اواسط سال 1401 شمسی یا اواخر 2022 میلادی بود که همهگیری فاجعه بار ویروس کرونا که بسیاری را مصبیتزده، عزادار و بیمار کرده بود و بسیاری دیگر را بیکار و عدهای را هم بیحوصله و افسرده، کمکم داشت فروکش میکرد تا انسانها در کل این کرهی خاکی به آرامی به کار و زندگی عادی خود برگردند اما اتفاقی ناگهانی رخ داد؛ انتشار نسخه اولیه از یک چت بات هوش مصنوعی با نام چتجیپیتی انفجاری در فضای مجازی و افکار عمومی به پا کرد. همه یا مشغول پرسیدن سوالهای عجیب و کارهای سخت از این چت بودند یا در حال نشاندادن تواناییهای خارقالعاده این هوش مصنوعی به دوستان خود. بعد از جلب توجه عمومی مردم به این ابزار کارآمد، برنامههای دیگری هم که با استفاده از هوش مصنوعی کار میکردند درخشیدند و این انفجار آرامآرام تبدیل به انقلاب هوش مصنوعی شد. وقتی یک آتش فشان منفجر میشود تمام زمینهای اطرافش را تکان میدهد، میسوزاند و زیر و رو میکند، برخی از موجودات را از بین میبرد اما مجال به وجود آمدن موجودات دیگری را فراهم میکند. صنایع خلاق همچون زمینی است که با انفجار هوش مصنوعی در حال تکان خوردن و تغییر شکلدادن است و در این میان، موسیقی جایگاه ویژهای در این انقلاب نوپا دارد.
اما دگرگونشدن این صنایع الزما معنای مثبتی برای همه دستاندرکاران آن یا حتی ماهیتش ندارد. تولید هر فناوریای که به انقلابی در زندگی بشر منجر میشود تبعات فراوانی برای زندگی او به همراه میآورد که برخی از آنها مثبت و برخی منفی قلمداد میشوند و هوش مصنوعی هم از این قضیه مستثنی نیست. در صنایع خلاق هم هوش مصنوعی مثل یک تیغ دولبه عمل خواهد کرد و فرصتها و تهدیدهای خود را عیان خواهد کرد. در صنعت موسیقی تاکنون استقبال خوبی از هوش مصنوعی شده است که به علت محاسن بالای آن در برخورد با موسیقی است.
از فرصتهای ایجاد شده توسط هوش مصنوعی برای صنعت موسیقی به اختصار به این موارد اشاره میکنیم: خلق سریع آثار، سفارشیسازی محتوا برای مصرفکنندگان، بهبود فرآیند تولید. هم چنین از جنبههای تاریک و تهدیدگونهی این فناوری برای صنعت موسیقی نیز نباید غافل شد، موارد همچون: کاهش فرصتهای شغلی هنری، احتمال ازبینرفتن اصالت هنری و فردیت هنرمند در آثار هنری. در ادامه این فرصتها و تهدیدها را بادقت بیشتری بررسی خواهیم کرد.
پس از استقبال فراوان کاربران از برنامههای تولید موسیقی هوش مصنوعی، شرکتهای فناوری بزرگ هم به دنبال راهاندازی چنین ابزاری در برنامههای خود شدند. گوگل از ابزار هوش مصنوعی موسیقی خود با نام «Music AI Sandbox» رونمایی کرد. گوگل این هوش مصنوعی را با کمک بخش هوش مصنوعی خود یعنی دیپ مایند (DeepMind) و یوتیوب ساخته است. هوش مصنوعی جدید گوگل جعبهی ابزاری توصیف شده که به خوانندگان و نوازندگان اجازه میدهد به شیوههای جدیدی موسیقی بسازند. گوگل این سرویس هوش مصنوعی را بهگونهای ساخته تا ابزاری همهکاره برای نوازندگان حرفهای باشد نه جایگزینی برای آنان. با این کار خلاقیت هنرمندان همچنان نیروی غالب در فرآیند تولید موسیقی خواهد بود. البته گوگل اعلام کرده که این ابزار تنها بخش کوچکی از پروژههای بزرگ گوگل برای موسیقی و هوش مصنوعی است. هم چنین متا (فیسبوک) هم با اضافهکردن ابزاری خود را به این عرصه وارد کرده است؛ «Meta Music AI» نام ابزاری است که اخیراً این شرکت به برنامههای خود افزوده است.
پس از گوگل و متا، تیکتاک هم وارد عرصه تولید موسیقی با هوش مصنوعی شده است. تیکتاک بهصورت آزمایشی یک ربات هوش مصنوعی به نام «AI Song» را به برنامهی خود اضافه کرده است. AI Song از یک مدل زبانی بزرگ (LLM) به نام BLOOM استفاده میکند و متن آهنگ تولید میکند. تیکتاک همچنین سال گذشته برنامهی Ripple را منتشر کرد که برنامهای رایگان برای تولید موسیقی است. این برنامه دارای دو ویژگی کلیدی است: هوش مصنوعی تبدیل ملودی به آهنگ (Melody to Song) و استودیوی ضبط مجازی.
اما این تنها شرکتهای عظیم فناوریهای دیجیتال نبودند که به فکر بهرهبردن از هوش مصنوعی در صنعت موسیقی هستند. در این میان شرکت نوشابهسازی کوکاکولا هم وارد این عرصه شده است و یک ساز موسیقایی جدید عرضه کرده است! چندی پیش این شرکت از یک ساز موسیقی با نام «Coke SoundZ» رونمایی کرد. این ساز موسیقی با کمک هوش مصنوعی، صداهای نمادین کوکاکولا مانند صدای باز شدن در بطری، ریختن نوشابه و... را به نتهای موسیقی، ریتمها و ملودیهای مختلف تبدیل میکند. مقامات کوکاکولا بر این باورند که Coke SoundZ تجربهای جدید و سرگرمکننده را برای طرفداران کوکاکولا رقم خواهد زد و به آنها اجازه میدهد تا موسیقی مخصوص به خود را خلق کنند. این ابتکار بخشی از تلاشهای اخیر کوکاکولا برای استفاده از هوش مصنوعی جهت ارتقای تجربهی مصرفکنندگان به شمار میرود.
گزارش جدید موسسهی APRA AMCOS که از مصاحبه با ترانهسراها، نوازندگان و ناشران بهدست آمده ادعا میکند تا سال 2028 هوش مصنوعی میتواند 23 درصد از درآمد این قشر را از بین ببرد. برای مثال در بازار موسیقی استرالیا و نیوزلند این درآمد از دست رفته 153 میلیون خواهد.
چندی پیش اتحادیه حقوق هنرمندان و بیش از 200 خواننده در نامهای خواستار توقف استفاده از هوش مصنوعی شدند. آنها معتقدند استفاده غیراخلاقی از هوش مصنوعی ارزش موسیقی را از بین میبرد. در این کمپین اعتراضی که هنرمندانی از جمله بیلی آیلیش، نیکی میناژ و کیتی پری از آن حمایت کردهاند، از سازندگان موسیقی دیجیتال میخواهد «استفاده از هوش مصنوعی را به علت نقض و بیارزش کردن حقوق هنرمندان انسانی متوقف کنند». البته هنرمندان متعرض بهطور کامل خواستار منع استفاده از هوش مصنوعی نیستند. بلکه در این نامه به ظرفیت بالای هوش مصنوعی در صنعت موسیقی اشاره کردند. مسئله اصلی این هنرمندان «استفاده از هوش مصنوعی برای تخریب خلاقیت و تضعیف هنرمندان، ترانه سراها، موسیقیدانان و صاحبان حقوق» است.
چیستی هوش مصنوعی و علت انفجار آن در صنایع خلاق
هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) به معنای توانایی ماشینها در انجام وظایفی است که به طور معمول نیازمند هوش انسانی هستند؛ از جمله یادگیری، تصمیمگیری، حل مسئله، خلاقیت و تولید. بر اساس همین گستره، هوش مصنوعی به اشکال متفاوتی ساخته میشود و البته برای کاربردهای متنوعی استفاده میشود. در میان انواع مختلف هوش مصنوعی، هوش مصنوعی مولد (Generative AI) بیشترین تأثیر را بر صنایع خلاق داشته است. این نوع از هوش مصنوعی به ماشینها امکان میدهد محتواهای خلاقانه و جدید تولید کنند. به دلیل ماهیت خلاقانه و ابداعی صنایع خلاق، آنها نیازمند تولید محتوای نوآورانه و هنری به صورتی پیاپی هستند. هوش مصنوعی مولد، با توانایی درک الگوها و تولید محتوای تازه، دقیقاً این نیاز را برآورده میکند. در صنایع خلاق مانند موسیقی، سینما، طراحی و تبلیغات، هوش مصنوعی مولد به هنرمندان و طراحان این امکان را داده است که ایدههای جدید و متنوع را سریعتر و بعضاً با هزینه کمتر از قبل به واقعیت تبدیل کنند.دگرگونی چشمانداز صنایع خلاق به ویژه صنعت موسیقی پس از انقلاب هوش مصنوعی
فناوری هوش مصنوعی مولد تحولی چشمگیر در صنایع خلاق ایجاد کرده و ظرفیت ایجاد انقلابی نوآورانه را در این زمینه فراهم کرده است. از تولید خودکار قطعات موسیقی گرفته تا طراحی تصاویر و انیمیشنها، هوش مصنوعی مولد بهعنوان ابزاری نوین توانسته است روشهای خلاقیت و تولید محتوا را از پایه دگرگون کند. به عنوان مثال، پژوهشی توسط شرکت مطالعات مککینزی نشان میدهد که تا سال ۲۰۳۰، بیش از ۴۵ درصد از تولیدات خلاقانه ممکن است به نوعی از هوش مصنوعی مولد بهرهمند شوند. این روند به وضوح نشاندهنده نقش فزایندهای است که این فناوری در آینده صنایع خلاق ایفا خواهد کرد و چهرهی آن را دگرگون میکند.
اما دگرگونشدن این صنایع الزما معنای مثبتی برای همه دستاندرکاران آن یا حتی ماهیتش ندارد. تولید هر فناوریای که به انقلابی در زندگی بشر منجر میشود تبعات فراوانی برای زندگی او به همراه میآورد که برخی از آنها مثبت و برخی منفی قلمداد میشوند و هوش مصنوعی هم از این قضیه مستثنی نیست. در صنایع خلاق هم هوش مصنوعی مثل یک تیغ دولبه عمل خواهد کرد و فرصتها و تهدیدهای خود را عیان خواهد کرد. در صنعت موسیقی تاکنون استقبال خوبی از هوش مصنوعی شده است که به علت محاسن بالای آن در برخورد با موسیقی است.
از فرصتهای ایجاد شده توسط هوش مصنوعی برای صنعت موسیقی به اختصار به این موارد اشاره میکنیم: خلق سریع آثار، سفارشیسازی محتوا برای مصرفکنندگان، بهبود فرآیند تولید. هم چنین از جنبههای تاریک و تهدیدگونهی این فناوری برای صنعت موسیقی نیز نباید غافل شد، موارد همچون: کاهش فرصتهای شغلی هنری، احتمال ازبینرفتن اصالت هنری و فردیت هنرمند در آثار هنری. در ادامه این فرصتها و تهدیدها را بادقت بیشتری بررسی خواهیم کرد.
فرصتها و تاثیرات مثبت
هوش مصنوعی مولد با توجه به قابلیتهای فراوانی که دارد توانسته است روشهای تولید، توزیع، و مصرف موسیقی را به طور چشمگیری متحول کند. این تحولات فرصتهای جدیدی را برای موسیقیدانان، نوازندگان، خوانندگان، تهیهکنندگان و در نهایت شنوندگان موسیقی در سطح جهانی ایجاد کرده است. برخی از این فرصتها را بیشتر بررسی میکنیم:-
خلق موسیقی توسط هوش مصنوعی
پس از استقبال فراوان کاربران از برنامههای تولید موسیقی هوش مصنوعی، شرکتهای فناوری بزرگ هم به دنبال راهاندازی چنین ابزاری در برنامههای خود شدند. گوگل از ابزار هوش مصنوعی موسیقی خود با نام «Music AI Sandbox» رونمایی کرد. گوگل این هوش مصنوعی را با کمک بخش هوش مصنوعی خود یعنی دیپ مایند (DeepMind) و یوتیوب ساخته است. هوش مصنوعی جدید گوگل جعبهی ابزاری توصیف شده که به خوانندگان و نوازندگان اجازه میدهد به شیوههای جدیدی موسیقی بسازند. گوگل این سرویس هوش مصنوعی را بهگونهای ساخته تا ابزاری همهکاره برای نوازندگان حرفهای باشد نه جایگزینی برای آنان. با این کار خلاقیت هنرمندان همچنان نیروی غالب در فرآیند تولید موسیقی خواهد بود. البته گوگل اعلام کرده که این ابزار تنها بخش کوچکی از پروژههای بزرگ گوگل برای موسیقی و هوش مصنوعی است. هم چنین متا (فیسبوک) هم با اضافهکردن ابزاری خود را به این عرصه وارد کرده است؛ «Meta Music AI» نام ابزاری است که اخیراً این شرکت به برنامههای خود افزوده است.
پس از گوگل و متا، تیکتاک هم وارد عرصه تولید موسیقی با هوش مصنوعی شده است. تیکتاک بهصورت آزمایشی یک ربات هوش مصنوعی به نام «AI Song» را به برنامهی خود اضافه کرده است. AI Song از یک مدل زبانی بزرگ (LLM) به نام BLOOM استفاده میکند و متن آهنگ تولید میکند. تیکتاک همچنین سال گذشته برنامهی Ripple را منتشر کرد که برنامهای رایگان برای تولید موسیقی است. این برنامه دارای دو ویژگی کلیدی است: هوش مصنوعی تبدیل ملودی به آهنگ (Melody to Song) و استودیوی ضبط مجازی.
اما این تنها شرکتهای عظیم فناوریهای دیجیتال نبودند که به فکر بهرهبردن از هوش مصنوعی در صنعت موسیقی هستند. در این میان شرکت نوشابهسازی کوکاکولا هم وارد این عرصه شده است و یک ساز موسیقایی جدید عرضه کرده است! چندی پیش این شرکت از یک ساز موسیقی با نام «Coke SoundZ» رونمایی کرد. این ساز موسیقی با کمک هوش مصنوعی، صداهای نمادین کوکاکولا مانند صدای باز شدن در بطری، ریختن نوشابه و... را به نتهای موسیقی، ریتمها و ملودیهای مختلف تبدیل میکند. مقامات کوکاکولا بر این باورند که Coke SoundZ تجربهای جدید و سرگرمکننده را برای طرفداران کوکاکولا رقم خواهد زد و به آنها اجازه میدهد تا موسیقی مخصوص به خود را خلق کنند. این ابتکار بخشی از تلاشهای اخیر کوکاکولا برای استفاده از هوش مصنوعی جهت ارتقای تجربهی مصرفکنندگان به شمار میرود.
-
کمک به تولید و توزیع موسیقی
افزایش بهرهوری کمی و کیفی تولید موسیقی:
کاهش هزینههای تولید: بر اساس گزارش سایت وایفای تلنتز (WiFiTalents)، استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی منجر به کاهش ۳۰ درصدی در هزینههای تولید موسیقی شده است. این کاهش هزینه به ویژه برای هنرمندان مستقل و شرکتهای کوچک تولید موسیقی اهمیت دوچندان دارد. به همین علت 45 درصد از نوازندگان مستقل از هوش مصنوعی برای تقویت فرآیند خلاقیت خود استفاده میکنند. افزایش سرعت تولید: هوش مصنوعی قادر است فرآیندهای زمانبر مانند آهنگسازی، تنظیم و میکس را به صورت خودکار انجام دهد. 72 درصد از برترین تهیهکنندگان موسیقی از ابزارهای هوش مصنوعی برای تسریع در تولید استفاده میکنند. افزایش کیفی تولید با دقت در میکس و مسترینگ: ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند با دقت 90 درصد فرآیندهای میکس و مسترینگ را انجام دهند، که به بهبود کیفیت نهایی موسیقی منجر میشود.
تاثیر بر توزیع موسیقی:
تحلیل دادهها برای توزیع موسیقی موفق: با تحلیل دادههای بازار و ترجیحات مخاطبان، هوش مصنوعی میتواند موسیقیهایی را شناسایی کند که احتمال موفقیت تجاری آنها بیشتر است. پیشبینی موفقیت تجاری قطعات موسیقی با دقت ۸۰ درصد توسط الگوریتمهای هوش مصنوعی انجام میشود. بدین ترتیب توزیعکنندگان موسیقی به دنبال قطعاتی میروند که احتمال موفقیت آنها در بازار بیشتر باشد. همچنین با استفاده از هوش مصنوعی، شرکتهای موسیقی میتوانند روندهای بازار را تحلیل کرده و استراتژیهای توزیع خود را بهینهسازی کنند. تبلیغات هدفمند توسط هوش مصنوعی: این فناوری میتواند مخاطبان مناسب برای هر قطعه موسیقی را شناسایی کرده و تبلیغات مرتبط با آنها را به صورت هدفمند برایشان نمایش دهد، که منجر به ۵۰ درصد افزایش در کارایی کمپینهای تبلیغاتی شده است. بزرگتر کردن بازار موسیقی: پلتفرمهایی مانند آمپرموزیک به افراد بدون دانش موسیقایی اجازه میدهند موسیقی تولید کنند. این امر منجر به ۳۶.۸ درصد افزایش در تعداد تولیدکنندگان مستقل موسیقی شده است و این امر توانسته است بازار موسیقی را رشد دهد. در 5 سال گذشته هوش مصنوعی به افزایش 40 درصدی خروجی کلی موسیقیهای جدید کمک کرده است. بهبود کشف هنرمندان جدید: هوش مصنوعی با تحلیل دادههای شنیداری کاربران میتواند هنرمندان نوظهور را به مخاطبان معرفی کند. این امر منجر به ۳۰ درصد افزایش در کشف هنرمندان جدید توسط کاربران شده است. مبارزه با نقض حقوق با شناسایی نقض حق نشر (کپیرایت): ابزارهای هوش مصنوعی با دقت ۹۸ درصد میتوانند موسیقیهای کپیشده یا بدون مجوز را شناسایی کنند، که به حفاظت از حقوق هنرمندان کمک میکند.-
سفارشیسازی و بهینهسازی محتوا برای مصرفکنندگان
تهدیدها و تاثیرات منفی
هر زمان بشر به فناوری جدید دست پیدا کرده است ابتدای امر ذوقزده شده و تنها فرصتها و مزایای آن را میبیند اما به مرور متوجه میشود هر فرصتی تهدیدهایی هم با خود به همراه خواهد داشت. فناوری هوش مصنوعی در صنایع خلاق هم سوای از این قاعده نیست. بررسی تاثیرات منفی احتمالی تمدنی و فلسفی هوش مصنوعی بر بشر در عهدهی این مقال نیست و باید به صورت مفصلی بحث شود. اما در بحث خودمان چند مورد از موارد احتمالی تهدیدآمیز هوش مصنوعی برای صنعت موسیقی را مورد بررسی قرار میدهیم.-
اتوماسیون و کاهش شغلهای هنری
گزارش جدید موسسهی APRA AMCOS که از مصاحبه با ترانهسراها، نوازندگان و ناشران بهدست آمده ادعا میکند تا سال 2028 هوش مصنوعی میتواند 23 درصد از درآمد این قشر را از بین ببرد. برای مثال در بازار موسیقی استرالیا و نیوزلند این درآمد از دست رفته 153 میلیون خواهد.
-
مسائل مربوط به حقوق مالکیت معنوی (کپی رایت)
-
از دست رفتن اصالت و فردیت در آثار هنری
چندی پیش اتحادیه حقوق هنرمندان و بیش از 200 خواننده در نامهای خواستار توقف استفاده از هوش مصنوعی شدند. آنها معتقدند استفاده غیراخلاقی از هوش مصنوعی ارزش موسیقی را از بین میبرد. در این کمپین اعتراضی که هنرمندانی از جمله بیلی آیلیش، نیکی میناژ و کیتی پری از آن حمایت کردهاند، از سازندگان موسیقی دیجیتال میخواهد «استفاده از هوش مصنوعی را به علت نقض و بیارزش کردن حقوق هنرمندان انسانی متوقف کنند». البته هنرمندان متعرض بهطور کامل خواستار منع استفاده از هوش مصنوعی نیستند. بلکه در این نامه به ظرفیت بالای هوش مصنوعی در صنعت موسیقی اشاره کردند. مسئله اصلی این هنرمندان «استفاده از هوش مصنوعی برای تخریب خلاقیت و تضعیف هنرمندان، ترانه سراها، موسیقیدانان و صاحبان حقوق» است.