۵۰ متر بالاتر از سطح زمین قرار دارد و تنها از طریق آسانسورهای پرسرعت و وسایل نقلیه بدون راننده قابل دسترسی خواهد بود. استادیوم نئوم از پیشرفته‌ترین فناوری‌ها برای بازیکنان، تماشاگران و پخش‌کنندگان استفاده خواهد کرد. ضمن آنکه این استادیوم مجهز به انرژی‌های تجدیدپذیر مثل منابع باد و خورشید است».  هشت استادیوم جدید دیگری که قرار است آمادۀ رقابت‌های جام جهانی شود به این شرح است: استادیوم شاهزاده محمد‌بن‌سلمان در ریاض، استادیوم موربا جدید در ریاض، استادیوم روشن در ریاض، ورزشگاه ریاض جنوبی در ریاض، استادیوم ساحلی القدیه در جده، استادیوم توسعۀ مرکزی جده در جده، استادیوم شهر اقتصادی ملک عبدالله در جده و ورزشگاه آرامکو در الخبر. 

جشنواره‌هایی برای هواداران

از برنامه‌های ویژۀ عربستان سعودی برای جام جهانی 2034 برگزاری جشنواره‌هایی برای هواداران فوتبال از همه کشورهای مهمان است. برنامۀ عربستان برای این کار، انتخاب دو مکان نمادین در هر پنج شهر برگزاری بازی‌ها است که نزدیک به محل اقامت یا وسایل نقلیۀ عمومی باشد.  در ریاض مجموعه بزرگ جشنوارۀ قیدیا برگزار می‌شود، مکانی استثنایی در فضایی روباز که روبه‌روی صخره‌های باستانی چشمگیر قیدیا قرار دارد؛ با امکاناتی که معمولاً در فضاهای سرپوشیده یافت می‌شود. پارک ملک سلمان یکی از بزرگ‌ترین پارک‌های شهری در جهان از دیگر جاذبه‌های این شهر است که برای برگزاری جشنواره‌ها تدارک دیده شده است.  پارک خزام در جده امکانات مدرن را با فضاهای تاریخی منطقه البلاد ترکیب می‌کند. ضمن آنکه Jeddah Waterfront –پارک خطی مشهور- سواحل، فضاهای سبز، اقامتگاه‌های با کیفیت و محیط فرهنگی و تاریخی غنی در اختیار افراد قرار می‌دهد.  شهر دیگر الخبر میزبان پارک ملک عبدالله خواهد بود؛ یک منطقۀ ساحلی زیبا و نزدیک به هتل‌های بسیار، مجاور دهکدۀ میراث فرهنگی دمام و مناظر چشم‌نواز جزیرۀ المرجان. پارک ملک فهد، از بزرگ‌ترین پارک های کشور عربستان از دیگر جاذبه‌های شهر جده است که با داشتن دریاچه‌ها، تالاب‌ها و فضاهای سبز وسیع، امکانات بی‌نظیری را برای برپایی جشنواره‌های مختلف فراهم می‌نماید.  میدان البیهار در شهر ابها، مکانی با سابقۀ میزبانی رویدادهای بزرگ، معماری سنتی عربی را با طراحی معاصر ترکیب می‌کند؛ با چشم‌اندازهای گستردۀ سبز و حمل‌ونقل با کیفیت. مکان نمادین دیگر این شهر، پارک الذهب است که با چشم‌اندازهای پانورامیک خود از کوه‌های عسیر، ضمن ارائۀ ارتباطات پیشرفته همانند گذشته به سنت میزبانی خود ادامه خواهد داد.   در شهر نئوم Line Marina  به مثابه یک ورودی جذاب در کنار اقیانوس، محیطی فوق‌العاده را برای لذت بردن از بازی‌های فوتبال در اختیار طرفداران تیم‌های مختلف قرار می‌دهد. پله‌های مارینا که با حمل‌ونقل سریع و دسترسی به هتل‌ها و فرودگاه‌های نئوم احاطه شده، نمایی دیدنی از زیباترین و تاریخی‌ترین چشم‌انداز نئوم یعنی Chandelier ارائه می‌دهد.  

اقامت‌گاه‌ها: امکانی دیگر برای آسایش و راحتی میهمانان

عربستان اعلام کرده مطابق با الزامات فیفا در حال حاضر بیش از 45 هزار اتاق هتل در سراسر شهرهای میزبان دارد و تا سال 2034 بیش از 185 هزار اتاق دیگر هم افتتاح می‌شود. جدول زیر نمایی از بازار هتل‌های عربستان در ده سال آینده را به تصویر می‌کشد.  عربستان هدف بنیادی خود تا سال 2030 را افزایش 150 میلیون گردشگر بین‌المللی و داخلی در مقایسه با 109 گردشگر در سال 2023 می‌داند. این امر مستلزم افزایش ظرفیت اتاق‌ها و ساخت هتل‌های جدیدی است که در بالا هم به آن اشاره شد. در طرحی بسیار جالب، مقامات کشور «هتل‌های گروه‌های محوری فیفا» را در هر پنج شهر میزبان پیشنهاد داده‌اند. هتل‌های FIFA HQ امکانات تجاری بسیار برای مقامات رسمی و عالی‌رتبه‌ترین کارکنان فراهم می‌آورند. هتل‌های FIFA venue در هر شهر میزبان هیئت فیفا، داوران، انجمن اعضا و دیگر مهمانان و نمایندگان فیفا خواهد بود و در نهایت هتل‌های FIFA VIP هم محل انحصاری اعضای شورای فیفا و مهمانان آنها است. فهرستی از انواع هتل‌ها در این سه مجموعه را در جدول زیر می‌توانید ملاحظه کنید:  

پیشنهاد هتل‌های گروه‌های محوری فیفا در عربستان

چالش‌های پیش روی عربستان در 10 سال آینده 

اما عربستان در ده سال آینده برای برگزاری جام جهانی ممکن است با چه چالش‌هایی مواجه شود؟ اندیشمندان سه چالش اصلی را پیش روی مسئولین و برنامه‌ریزان بازی‌های جام‌جهانی دانسته‌اند: 

• حقوق انسانی

بزرگ‌ترین چالش عربستان در ده سال آینده، توانایی پاسخ به این سؤال مهم است: در کشوری که به طور معمول حقوق افراد زیر پا گذاشته می‌شود، چگونه می‌توانید احترام به حقوق آحاد جامعه از تمام ملیت‌ها را تضمین کنید؟ از سال 2016 با ریاست جیانی اینفانتینو، فیفا متعهد به رعایت اصول سازمان ملل متحد مبنی بر احترام به حقوق به رسمیت شناخته شده بشر و حفاظت از آن شده است. این در حالی است که این کشور در گزارش بین‌المللی آزادی در سال 2024 از 100، نمرۀ 8 را کسب کرده است. از این رو اولویت لینا الهذلول از سازمان ALQST که وظیفۀ ترویج حقوق انسانی در عربستان را بر عهده دارد، توانمندسازی سازمان‌های حقوق بشر برای اطمینان به عمل طبق تعهدات فیفا است. 

• حقوق کار

چالش دوم مربوط به حفظ و احترام به حقوق کار می‌شود. شرمساری قطر از جان باختن بیش از 6500 کارگر مهاجر در جریان جام جهانی 2022، توجه بیشتر به رعایت این حقوق را پیش چشم می‌آورد. با این حال مصطفی قادری از حقوق بشر و اکویدم سازمان کار، معتقد به ابهام و پیچیدگی تصویر حقوق کار در کشور عربستان است. یعنی از طرفی حقوق کارکنان در این کشور از بسیاری کشورهای حوزۀ خلیج فارس بیشتر رعایت می‌شود و از طرف دیگر بدترین شرایط کاری را در بین این کشورها دارد. قادری به برخی تغییرات مثبت این کشور اشاره می‌کند؛ از جمله: «پیوستن کارگران به اتحادیه‌های مستقل قانونی، اجازه داشتن کارگران برای شکایات بدون پیگرد قانونی، حذف قانون اخراج از کار و تلاش برای حمایت برابر کارگران زن و مرد». هرچند که او با عدم اطمینان از پیشرفت‌های حاصله صحبت می‌کند «ممکن است فیفا اقناع شود که همه چیز بهبود یافته، مانند اتفاقی که در قطر افتاد». 

•  زیرساخت‌ها 

عربستان به لطف ساخت استادیوم‌ها و ارتباطات و حمل‌ونقل پیشرفته‌ای که دارد، می‌تواند به برگزاری جام جهانی خوشبین باشد. در اواخر ژانویه، اولین مسابقه در ورزشگاه پادشاهی، خانه جدید الهلال، که در 180 روز ساخته شد، برگزار گردید. معماران پوپولوس اولین نقشه‌های استادیوم شاهزاده محمدبن‌سلمان در قیدیا که به نام ولیعهد حاکم نامگذاری شده بود، منتشر کردند. این سالن 45 هزار نفری قرار است با یک صفحه نمایش LED بزرگ پوشانده و در لبه یک صخره نصب گردد. پروژه‌ها و استادیوم‌های دیگری نیز تحت ساخت است که در این یادداشت اجمالاً به آن اشاره شد. البته اد جیمز از شرکت مشاوره هوش تجاری مید، توانایی ارائه این همه پروژه در زمانی کوتاه را موضوعی نگران‌کننده قلمداد کرده و معتقد به نبود منابع کافی و تحمیل فشارهای بسیار در عربستان است. او می‌گوید: «دعوت‌نامه‌های بسیاری برای مهندسان، شرکت‌های ساخت‌وساز و مشاورین مربوطه ارسال می‌شود، این درحالی است که بسیاری از آنها به دبی و امارات مهاجرت می‌کنند و عربستان هم با دو بازار رقیب برای جذب استعدادها روبه‌رو می‌شود».  

کلام آخر

عربستان در بخشی از چشم‌انداز 2030 خود برای تنوع بخشیدن به اقتصاد نفتی خویش قصد میزبانی بازی‌های جام جهانی فوتبال در سال 2034 را دارد. بازی‌هایی که می‌تواند با گرد هم آوردن افراد از ملیت‌های مختلف و رخ کشیدن فرهنگ محلی آن، شور بیشتری به اقتصاد کشور بدهد. بر همین اساس این کشورگام‌های خود برای بازسازی استادیوم‌های موجود و ساخت انواع جدید با طراحی‌های مختلف و منطبق با تکنولوژی‌های روز دنیا را آغاز کرده که بتواند میزبان خوبی از اقصی نقاط جهان باشد. اما چالش‌های مختلفی پیش روی آن قرار دارد؛ چالش‌هایی مثل نحوۀ احترام به حقوق تک تک انسان‌ها و احترام به حقوق کارگران که اگر نتواند با موفقیت از سد آنها عبور کند، با مشکلات بسیاری در برگزاری موفق جام جهانی روبه‌رو خواهد شد.