جی‌تی‌ای ۶ در ۲۸ آبان ۱۴۰۵ عرضه می‌شود، برای کنسول‌های نسل تازه سونی و مایکروسافت. نام ایران در فهرست کشورهایی که سایت رسمی پلی‌استیشن برای فروشگاه و شبکه آنلاین خود نشان می‌دهد نیست. این فهرست در آبان ۱۴۰۵ صد و هفت کشور و منطقه را دربرمی‌گیرد، از جمله ترکیه و امارات.
اما بازی‌ای که ایران در فهرست فروشگاهش نیست، در آپارات پربازدیدترین بازی است. در نمونه‌ای از ویدئوهای کانال‌های بازی آپارات که نمافر برداشت می‌کند، جی‌تی‌ای حدود یک چهارم کل بازدیدها را از آن خود کرده است، بیش از ماینکرفت که چند برابر آن ویدئو دارد.
این یادداشت جایگاه جی‌تی‌ای را در میان گیمرهای ایرانی بررسی می‌کند. داده آن از برداشت نمافر از آپارات و از پیمایش ملی مصرف بازی بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای در ۱۴۰۲ می‌آید و در کنار آن، بازار کنسول و نظام رده‌بندی سنی در ایران و جهان هم آمده است.
گیمر ایرانی در عدد
به گزارش خبرگزاری مهر از پیمایش ملی بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، ایران در ۱۴۰۲ حدود ۲۹٫۳ میلیون گیمر داشت. این رقم در پیمایش ۱۴۰۰ حدود ۳۴ میلیون نفر بود. میانگین سنی گیمرها در همین فاصله از ۲۳ به ۲۹ سال رسید.
گیمرهای ایرانی در ۱۴۰۲ به‌طور میانگین روزی ۸۳ دقیقه بازی کردند. هزینه‌کرد کل آن‌ها در همین سال حدود ۷۰٬۶۶۳ میلیارد تومان بود. حدود ۴۵ هزار میلیارد تومان از این رقم به سخت‌افزار رسید و حدود ۲۴ هزار میلیارد تومان به نرم‌افزار.
موبایل همچنان سکوی اصلی بازی در ایران است و به گزارش همان پیمایش بیش از ۹۴ درصد گیمرها با گوشی بازی می‌کنند. سهم کنسول کوچک‌تر است. سایت زومجی به نقل از پیمایش ۱۴۰۰ بنیاد ملی بازی‌ها حدود ۲۵ درصد گیمرها را کاربر کنسول گزارش کرده است که برابر حدود ۸٫۵ میلیون نفر است.
کاربران کنسول در همان گزارش بیشتر مردند و سهم مردان از آن‌ها ۸۷ درصد بود. شمار این کاربران به همین گزارش از ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۰ سالانه به‌طور میانگین ۳۵ درصد رشد کرده است. سکویی که سهمش کوچک است، ولی شمار کاربرانش در این شش سال هر سال بیش از یک سوم بیشتر شده است.
جی‌تی‌ای در آپارات
نمافر ویدئوهای کانال‌های بازی آپارات را به‌طور منظم برداشت می‌کند. نمونه کنونی ۲۶۵٬۲۹۹ ویدئو از ۵٬۸۱۶ کانال را دربرمی‌گیرد. این نمونه حداکثر ۴۰ ویدئوی آخر هر کانال است و بیشتر ویدئوهای حدود نه ماه اخیر را پوشش می‌دهد.
این ویدئوها روی هم حدود ۹۸۵ میلیون بار دیده شده‌اند. ویدئوهای جی‌تی‌ای با حدود ۲۳۸ میلیون بازدید پیش‌اند و ۲۴ درصد کل بازدیدها را به خود اختصاص داده‌اند. ماینکرفت با حدود ۲۳۴ میلیون بازدید دوم است.
ده بازی پربازدید آپارات در نمودار «پربازدیدترین بازی‌ها در کانال‌های بازی آپارات به میلیون بازدید» آمده‌اند.
فاصله دو بازی در شمار ویدئو بسیار بیشتر از فاصله آن‌ها در بازدید است. از کل ویدئوهای نمونه، حدود ۶ درصد درباره جی‌تی‌ای است و حدود ۲۱ درصد درباره ماینکرفت. پس از این دو، روبلاکس با حدود ۷۳ میلیون بازدید و کال آف دیوتی با حدود ۳۵ میلیون بازدید آمده‌اند.
هر ویدئوی جی‌تی‌ای به‌طور میانگین حدود ۱۴٫۵ هزار بار دیده شده است. این رقم برای ماینکرفت حدود ۴٫۱ هزار بازدید است و برای کال آف دیوتی حدود ۱٫۹ هزار. یعنی هر ویدئوی جی‌تی‌ای نزدیک به ۳٫۵ برابر یک ویدئوی ماینکرفت بیننده دارد.
میانگین بازدید هر بازی در نمودار «میانگین بازدید هر ویدئو در کانال‌های بازی آپارات به تفکیک بازی» آمده است.
شمار کانال‌هایی که جی‌تی‌ای بازی اصلی‌شان است، کم‌تر از ماینکرفت است. از ۹٬۴۸۳ کانال بازی که نمافر دنبال می‌کند، ۶۶۳ کانال بیش از هر بازی دیگری جی‌تی‌ای منتشر می‌کنند. این شمار برای ماینکرفت ۲٬۲۲۶ کانال است. این نشان می‌دهد جی‌تی‌ای در آپارات بازی کانال‌های کم‌شمار و پربیننده است، نه بازی بیشتر کانال‌ها.
میانگین بالا تنها ویژگی جی‌تی‌ای نیست. گرنی، بازی ترسناک کوچکی که حدود ۱٬۸۰۰ ویدئو در نمونه دارد، با میانگین حدود ۱۲٫۶ هزار بازدید پس از جی‌تی‌ای دومین میانگین را در میان ده بازی پربازدید دارد. روبلاکس با حدود ۷٫۹ هزار بازدید سوم است.
در سوی دیگر، بازی‌هایی با ویدئوی فراوان میانگین کمی دارند. کال آف دیوتی با بیش از ۱۸ هزار ویدئو میانگین حدود ۱٫۹ هزار بازدید دارد. رزیدنت اویل هم با حدود ۴٫۹ هزار ویدئو میانگین حدود ۱٫۳ هزار بازدید دارد. حدود ۷۲ هزار ویدئوی نمونه هم به بازی مشخصی نسبت داده نشده است و در این مقایسه نمی‌آید.
جی‌تی‌ای در کنسول و رایانه گیمرهای ایرانی
بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای در پیمایش ۱۴۰۲ از گیمرها پرسید پرکاربردترین بازی‌شان روی هر سکو چیست. داده‌ای که در داشبورد «گیمر ایرانی» دیده‌بان نمافر آمده است، پاسخ ۴٬۴۶۶ گیمر را از ۳۱ استان دربرمی‌گیرد.
در کنسول، فوتبال با فاصله‌ای بزرگ پیش است. از ۲٬۰۷۴ گیمری که به این پرسش پاسخ دادند، ۵۴٫۹ درصد یک بازی فوتبال را نام بردند. پس از فوتبال، کال آف دیوتی با ۶ درصد و جی‌تی‌ای با ۵٫۲ درصد قرار دارند.
روی رایانه شخصی سهم جی‌تی‌ای بیشتر است. از ۱٬۳۳۷ پاسخ‌گو، ۲۱٫۲ درصد فوتبال و ۱۲٫۳ درصد کال آف دیوتی را نام بردند. جی‌تی‌ای با ۸ درصد سوم بود. در موبایل اما جی‌تی‌ای در میان ده پاسخ نخست جایی ندارد و کال آف دیوتی موبایل با فاصله پیش است.
پاسخ‌های گیمرها در نمودارهای «پرکاربردترین بازی کنسولی گیمرهای ایرانی در ۱۴۰۲» و «پرکاربردترین بازی رایانه‌ای گیمرهای ایرانی در ۱۴۰۲» آمده است.
جی‌تی‌ای در حالی در کنسول و رایانه سومین بازی پرکاربرد است که در آپارات بیش از هر بازی دیگری دیده می‌شود. فاصله‌ای که میان بازی کردن و تماشا کردن یک بازی باز می‌شود. سهم جی‌تی‌ای از بازدید آپارات نزدیک به پنج برابر سهم آن از پاسخ‌های گیمرهای کنسولی است.
کنسول، بازی اصلی و نسخه کرک‌شده
در همین پیمایش، ۵۶٫۵ درصد کسانی که با کنسول بازی می‌کنند، کنسول را از آن خود یا خانواده‌شان دانستند. ۲۶٫۱ درصد با کنسول دوستان و آشنایان بازی می‌کنند. سهم گیم‌نت‌ها هم ۱۷٫۴ درصد است.
پلی‌استیشن برند غالب است و ۸۱٫۴ درصد پاسخ‌گویان کنسول پلی‌استیشن را نام بردند. این همان کنسولی است که جی‌تی‌ای ۶ برایش عرضه می‌شود و ایران در فهرست کشورهای فروشگاه آنلاینش نیست.
شیوه تهیه بازی کنسولی هم در همین پیمایش پرسیده شده است. ۵۹٫۷ درصد پاسخ‌گویان بازی را به شکل فیزیکی یا روی هارد و فلش تهیه می‌کنند و ۲۳٫۵ درصد از راه دانلود. ۱۶٫۸ درصد هم هر دو راه را به کار می‌برند.
از گیمرهای کنسولی که درباره نسخه بازی پاسخ دادند، ۴۶ درصد گفتند بازی اصلی می‌خرند. ۳۵٫۲ درصد فقط نسخه کپی و کرک‌شده تهیه می‌کنند و ۱۸٫۹ درصد هر دو را. این رقم یعنی بیش از نیمی از گیمرهای کنسولی ایران دست‌کم گاهی بازی کرک‌شده بازی می‌کنند.
این سهم‌ها در نمودار «نسخه اصلی یا کرک‌شده در بازی کنسولی گیمرهای ایرانی در ۱۴۰۲» آمده است.
قیمت کنسول و بازی در ایران
سایت زومیت در گزارش ۱۹ مهر ۱۴۰۵ میانگین قیمت کنسول‌ها را آورده است. نسخه استاندارد پلی‌استیشن ۵ در این گزارش حدود ۲۷۴ میلیون تومان قیمت داشت. قیمت ایکس‌باکس سری ایکس در همین گزارش حدود ۲۶۵ میلیون تومان بود و ایکس‌باکس سری اس حدود ۱۴۰ میلیون تومان.
قیمت جی‌تی‌ای ۶ در آمریکا ۷۹٫۹۹ دلار است. زومیت در تیر ۱۴۰۵ قیمت نسخه استاندارد این بازی را در بازار ایران حدود ۱۳ میلیون تومان برآورد کرده است. نسخه فیزیکی هم به همین برآورد تا حدود ۱۶ میلیون تومان می‌رسد.
هزینه نرم‌افزار گیمرهای ایرانی در ۱۴۰۲ به گزارش پیمایش ملی حدود ۲۴ هزار میلیارد تومان بود. سهم سخت‌افزار از هزینه‌کرد کل در همین سال نزدیک به دو برابر نرم‌افزار بود.
رده‌بندی سنی جی‌تی‌ای در ایران و جهان
جی‌تی‌ای ۶ در رده‌بندی آمریکایی ESRB رده M دارد که ویژه ۱۷ سال به بالاست. جی‌تی‌ای ۵ در رده‌بندی اروپایی PEGI رده ۱۸ گرفته است. در فهرست PEGI که در دیده‌بان نمافر آمده، بیشتر عنوان‌های مجموعه رده ۱۸ دارند و نخستین جی‌تی‌ای رده ۱۶. در ایران نظام رده‌بندی سنی بازی‌ها (اسرا) زیر نظر بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای کار می‌کند.
در فهرست بازی‌های رده‌بندی‌شده اسرا که در دیده‌بان نمافر آمده و بازی‌های تا ۲۰۲۰ را دربرمی‌گیرد، هیچ عنوانی از مجموعه جی‌تی‌ای دیده نمی‌شود. از ۱۵٬۲۹۱ بازی این فهرست، ۳۴۸ بازی در بالاترین رده سنی قرار دارند که حدود ۲٫۳ درصد است.
سهم بازی‌های ۱۸ سال به بالا در فهرست PEGI حدود ۷٫۴ درصد است، از ۱۸٬۷۳۹ بازی. در حالی ۷۰٫۵ درصد بازی‌های فهرست اسرا رده ۳ سال به بالا دارند که این سهم در PEGI حدود ۳۱٫۸ درصد است.
همه رده‌ها در نمودار «سهم رده‌های سنی بازی‌ها در اسرا و PEGI به درصد» کنار هم آمده‌اند.
آگاهی از رده‌بندی هم کم است. در پیمایش ۱۴۰۲ تنها ۱۶٫۴ درصد گیمرها گفتند اسرا را می‌شناسند. ۲۹٫۱ درصد گفتند اصلا به رده‌بندی سنی توجه نمی‌کنند و ۱۵٫۴ درصد کم توجه می‌کنند. سهم کسانی که زیاد یا بسیار زیاد به رده‌بندی توجه می‌کنند، ۲۲٫۸ درصد بود.
پاسخ‌ها در نمودار «توجه گیمرهای ایرانی به رده‌بندی سنی بازی‌ها در ۱۴۰۲» آمده است.
کلام آخر
ایران در ۱۴۰۲ حدود ۲۹٫۳ میلیون گیمر داشت و بیشترشان با موبایل بازی می‌کنند. جی‌تی‌ای در آپارات با ۲۴ درصد بازدیدها پربیننده‌ترین بازی است، با آنکه تنها ۶ درصد ویدئوها درباره آن است.
در کنسول و رایانه گیمرهای ایرانی، جی‌تی‌ای پس از فوتبال و کال آف دیوتی سومین بازی پرکاربرد است. بیش از چهار پنجم گیمرهای کنسولی پلی‌استیشن دارند و بیش از نیمی از آن‌ها دست‌کم گاهی نسخه کرک‌شده بازی می‌کنند.
هیچ عنوانی از جی‌تی‌ای در فهرست رده‌بندی اسرا نیست و تنها ۱۶٫۴ درصد گیمرها اسرا را می‌شناسند. جی‌تی‌ای ۶ برای کنسولی عرضه می‌شود که بیشتر گیمرهای کنسولی ایران دارند، حال آنکه ایران در فهرست کشورهای فروشگاه رسمی آن کنسول نیست.
داده آپارات از برداشت نمافر از کانال‌های بازی آپارات است که در داشبورد آپارات گیم دیده‌بان هم آمده است. داده پرکاربردترین بازی‌ها، مالکیت کنسول، نسخه بازی و رده‌بندی از پیمایش ملی مصرف بازی ۱۴۰۲ بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای است و فهرست بازی‌های رده‌بندی‌شده از سامانه اسرا و PEGI. سهم‌ها را نمافر حساب کرده است.
شمار گیمرها و هزینه‌کرد ۱۴۰۲ از خبرگزاری مهر و سهم کنسول در ۱۴۰۰ از زومجی آمده است. قیمت‌ها از گزارش قیمت کنسول زومیت و برآورد قیمت جی‌تی‌ای ۶ در زومیت است. فهرست کشورها از سایت پلی‌استیشن و رده ESRB از سایت ESRB است.