کتاب صوتی در ایران ۱۴۰۵؛ سهم کتابخانه و اقبال شنونده

کتاب صوتی در ایران ۱۴۰۵؛ سهم کتابخانه و اقبال شنونده

کتاب صوتی ۱۴ تا ۲۰٫۵ درصد کتابخانه طاقچه، کتابراه و فیدیبو را می‌سازد، اما در طاقچه و کتابراه نزدیک سه برابر کتاب متنی رأی می‌گیرد. این یادداشت فروش، ناشران و بازار جهانی کتاب صوتی را هم مرور می‌کند.

کتاب صوتی در ایران ابتدا صرفا راهی برای کسانی بود که نمی‌توانستند بخوانند، اما امروز بخش بزرگی از بازار کتاب دیجیتال است. شاهدمثال این ادعا گزارشی است که دیجیاتو از کارنامه ۱۴۰۴ فیدیبو نقل کرده است. به این گزارش، از هر ۱۰۰ نسخه کتابی که فیدیبو در ۱۴۰۴ فروخت، ۳۸ نسخه صوتی بود. کتابی که شنیده می‌شود، دیگر حاشیه کتاب خوانده‌شده نیست.

این یادداشت جایگاه کتاب صوتی را در بازار کتاب دیجیتال فارسی بررسی می‌کند. بخش نخست به اندازه کتاب صوتی در کتابخانه سکوها می‌پردازد، بخش دوم به اقبال خواننده و بخش‌های بعد به فروش، ناشران و بازار جهانی. داده سکوها از برداشت نمافر از طاقچه، کتابراه و فیدیبو در آبان ۱۴۰۵ می‌آید که جزئیات آن در صفحه «بازار کتاب دیجیتال» بینش بازار نمافر آمده است.

کتاب صوتی در سه سکوی ایرانی

سه سکوی بزرگ کتاب دیجیتال فارسی در اندازه فاصله زیادی دارند. به برداشت نمافر در آبان ۱۴۰۵، طاقچه با ۱۳۶٫۷ هزار کتاب بزرگ‌ترین کتابخانه را دارد. فیدیبو با ۱۰۲٫۵ هزار کتاب پس از آن است و کتابراه با ۶۲٫۸ هزار کتاب کوچک‌ترین کتابخانه را دارد. مجله و روزنامه در این شمار نیامده است.

سهم کتاب صوتی در این سه کتابخانه کم و بیش نزدیک است. کتاب صوتی ۲۰٫۵ درصد کتابخانه کتابراه را می‌سازد؛ بیشترین سهم میان سه سکو. این سهم در فیدیبو ۱۶٫۲ درصد و در طاقچه ۱۴ درصد است. سهم هر سکو در نمودار «سهم کتاب صوتی از کتابخانه طاقچه، کتابراه و فیدیبو» آمده است.

بیرون از این سه سکو، سکوی ویژه کتاب صوتی هم هست. صفحه نوار در کافه‌بازار در آبان ۱۴۰۵ از بیش از ۸ هزار کتاب صوتی خبر می‌دهد. این صفحه شمار نصب نوار را ۳۸۰ هزار نشان می‌دهد، در حالی که طاقچه در همان فروشگاه ۴٫۴ میلیون نصب دارد. آمار رسمی از کاربران یا ساعت شنیدن نوار منتشر نشده است.

کتابخانه صوتی فیدیبو در دو سال گذشته بزرگ‌تر شده است. زومیت در خرداد ۱۴۰۴ از گزارش سالانه فیدیبو نقل کرد که این سکو در ۱۴۰۳ حدود ۱۴ هزار کتاب صوتی داشت. در آبان ۱۴۰۵ کتاب صوتی ۱۶٫۲ درصد کتابخانه ۱۰۲٫۵ هزار جلدی فیدیبو است. این سهم به حدود ۱۶٫۶ هزار کتاب صوتی می‌رسد.

شیوه دسترسی به کتاب هم عوض شده است. صفحه طاقچه در کافه‌بازار در آبان ۱۴۰۵ از بیش از ۴۶ هزار کتاب در اشتراک «طاقچه بی‌نهایت» خبر می‌دهد که کتاب صوتی را هم در بر می‌گیرد. طاقچه در گزارش سالانه ۱۴۰۳ خود شمار ساعت مطالعه در این سکو را بیش از ۱۲ میلیون ساعت اعلام کرد. این گزارش سهم کتاب صوتی را از این ساعت‌ها جدا نکرده است.

سهم کم، رأی بیشتر

کتاب صوتی بخش کوچکی از کتابخانه سکوهاست، اما بخش بزرگ‌تری از توجه خواننده را می‌گیرد. در طاقچه هر کتاب متنی به‌طور میانگین ۹٫۵ رأی دارد و هر کتاب صوتی ۲۸٫۸ رأی. در کتابراه این دو رقم ۲۴٫۴ و ۷۸٫۳ است. یعنی در هر دو سکو هر کتاب صوتی نزدیک به سه برابر یک کتاب متنی رأی گرفته است.

فیدیبو اما راه وارونه را می‌رود. در این سکو هر کتاب متنی به‌طور میانگین ۳۰٫۲ رأی دارد و هر کتاب صوتی ۱۹٫۴ رأی. رأی شمار امتیازدهندگان است و با فروش یکی نیست. میانگین رأی هر قالب در هر سکو در نمودار «میانگین رأی هر کتاب متنی و صوتی» آمده است.

پیش‌بودن کتاب صوتی در رأی در موضوع‌های مختلف یکسان نیست. در طاقچه کتاب صوتی ۲۱٫۱ درصد کتاب‌های داستان و رمان را دارد و ۳۵٫۷ درصد رأی‌های این موضوع را گرفته است. در کتاب کودک و نوجوان این دو سهم ۱۵ و ۲۰٫۵ درصد است. در هر دو موضوع سهم کتاب صوتی از رأی‌ها بیشتر از سهمش از کتاب‌هاست، اما فاصله در داستان بسیار بیشتر است. قیمت کتاب در دو موضوع هم یکسان نیست. میانه قیمت کتاب کودک و نوجوان در طاقچه ۴۴٫۵ هزار تومان و در کتابراه ۵۰ هزار تومان است، در حالی که میانه قیمت کتاب متنی در هر سه سکو ۹۰ هزار تومان است. این دو موضوع در نمودار «سهم کتاب صوتی از کتاب‌ها و رأی‌های داستان و کودک» کنار هم آمده‌اند.

فروش کتاب صوتی

آمار فروش کتاب صوتی در ایران کم منتشر می‌شود و روشن‌ترین رقم از فیدیبو است. پدرام الوندی در یادداشتی در دیجیاتو از گزارش سالانه ۱۴۰۴ دیجی‌کالا نقل کرده است که فیدیبو در این سال ۴۷۱٬۷۶۰ نسخه کتاب صوتی فروخت. فروش کتاب متنی در همین گزارش ۷۷۸٬۹۱۰ نسخه بود. این رقم‌ها دست‌دوم‌اند و خود گزارش دیجی‌کالا در دسترس عمومی نیست.

فروش و تولید اما هم‌جهت نیستند. به همین گزارش، فیدیبو در ۱۴۰۴ ‏۱٬۸۴۵ عنوان صوتی تازه به کتابخانه افزود که ۱۳٫۷ درصد کمتر از سال پیش بود. شمار عنوان‌های متنی تازه در همین سال ۷٬۹۵۶ بود و ۲۰٫۳ درصد رشد کرد. در حالی کتاب صوتی بیش از یک سوم نسخه‌های فروخته‌شده فیدیبو را ساخت که شمار عنوان‌های صوتی تازه آن کاهش یافت.

تولید کتاب صوتی در ایران کار ناشران کوچک و تخصصی است. به گزارش خبرگزاری مهر، سکوی سماوا از آغاز ۱۴۰۴ تا مهر همان سال ۲۵ عنوان صوتی تولید کرده بود. این سکو برای پایان سال ۶۰ عنوان را هدف گرفته بود و با ۲۲ ناشر کار می‌کرد.

اندازه شنوندگان را پیمایش‌ها هم نشان می‌دهند. زومیت در آذر ۱۴۰۴ از گزارش پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات نقل کرده است که حدود ۱۱ درصد مردم کتاب صوتی گوش می‌دهند. حجم نمونه و زمان این پیمایش در گزارش زومیت نیامده است.

ناشران کتاب صوتی

کتاب صوتی در دست شمار کمی از ناشران است. به برداشت نمافر، ده ناشر بزرگ ۴۹ تا ۶۶ درصد کتاب‌های صوتی هر سکو را عرضه می‌کنند. این تمرکز در کل کتابخانه دیجیتال هم دیده می‌شود، جایی که ده درصد بزرگ ناشران ۶۲٫۵ تا ۶۷٫۲ درصد کتاب‌های هر سکو را دارند.

قفسه داغ داستان و رمان در طاقچه نام چند ناشر صوتی را برجسته می‌کند. آوانامه با ۲۹۲ جایگاه در این قفسه پیش از همه است. رادیو گوشه با ۱۲۵ جایگاه و انتشارات ماه آوا با ۱۲۳ جایگاه پس از آن قرار دارند. قفسه داغ فهرستی است که طاقچه از کتاب‌های پرخواننده هر موضوع می‌سازد.

کتاب صوتی در جهان

بازار جهانی کتاب صوتی بازاری رو به رشد است. به گزارش انجمن ناشران صوتی آمریکا، فروش کتاب صوتی در آمریکا در ۲۰۲۵ به ۲٫۴۳ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که ۹ درصد از سال پیش بیشتر است. به همین گزارش، ۵۸ درصد آمریکایی‌های بزرگسال دست‌کم یک بار کتاب صوتی شنیده‌اند. این سهم در گزارش سال پیش ۵۱ درصد بود.

مؤسسه Grand View Research اندازه بازار جهانی کتاب صوتی را در ۲۰۲۵ حدود ۱۱ میلیارد دلار برآورد کرده است. این مؤسسه پیش‌بینی می‌کند بازار تا ۲۰۳۳ به ۵۸٫۵ میلیارد دلار برسد. شمار عنوان‌ها هم بالا رفته است و انجمن ناشران صوتی آمریکا از بیش از ۷۵۰ هزار عنوان فعال در ۲۰۲۵ خبر می‌دهد. سکوهای موسیقی هم به این بازار آمده‌اند. اسپاتیفای در مهر ۱۴۰۴ اعلام کرد ساعت شنیدن کتاب صوتی در این سکو ۳۷ درصد بیشتر از سال پیش شده است. به اعلام همین شرکت، بیش از نیمی از کاربران پولی آن در بازارهای انگلیسی‌زبان دست‌کم یک کتاب صوتی شنیده‌اند.

پیمایش‌های شنیداری نیز همین روند را نشان می‌دهند. به گزارش Infinite Dial 2026 از Edison Research، ۳۷ درصد آمریکایی‌های دوازده سال به بالا در سال گذشته کتاب صوتی شنیده‌اند. این سهم در ۲۰۱۵ ‏۲۱ درصد بود؛ رقمی که در یک دهه نزدیک به دو برابر شده است.

در حالی فروش کتاب صوتی در آمریکا با رشدی آرام بالا می‌رود که در فیدیبو کتاب صوتی هم‌اکنون بیش از یک سوم نسخه‌های فروخته‌شده را دارد. این دو رقم از دو بازار با اندازه‌های بسیار متفاوت می‌آیند، اما هر دو نشان می‌دهند کتاب صوتی از حاشیه بازار کتاب بیرون آمده است.

کلام آخر

کتاب صوتی ۱۴ تا ۲۰٫۵ درصد کتابخانه سه سکوی بزرگ کتاب دیجیتال فارسی را می‌سازد. در طاقچه و کتابراه هر کتاب صوتی نزدیک به سه برابر یک کتاب متنی رأی گرفته است، حال آنکه در فیدیبو کتاب متنی پیش است. با این همه، کتاب صوتی در ۱۴۰۴ بیش از یک سوم نسخه‌های فروخته‌شده فیدیبو بود. عرضه این قالب در دست ناشرانی معدود است و ده ناشر بزرگ ۴۹ تا ۶۶ درصد کتاب‌های صوتی هر سکو را دارند.

پرسش‌های رایج

سهم کتاب صوتی در طاقچه و فیدیبو چقدر است؟

به برداشت نمافر در آبان ۱۴۰۵، کتاب صوتی ۱۴ درصد کتابخانه طاقچه و ۱۶٫۲ درصد کتابخانه فیدیبو است. این سهم در کتابراه ۲۰٫۵ درصد است.

فروش کتاب صوتی در ایران چقدر است؟

به نقل دیجیاتو از گزارش سالانه دیجی‌کالا، فیدیبو در ۱۴۰۴ ‏۴۷۱٬۷۶۰ نسخه کتاب صوتی فروخت. این رقم حدود ۳۸ درصد نسخه‌های فروخته‌شده این سکو بود.

نوار چند کتاب صوتی دارد؟

صفحه نوار در کافه‌بازار در آبان ۱۴۰۵ از بیش از ۸ هزار کتاب صوتی خبر می‌دهد.

بازار کتاب صوتی در جهان چقدر است؟

به گزارش انجمن ناشران صوتی آمریکا، فروش کتاب صوتی در آمریکا در ۲۰۲۵ به ۲٫۴۳ میلیارد دلار رسید و ۹ درصد رشد کرد.

منابع

  • نمافر، «بازار کتاب دیجیتال»، بینش بازار، برداشت آبان ۱۴۰۵ از طاقچه، کتابراه و فیدیبو
  • دیجیاتو، یادداشت پدرام الوندی درباره کتاب صوتی و هوش مصنوعی، به نقل از گزارش سالانه ۱۴۰۴ دیجی‌کالا، ۴ مهر ۱۴۰۵
  • کافه‌بازار، صفحه برنامه طاقچه و نوار، ۱۹ آبان ۱۴۰۵
  • خبرگزاری مهر، گفت‌وگو با سماوا درباره تولید کتاب صوتی، ۷ مهر ۱۴۰۴
  • زومیت، به نقل از پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، ۱ آذر ۱۴۰۴
  • Audio Publishers Association، گزارش فروش کتاب صوتی، ژوئن ۲۰۲۶
  • Grand View Research، Audiobooks Market
  • Spotify Newsroom، کتاب صوتی در اشتراک پولی، ۱۵ اکتبر ۲۰۲۵
ارتباط با ما