کتابی که در ۱۳۷۰ در ایران منتشر می‌شد، به‌طور میانگین حدود ۴٬۸۰۰ نسخه چاپ می‌شد. همان کتاب اگر در ۱۴۰۴ منتشر می‌شد، به آمار خانه کتاب و ادبیات ایران تنها حدود ۸۳۷ نسخه داشت.
اما بازار کتاب ایران کوچک نشده است، دست‌کم نه از نظر شمار عنوان. ایران در ۱۴۰۴ حدود ۱۱۱٫۷ هزار عنوان کتاب منتشر کرد. این شمار نزدیک به ۶۰ درصد بیشتر از ۱۳۹۰ است. در واقع بازار نشر ایران در پانزده سال اخیر هر سال کتاب بیشتری منتشر کرده و از هر کتاب نسخه کمتری چاپ کرده است.
این یادداشت آمار نشر کتاب ایران را در ۱۴۰۴ و شش ماه نخست ۱۴۰۵ بر پایه داده خانه کتاب و ادبیات ایران بررسی می‌کند و آن را با بازار کتاب ترکیه، همسایه‌ای با جمعیتی نزدیک به ایران، کنار هم می‌گذارد.
آمار نشر کتاب ایران در ۱۴۰۴
به آمار خانه کتاب و ادبیات ایران، ۱۱۱٬۶۶۱ عنوان کتاب در ۱۴۰۴ در ایران منتشر شد. این شمار در ۱۴۰۳ حدود ۱۱۸٬۹۶۰ عنوان بود. نشر کتاب پس از چند سال رشد در این سال افتی ۶ درصدی داشت.
از این کتاب‌ها، ۸۵٬۸۲۳ عنوان تألیف بود و ۲۵٬۸۳۸ عنوان ترجمه. کتاب‌های تألیفی تقریبا در سطح ۱۴۰۳ ماندند، در حالی که کتاب‌های ترجمه با افتی ۲۱ درصدی بیشترین سهم را در کاهش عنوان‌ها داشتند.
شمارگان کل کتاب‌های ۱۴۰۴ به حدود ۹۳٫۵ میلیون نسخه رسید. این رقم در ۱۴۰۳ حدود ۱۰۸٫۲ میلیون نسخه بود و افتی ۱۴ درصدی را نشان می‌دهد. شمار نسخه‌ها بیش از دو برابر شمار عنوان‌ها کم شد.
| شاخص | ۱۴۰۲ | ۱۴۰۳ | ۱۴۰۴ |
|---|---|---|---|
| عنوان کتاب | ۱۱۵٬۴۷۹ | ۱۱۸٬۹۶۰ | ۱۱۱٬۶۶۱ |
| تألیف | ۸۲٬۴۰۴ | ۸۶٬۴۳۳ | ۸۵٬۸۲۳ |
| ترجمه | ۳۳٬۰۷۵ | ۳۲٬۵۲۷ | ۲۵٬۸۳۸ |
| چاپ اول | ۶۸٬۶۷۱ | ۷۴٬۳۱۱ | ۷۷٬۵۱۲ |
| تجدید چاپ | ۴۶٬۸۰۸ | ۴۴٬۶۴۹ | ۳۴٬۱۴۹ |
| شمارگان کل (میلیون نسخه) | ۱۰۷٫۳ | ۱۰۸٫۲ | ۹۳٫۵ |
| میانگین شمارگان (نسخه) | ۹۲۹ | ۹۱۰ | ۸۳۷ |
| میانگین قیمت (تومان) | ۱۲۹٬۵۸۴ | ۱۶۸٬۵۰۱ | ۲۱۴٬۶۲۴ |
روند عنوان‌های کتاب از ۱۳۶۱ در نمودار «عنوان‌های کتاب منتشرشده در ایران از ۱۳۶۱» آمده است.
عنوان بیشتر، نسخه کمتر
شمارگان در زبان نشر شمار نسخه‌هایی است که از یک عنوان کتاب در یک نوبت چاپ می‌شود. این عدد برای ناشر اندازه امیدش به فروش است و برای بازار اندازه خواننده‌ای که هر کتاب پیدا می‌کند.
بازار نشر ایران در پانزده سال اخیر دو مسیر جدا را پیموده است. به آمار خانه کتاب، شمار عنوان‌ها در ۱۳۹۰ حدود ۶۸٫۹ هزار عنوان بود. این شمار در ۱۴۰۳ به اوج ۱۱۹ هزار عنوان رسید. اما شمارگان کل در همین سال‌ها از حدود ۲۰۴٫۵ میلیون نسخه به حدود ۱۰۸ میلیون نسخه افت کرد.
نتیجه این دو مسیر کوچک شدن تیراژ هر کتاب است. میانگین شمارگان هر عنوان در ۱۳۷۰ حدود ۴٬۷۹۷ نسخه بود. این رقم در ۱۳۹۰ به حدود ۲٬۹۶۹ نسخه رسید. کتاب‌های ۱۴۰۴ به‌طور میانگین تنها ۸۳۷ نسخه داشتند.
کتاب ۱۴۰۴ به این حساب کمتر از یک‌پنجم کتاب ۱۳۷۰ نسخه دارد. کتابی که چاپ همه نسخه‌هایش اکنون به هزار نسخه هم نمی‌رسد.
این افت در همه موضوع‌ها یکسان نبود. کتاب کودک و نوجوان در رده موضوعی خانه کتاب با حدود ۱٬۳۷۵ نسخه هنوز پرتیراژتر از بقیه است، حال آنکه کتاب علوم طبیعی و ریاضیات به‌طور میانگین تنها حدود ۴۹۲ نسخه چاپ می‌شود. این نشان می‌دهد تیراژ کتاب‌های تخصصی به زیر پانصد نسخه رسیده است.
روند تیراژ در نمودار «میانگین شمارگان هر عنوان کتاب در ایران از ۱۳۷۰» و تیراژ هر گروه سنی در «میانگین شمارگان کتاب کودک، بزرگسال و کمک‌درسی در ایران از ۱۳۷۰» آمده است.
نشر کتاب در ایران و ترکیه
ترکیه نزدیک‌ترین همسایه ایران از نظر جمعیت است و بازار نشرش آمار سالانه منظمی دارد. به گزارش اتحادیه ناشران ترکیه، ۸۰٬۹۲۱ عنوان کتاب چاپی در ۲۰۲۵ در این کشور شابک تازه گرفت.
این شمار تقریبا هم‌اندازه کتاب‌های چاپ اول ایران در ۱۴۰۴ است که به حدود ۷۷٫۵ هزار عنوان رسید. دو کشور از نظر شمار کتاب تازه تقریبا برابرند.
اما شمار نسخه‌ها فاصله بزرگی دارد. به گزارش همین اتحادیه، ناشران ترکیه در ۲۰۲۵ حدود ۴۰۷٫۸ میلیون نسخه کتاب با برچسب رسمی چاپ کردند. این رقم بیش از چهار برابر ۹۳٫۵ میلیون نسخه ایران در ۱۴۰۴ است.
به ازای جمعیت، این فاصله روشن‌تر می‌شود. به حساب نمافر با جمعیت ۸۴ میلیون نفری ایران در آمار خانه کتاب، در ۱۴۰۴ برای هر ایرانی حدود یک نسخه کتاب چاپ شد. اتحادیه ناشران ترکیه این رقم را برای ترکیه، با کتاب‌های درسی رایگان، حدود ۸٫۲ کتاب برای هر نفر برآورد کرده است.
تیراژ کتاب‌ها هم در دو کشور یکسان نیست. در ترکیه چاپ اول کتاب کودک به‌طور میانگین حدود ۴٬۵۹۱ نسخه است و چاپ اول ادبیات داستانی بزرگسال حدود ۱٬۱۵۲ نسخه. در ایران کتاب کودک به‌طور میانگین حدود ۱٬۲۵۶ نسخه چاپ می‌شود و کتاب بزرگسال حدود ۶۵۶ نسخه.
اتحادیه ناشران ترکیه هم از افت تیراژ در آن کشور خبر داده است. به گفته این اتحادیه، چاپ اول ادبیات داستانی بزرگسال در گذشته دو تا سه هزار نسخه بود. ایران و ترکیه هر دو کتاب تازه کم ندارند، حال آنکه کتاب ترکی چند برابر کتاب ایرانی نسخه دارد.
قیمت کتاب در ایران
قیمت کتاب در ایران هر سال تندتر از شمار کتاب‌ها رشد کرده است. به آمار خانه کتاب، کتاب در ۱۴۰۴ به‌طور میانگین حدود ۲۱۵ هزار تومان قیمت پشت جلد داشت. این رقم در ۱۴۰۳ حدود ۱۶۸٫۵ هزار تومان بود و رشدی ۲۷ درصدی را نشان می‌دهد.
میانگین قیمت کتاب در ۱۳۹۸ حدود ۲۹ هزار تومان بود. قیمت پشت جلد کتاب به این ترتیب در شش سال بیش از هفت برابر شده است.
قیمت در موضوع‌های گوناگون یکسان نیست. کتاب کمک‌درسی با میانگین حدود ۳۷۹ هزار تومان گران‌ترین موضوع ۱۴۰۴ بود و کتاب زبان با حدود ۳۲۷ هزار تومان پس از آن قرار داشت.
در سوی دیگر، کتاب دین با حدود ۱۳۷ هزار تومان و کتاب کودک با حدود ۱۴۶ هزار تومان ارزان‌ترین موضوع‌ها بودند. کتاب کمک‌درسی در ۱۴۰۴ نزدیک به سه برابر کتاب دین قیمت داشت.
روند قیمت در نمودار «میانگین قیمت کتاب در ایران از ۱۳۶۱» آمده است.
کتاب تازه و تجدید چاپ
چاپ اول نخستین چاپ یک عنوان است و تجدید چاپ، چاپ دوم به بعد همان عنوان. شمار تجدید چاپ‌ها نشانه کتاب‌هایی است که بازار دوباره آن‌ها را خواسته است.
کتاب تازه در ۱۴۰۴ بیش از هر سال دیگری از ۱۳۸۳ منتشر شد. به آمار خانه کتاب، شمار عنوان‌های چاپ اول به حدود ۷۷٫۵ هزار عنوان رسید و از ۷۴٫۳ هزار عنوان ۱۴۰۳ جلوتر رفت.
اما تجدید چاپ حدود ۲۴ درصد کم شد و به حدود ۳۴٫۱ هزار عنوان رسید. سهم چاپ اول از همه عنوان‌ها به حساب نمافر در ۱۴۰۴ به حدود ۶۹ درصد رسید. این سهم دو سال پیش‌تر حدود ۵۹ درصد بود.
از ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۸ شمار تجدید چاپ‌ها حتی از چاپ اول بیشتر بود. این نشان می‌دهد افت عنوان‌های ۱۴۰۴ از کتاب‌های قدیمی آمد که دوباره چاپ نشدند، نه از کتاب‌های تازه. روند هر دو در نمودار «کتاب‌های چاپ اول و تجدید چاپ در ایران از ۱۳۸۳» آمده است.
موضوع کتاب‌های ۱۴۰۴
علوم اجتماعی بزرگ‌ترین موضوع نشر ایران در ۱۴۰۴ بود. به آمار خانه کتاب، حدود ۲۰٫۳ هزار عنوان از کتاب‌های این سال در این رده قرار داشت.
پس از علوم اجتماعی، کتاب کودک و نوجوان با حدود ۱۹٫۵ هزار عنوان و ادبیات با حدود ۱۸٫۴ هزار عنوان قرار دارند. این سه موضوع روی هم بیش از نیمی از کتاب‌های ۱۴۰۴ را می‌سازند.
علوم عملی با حدود ۱۲٫۵ هزار عنوان و کمک‌درسی با حدود ۱۱٫۲ هزار عنوان چهارم و پنجم‌اند. کتاب‌های علوم طبیعی و ریاضیات با حدود ۱٫۴ هزار عنوان کمترین سهم را داشتند، کمتر از دو کتاب از هر صد کتاب ۱۴۰۴.
| موضوع | عنوان ۱۴۰۴ | میانگین شمارگان (نسخه) | میانگین قیمت (تومان) |
|---|---|---|---|
| علوم اجتماعی | ۲۰٬۲۸۷ | ۵۸۰ | ۲۱۳٬۰۲۴ |
| کودک و نوجوان | ۱۹٬۴۹۷ | ۱٬۳۷۵ | ۱۴۶٬۲۵۰ |
| ادبیات | ۱۸٬۳۶۹ | ۷۲۱ | ۱۶۰٬۴۷۳ |
| علوم عملی | ۱۲٬۴۷۶ | ۵۴۵ | ۲۸۶٬۲۹۳ |
| کمک‌درسی | ۱۱٬۲۰۷ | ۱٬۲۱۲ | ۳۷۸٬۶۱۵ |
| دین | ۹٬۰۰۰ | ۷۹۶ | ۱۳۶٬۵۰۷ |
| فلسفه و روانشناسی | ۷٬۸۴۷ | ۶۳۶ | ۲۱۳٬۷۵۳ |
| تاریخ و جغرافیا | ۴٬۷۶۰ | ۷۰۹ | ۲۰۴٬۸۰۳ |
شمار عنوان هر موضوع در نمودار «شمار عنوان کتاب منتشرشده در ایران به تفکیک موضوع در ۱۴۰۴» آمده است.
کتاب کودک و کتاب ترجمه
بیشترین افت ۱۴۰۴ در کتاب کودک و کتاب ترجمه بود. کتاب کودک و نوجوان، به رده گروه سنی خانه کتاب، در این سال حدود ۱۶٫۸ هزار عنوان بود، در برابر حدود ۲۰٫۵ هزار عنوان سال پیش. کتاب کودک به این ترتیب در یک سال افتی ۱۸ درصدی داشت.
سهم ترجمه از همه کتاب‌ها هم در ۱۴۰۴ به حدود ۲۳٫۱ درصد رسید. این سهم سال پیش حدود ۲۷٫۳ درصد بود. سهم ترجمه در کتاب کودک حدود ۴۰٫۷ درصد بود و در کتاب بزرگسال حدود ۲۲٫۹ درصد.
کتاب کودک بیش از کتاب بزرگسال ترجمه است، پس افت ترجمه و افت کتاب کودک در ۱۴۰۴ با هم همراه شدند. شمار عنوان هر گروه سنی در نمودار «شمار عنوان کتاب کودک، بزرگسال و کمک‌درسی در ایران از ۱۳۷۰» آمده است.
جغرافیای نشر کتاب
تهران هنوز پایتخت نشر ایران است. به آمار خانه کتاب، ناشران تهران در ۱۴۰۴ حدود ۶۳ درصد عنوان‌های کتاب کشور را منتشر کردند و قم با حدود ۷٫۶ درصد دوم بود.
اما نشر تهران در ۱۴۰۴ حدود ۱۵ درصد کم شد، در حالی که نشر بقیه استان‌ها حدود ۱۴ درصد بیشتر شد. به ازای جمعیت، قم با حدود ۵۷۵ عنوان در صد هزار نفر از تهران هم جلوتر است.
جغرافیای نشر در «کتاب‌های منتشرشده در تهران و بقیه استان‌های ایران از ۱۳۸۳» و «کتاب منتشرشده به ازای صد هزار نفر در استان‌های ایران در ۱۴۰۴» آمده است.
ماه‌های پرکار نشر
کتاب در همه ماه‌های سال به یک اندازه منتشر نمی‌شود. به آمار ماهانه خانه کتاب، اردیبهشت ۱۴۰۴ با حدود ۱۴ هزار عنوان پرکتاب‌ترین ماه این سال بود. اردیبهشت ماه برگزاری نمایشگاه کتاب تهران است.
پرنسخه‌ترین ماه ۱۴۰۴ اما آبان بود، ماه هفته کتاب. ناشران در آبان ۱۴۰۴ حدود ۱۱٫۷ هزار عنوان و حدود ۱۲ میلیون نسخه کتاب چاپ کردند.
کم‌کارترین ماه‌های ۱۴۰۴ فروردین با حدود ۵٫۸ هزار عنوان و اسفند با حدود ۶٫۴ هزار عنوان بودند. این در حالی است که اسفند ۱۴۰۳ با حدود ۱۶٫۲ هزار عنوان پرکتاب‌ترین ماه آن سال بود.
شمار کتاب‌های هر ماه در نمودار «کتاب‌های منتشرشده در ایران در هر ماه از ۱۴۰۲» آمده است.
نشر کتاب در شش ماه نخست ۱۴۰۵
شش ماه نخست ۱۴۰۵ از نظر شمار عنوان تقریبا هم‌اندازه همان دوره سال پیش بود. به آمار ماهانه خانه کتاب، از فروردین تا شهریور ۱۴۰۵ حدود ۵۲٫۲ هزار عنوان کتاب منتشر شد. این شمار در همین ماه‌های سال پیش حدود ۵۱٫۸ هزار عنوان بود.
اما شمارگان کتاب‌ها کم شد. نسخه‌های چاپ‌شده در این شش ماه حدود ۳۷٫۳ میلیون نسخه بود، در برابر حدود ۴۲٫۴ میلیون نسخه در همین دوره ۱۴۰۴. شمار نسخه‌ها افتی ۱۲ درصدی داشت.
میانگین شمارگان هر عنوان در این شش ماه به حدود ۷۱۴ نسخه رسید. این رقم در همین ماه‌های ۱۴۰۴ حدود ۸۱۷ نسخه بود.
مسیر چاپ اول و تجدید چاپ هم در ۱۴۰۵ ادامه یافت. عنوان‌های چاپ اول حدود ۷ درصد بیشتر شدند و تجدید چاپ‌ها حدود ۱۳ درصد کمتر. نشر بقیه استان‌ها هم حدود ۱۲٫۵ درصد بیشتر شد و نشر تهران حدود ۷ درصد کمتر.
میانگین قیمت پشت جلد در همین شش ماه به حساب نمافر از آمار ماهانه به حدود ۲۸۰ هزار تومان رسید. این رقم در همین دوره ۱۴۰۴ حدود ۱۹۹ هزار تومان بود و رشدی ۴۱ درصدی را نشان می‌دهد.
آمار ماهانه ۱۴۰۵ کامل و یکدست نیست. خانه کتاب برای خرداد ۱۴۰۵ هیچ کتابی ثبت نکرده است و فروردین و اردیبهشت بیش از ماه‌های همیشه کتاب دارند. از این رو مقایسه شش‌ماهه از مقایسه ماه به ماه قابل‌اتکاتر است.
کلام آخر
نشر کتاب ایران در ۱۴۰۴ عنوانی کمتر از ۱۴۰۳ داشت، ولی کتاب تازه بیشتر. شمار نسخه‌ها حدود ۱۴ درصد کم شد و میانگین شمارگان به ۸۳۷ نسخه رسید، کمتر از یک‌پنجم ۱۳۷۰.
قیمت پشت جلد در همین سال حدود ۲۷ درصد بیشتر شد و در شش ماه نخست ۱۴۰۵ از ۲۸۰ هزار تومان گذشت. ایران و ترکیه تقریبا به یک اندازه کتاب تازه منتشر می‌کنند، حال آنکه ناشران ترکیه بیش از چهار برابر ایران نسخه چاپ می‌کنند.
داده ایران از آمار سالانه و ماهانه خانه کتاب و ادبیات ایران است که نمافر هر شب برداشت می‌کند و در داشبورد «نشر کتاب» هم آمده است. داده ترکیه از گزارش بازار کتاب ۲۰۲۵ اتحادیه ناشران ترکیه است. سهم‌ها و نسبت‌ها را نمافر حساب کرده است.
جایگاه کتاب ترجمه در «آمار کتاب ترجمه در ایران و پرترجمه‌ترین کتاب‌ها» و جغرافیای نشر در «نقشه نشر کتاب ایران، سهم تهران و استان‌ها در ۱۴۰۴» بررسی شده است. طرح فروش هفته کتاب هم در «هفته کتاب ۱۴۰۵ در عدد، یارانه خرید و فروش کتاب‌فروشی‌ها» آمده است.