طلای آنلاین در ایران با آمار کاربران و طلای پشتوانه پلتفرم‌ها و مقرراتی که بارها عوض شده است. به گزارش تکراسا طلای پشتوانه همه این پلتفرم‌ها روی هم حدود ۱٫۹ تن است.
طلای آنلاین طلایی است که خریدار آن را در یک اپ یا سایت می‌خرد و پلتفرم فروشنده معادل فیزیکی آن را برایش در خزانه نگه میدارد. خریدار میتواند همان طلا را در اپ بفروشد یا وقتی موجودی‌اش به حد معینی رسید، شمش طلا تحویل بگیرد. به گزارش تکراسا، تا پایان ۱۴۰۳ حدود ۱۰ میلیون نفر در پلتفرم‌های طلای آنلاین ایران ثبتنام کرده بودند. گردش خرید و فروش این پلتفرم‌ها در همان سال بین ۱۶ تا ۱۹ تن طلا بود. طلای پشتوانه همه این پلتفرم‌ها روی هم حدود ۱٫۹ تن برآورد شد.
طلای آنلاین چیست؟
در طلای آنلاین خریدار با مبلغ کم، گاه کمتر از یک گرم، طلا می‌خرد. دیجی‌کالا در گزارش ۱۴۰۴ خود کوچک‌ترین سفارش طلای دیجیتالش را یک میلی‌گرم به ارزش ۶٬۲۸۴ تومان اعلام کرد. پلتفرم طلای خریداری‌شده را به شکل شمش در یک خزانه نگه میدارد. به گزارش دنیای اقتصاد از گزارش تکراسا، خزانه بیشتر این پلتفرم‌ها بانک کارگشایی است. خریدار هر وقت بخواهد طلا را به قیمت روز در همان اپ می‌فروشد و پول را به حساب بانکی خود برمی‌گرداند.
طلای آنلاین با رمزارزهای پشتوانه‌دار طلا فرق دارد. نوبیتکس به گزارش تابناک از مهر ۱۴۰۳ دو توکن PAXG و XAUT را در بازار ریالی خود فهرست کرده است. طلای پشتوانه این توکن‌ها در خارج از ایران نگه‌داری میشود و در بانک ایرانی نیست. صندوق‌های طلای بورس هم راه دیگری برای خرید غیرفیزیکی طلا هستند که در بخش آخر این صفحه آمده‌اند.
بازار طلای آنلاین در ایران چقدر بزرگ است؟
شمار کاربران این بازار در منبع‌های مختلف تعریف یکسانی ندارد. پلیس از حساب‌های کاربری حرف می‌زند و هر نفر ممکن است در چند پلتفرم حساب داشته باشد. پلتفرم‌ها هم شمار ثبت‌نامی‌های خود را اعلام می‌کنند. شمار خریداران فعال از هر دو کمتر است. جدول زیر این رقم‌ها را جدا از هم نشان می‌دهد و جمع زدن آنها شمار خریداران را چند برابر نشان می‌دهد.
| شاخص | رقم | منبع و تاریخ |
|---|---|---|
| کاربر ثبت‌نامی یکتا | حدود ۱۰ میلیون نفر | تکراسا، پایان ۱۴۰۳ |
| خریدار فعال (دستکم یک خرید در سال) | ۱٫۲ تا ۱٫۴ میلیون نفر | تکراسا، ۱۴۰۳ |
| حساب کاربری در همه پلتفرم‌ها | حدود ۴۰ میلیون حساب | پلیس فتا، مرداد ۱۴۰۵ |
| گردش خرید و فروش | ۱۶ تا ۱۹ تن | تکراسا، ۱۴۰۳ |
| ارزش گردش | ۷۰ تا ۸۰ هزار میلیارد تومان | تکراسا، ۱۴۰۳ |
| طلای پشتوانه ۴۰ بازیگر فعال در بانک کارگشایی | ۱٫۹ تن | تکراسا، به نقل دنیای اقتصاد، دی ۱۴۰۴ |
| میانگین طلای هر خریدار فعال | حدود ۱٫۵ گرم | تکراسا، به نقل زومیت، دی ۱۴۰۴ |
| سهم از کل معاملات طلای ایران | کمتر از یک درصد | تکراسا، به نقل دنیای اقتصاد، دی ۱۴۰۴ |
رقم ۱۶ تا ۱۹ تن گردش معاملات است و نشان نمی‌دهد چه مقدار طلا از بازار بیرون رفته است. طلای نگه‌داری‌شده برای کاربران خیلی کمتر است. مدیرعامل پیشین بانک کارگشایی هم در گفت‌وگویی که رویداد۲۴ در آذر ۱۴۰۴ منتشر کرد، موجودی واقعی طلای پلتفرم‌ها را در بهترین حالت ۲ تا ۳ تن دانست. برای مقایسه، شورای جهانی طلا خرید شمش و سکه ایران در ۲۰۲۵ را ۴۶٫۲ تن برآورد کرده است. جزئیات این مقایسه در صفحه «بیشترین طلا در کدام کشور است» آمده است.
شمار کاربران پس از ۱۴۰۳ به‌سرعت بالا رفته است. سردار رحیمی، رئیس پلیس امنیت اقتصادی، در بهمن ۱۴۰۳ به خبرگزاری مهر گفت بیش از ۱۰ میلیون نفر از این پلتفرم‌ها طلا خریده‌اند. همو در مهر ۱۴۰۵ به سایت انتخاب شمار کاربران را ۲۰ تا ۳۰ میلیون نفر اعلام کرد.
چه کسانی طلای آنلاین می‌فروشند؟
فروشندگان طلای آنلاین سه گروه‌اند. گروه نخست پلتفرم‌هایی هستند که فقط طلا می‌فروشند. میلی بزرگ‌ترین آنهاست و به گزارش دنیای اقتصاد از گزارش تکراسا، اپ آن حدود سه برابر رقیب دوم نصب شده است. میلی در اسفند ۱۴۰۴ به ایلنا شمار کاربران ثبت‌نامی خود را ۲۰٫۷۳ میلیون نفر اعلام کرد. ملی‌گلد شرکت دیگری با نامی نزدیک است که در گزارش سالانه ۱۴۰۴ خود ۱۷٫۵ میلیون کاربر و ۲۰٬۱۴۵ تحویل فیزیکی طلا را اعلام کرد. همه این ارقام را خود شرکت‌ها منتشر کرده‌اند.
گروه دوم فروشگاه‌ها و شرکت‌های پرداخت هستند که طلا را کنار خدمات دیگر خود عرضه می‌کنند. دیجی‌کالا طلای دیجیتال را در آذر ۱۴۰۳ راه انداخت و پرداخت آن فقط با کیف پول دیجی‌پی ممکن است. به گزارش خود دیجی‌کالا، شمار کاربران طلای دیجیتال آن در ۱۴۰۴ پنج برابر و حجم خرید دوازده برابر سال قبل شد. اسنپ هم سرویس سرمایه‌گذاری خود را در دی ۱۴۰۳ با تمرکز بر طلا و نقره از نو راه انداخت. به گزارش زومیت، کمترین خرید در آن ۱۰۰ هزار تومان است و خریدار میتواند با اعتبار اسنپ‌پی تا ۲۴ ماه قسطی طلا بخرد.
گروه سوم بانک‌ها بودند. بلوبانک با سرویس گلدباکس طلا می‌فروخت. بانک مرکزی در بخشنامه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ فروش برخط طلا را برای بانک‌ها ممنوع کرد. به گزارش زومون، بلوبانک پس از آن خرید تازه را بست و دارندگان طلا فقط می‌توانند موجودی خود را بفروشند.
مجوز و نظارت بر طلای آنلاین
مقررات این بازار در شش سال گذشته بارها عوض شده است. پرسش اصلی این است که کدام نهاد مجوز می‌دهد و چه کسی تطبیق طلای پشتوانه با تعهد پلتفرم‌ها را می‌سنجد. جدول زیر مهم‌ترین تصمیم‌ها را به ترتیب زمان نشان می‌دهد.
| تاریخ | تصمیم | منبع |
|---|---|---|
| ۱۳۹۹ | دستورالعمل فروش برخط طلا و نقره و جواهر در اتاق اصناف تصویب شد و صدور مجوز به اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی سپرده شد | تجارت‌نیوز |
| زمستان ۱۴۰۳ | پس از هشدار درباره فروش بی‌پشتوانه، صدور مجوز تازه برای ۵۰ روز متوقف شد و این توقف ۱۶ ماه طول کشید | دیجیاتو، زومیت |
| تیر ۱۴۰۴ | بانک مرکزی تسویه ریالی ۴۸ساعته و نگه‌داری طلا در بانک کارگشایی را شرط کرد و تأیید امنیتی پلیس فتا را هم لازم دانست | زومیت |
| ۱۴ آبان ۱۴۰۴ | مصوبه دولت ابلاغ شد و بانک مرکزی سه ماه مهلت گرفت تا سامانه ناظر را بسازد | خبرگزاری مهر |
| ۱۰ آذر ۱۴۰۴ | هیئت مقررات‌زدایی فرم‌های تازه مجوز فروش برخط طلا را تصویب کرد | خبرگزاری دانشجو |
| ۲ خرداد ۱۴۰۵ | صدور مجوز در درگاه ملی مجوزها دوباره آغاز شد | زومیت |
| مرداد ۱۴۰۵ | صدور مجوز دوباره متوقف شد و تا آن زمان کمتر از ۲۰ مجوز تازه صادر شده بود | زومیت |
| ۱۳ مهر ۱۴۰۵ | بانک مرکزی فروش برخط طلا را برای بانک‌ها ممنوع کرد | زومون، فرارو |
| ۲ آبان ۱۴۰۵ | دولت دستورالعمل را اصلاح کرد و تأیید مجوز و تعیین ساعت معامله را از بانک مرکزی گرفت | انتخاب |
به گزارش زومیت، توقف دوم به تصمیم کارگروه ماده ۱۸ ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز برمی‌گشت که صدور مجوز را به اتصال متقاضی به سامانه بانک مرکزی مشروط کرد. همشهری آنلاین در ۳ آبان ۱۴۰۵ نوشت راه‌اندازی کامل این سامانه هنوز در جریان است.
ریسک‌ها و پرونده‌های طلای آنلاین
پلیس فتا در مرداد ۱۴۰۵ به زومیت گفت در سه سال گذشته ۵۰۸ پرونده کلاهبرداری در این حوزه تشکیل شده و حدود ۳۰ پلتفرم هشت حمله سایبری را از سر گذرانده‌اند. در همان ماه معاونت پلیس فتا از بسته شدن پلتفرمی با ۲۰۰ هزار کاربر به اتهام فروش بی‌پشتوانه خبر داد و نام آن را اعلام نکرد. رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی به اقتصادنیوز گفت مشکل آن پلتفرم فروش بی‌پشتوانه نبود و از محدودیت‌های بانکی دوران جنگ می‌آمد.
بحران‌های امنیتی هم رفتار خریداران را عوض می‌کند. به گفته مدیرعامل بانک کارگشایی به دنیای اقتصاد، در شرایط عادی ۵ تا ۱۰ درصد خریداران درخواست تحویل فیزیکی طلا می‌دهند. در جنگ دوازده‌روزه این نسبت به ۲۵ تا ۳۰ درصد رسید.
طلای آنلاین یا صندوق طلا؟
صندوق‌های طلا در بورس معامله می‌شوند و بیشتر دارایی آنها گواهی سپرده شمش و سکه در بورس کالاست. به گزارش دنیای اقتصاد، در آبان ۱۴۰۴ شمار صندوق‌های طلای فعال ۲۸ بود. به گزارش رویداد۲۴، خالص ارزش دارایی این صندوق‌ها در پایان شهریور ۱۴۰۵ به ۹۱۱ هزار میلیارد تومان رسید. در شش ماه نخست ۱۴۰۵ هم حدود ۶۳ هزار میلیارد تومان پول حقیقی به این صندوق‌ها وارد شد. این رقم چند برابر ارزش طلای نگه‌داری‌شده در همه پلتفرم‌های طلای آنلاین است، هرچند تاریخ و قیمت طلا در دو برآورد یکسان نیست.
پرسش‌های رایج
طلای آنلاین چیست؟
طلایی که در اپ یا سایت خریده میشود و پلتفرم معادل فیزیکی آن را در خزانه نگه میدارد. خریدار میتواند آن را در اپ بفروشد یا شمش تحویل بگیرد.
چند نفر در ایران طلای آنلاین میخرند؟
به گزارش تکراسا حدود ۱۰ میلیون نفر تا پایان ۱۴۰۳ ثبتنام کرده بودند. از این میان ۱٫۲ تا ۱٫۴ میلیون نفر در همان سال دستکم یک بار خرید کردند. پلیس فتا در مرداد ۱۴۰۵ شمار حسابها را حدود ۴۰ میلیون اعلام کرد.
طلای پلتفرم‌ها کجا نگه‌داری میشود؟
بیشتر در بانک کارگشایی. به گزارش تکراسا، ۴۰ بازیگر فعال این بازار روی هم ۱٫۹ تن طلا در این بانک داشتند.
آیا بانک‌ها طلای آنلاین می‌فروشند؟
از ۱۳ مهر ۱۴۰۵ نه. بانک مرکزی در این تاریخ فروش برخط طلا را برای بانک‌ها ممنوع کرد.
منابع
- زومیت، «مهاجرت طلا از گاوصندوق به گوشی‌های هوشمند»، گزارش تکراسا، ۶ دی ۱۴۰۴، zoomit.ir
- دنیای اقتصاد، «بازار ۱۰۰ هزار میلیاردی صفر و یک‌های طلایی»، ۱۵ دی ۱۴۰۴، donya-e-eqtesad.com
- زومیت، گزارش پلیس فتا درباره کلاهبرداری و حمله سایبری به پلتفرم‌های طلا، ۲۸ مرداد ۱۴۰۵، zoomit.ir
- خبرگزاری مهر، گفت‌وگو با رئیس پلیس امنیت اقتصادی، ۱۴ بهمن ۱۴۰۳، mehrnews.com
- انتخاب، سخنان رئیس پلیس امنیت اقتصادی درباره پلتفرم‌های طلا، ۷ مهر ۱۴۰۵، entekhab.ir
- رویداد۲۴، گفت‌وگو با مدیرعامل پیشین بانک کارگشایی، ۱۷ آذر ۱۴۰۴، rouydad24.ir
- ایلنا، گزارش میلی از معاملات و کاربران، ۲۶ اسفند ۱۴۰۴، ilna.ir
- شرق، گزارش سالانه ۱۴۰۴ ملی‌گلد، ۲۴ تیر ۱۴۰۵، sharghdaily.com
- دیجیاتو، رونمایی طلای دیجیتال دیجی‌کالا، ۲۹ آبان ۱۴۰۳، digiato.com
- دیجی‌کالا، گزارش ۱۴۰۴ طلای دیجیتال، ۸ مهر ۱۴۰۵، about.digikala.com
- زومیت، بازگشت اسنپ سرمایه با طلا و نقره، ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۴، zoomit.ir
- تابناک، فهرست شدن توکن‌های طلا در نوبیتکس، ۱۷ مهر ۱۴۰۳، tabnak.ir
- زومون، ممنوعیت فروش برخط طلا در بانک‌ها، ۱۸ مهر ۱۴۰۵، zoomon.ir
- فرارو، بخشنامه بانک مرکزی درباره فروش طلا در بانک‌ها، ۱۹ مهر ۱۴۰۵، fararu.com
- تجارت‌نیوز، پیشینه دستورالعمل فروش برخط طلا، ۱۹ آبان ۱۴۰۳، tejaratnews.com
- دیجیاتو، از سرگیری صدور مجوز پلتفرم‌های طلا از ۲ خرداد، ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، digiato.com
- زومیت، شرط‌های بانک مرکزی برای پلتفرم‌های طلا، تیر ۱۴۰۴، zoomit.ir
- خبرگزاری مهر، ابلاغ مصوبه دولت درباره فروش برخط طلا، ۱۸ آبان ۱۴۰۴، mehrnews.com
- خبرگزاری دانشجو، مصوبه هیئت مقررات‌زدایی، ۱۲ آذر ۱۴۰۴، snn.ir
- زومیت، فعال شدن مجوز طلای آنلاین در درگاه ملی مجوزها، ۲ خرداد ۱۴۰۵، zoomit.ir
- زومیت، توقف دوباره صدور مجوز، ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، zoomit.ir
- زومیت، شرط اتصال به سامانه بانک مرکزی، ۲۵ شهریور ۱۴۰۵، zoomit.ir
- انتخاب، اصلاح دستورالعمل فروش برخط طلا، ۲ آبان ۱۴۰۵، entekhab.ir
- همشهری آنلاین، «جزئیات تغییر نقش بانک مرکزی در ماجرای طلای آنلاین»، ۳ آبان ۱۴۰۵، hamshahrionline.ir
- اقتصادنیوز، بسته شدن یک پلتفرم طلا با ۲۰۰ هزار کاربر، ۲۸ مرداد ۱۴۰۵، eghtesadnews.com
- اقتصادنیوز، گفت‌وگو با رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، ۳۱ مرداد ۱۴۰۵
- دنیای اقتصاد، «ورود ۳۶ همت پول حقیقی به صندوق‌های طلا»، ۲۱ آبان ۱۴۰۴، donya-e-eqtesad.com
- رویداد۲۴، «خالص ارزش دارایی صندوق‌های طلا از ۹۰۰ همت عبور کرد»، ۴ مهر ۱۴۰۵، rouydad24.ir