صادرات رسمی فرش دستباف ایران در سال ۱۴۰۳ به ۴۱٫۷ میلیون دلار رسید. آرزو غنیون، معاون دفتر آمار و پردازش اطلاعات گمرکی گمرک ایران، این رقم را برای فرش دستباف و گبه اعلام کرد و گفت فرش ایرانی در این سال به ۵۵ کشور صادر شده است. به گزارش خبرگزاری مهر، صادرات فرش دستباف در دهه ۱۳۷۰ و سال‌های نخست دهه ۱۳۸۰ حدود ۲ میلیارد دلار در سال بود. این صفحه آمار صادرات و تولید فرش دستباف و مناطق شناخته‌شده فرشبافی ایران را مرور می‌کند و در پایان به صنعت فرش ماشینی می‌پردازد.
صادرات فرش دستباف ایران در سال‌های اخیر
بر پایه آماری که روزنامه تعادل از گزارش تجارت خارجی گمرک ایران نقل کرده است، ارزش صادرات فرش دستباف از ۴۲۷٫۳ میلیون دلار در ۱۳۹۱ به ۵۰٫۷ میلیون دلار در ۱۴۰۱ رسید. خبرگزاری مهر رقم صادرات ۱۳۹۸ را ۷۳ میلیون دلار گزارش کرده است. صادرات ۱۴۰۳ به گفته گمرک ۳ درصد بیشتر از سال پیش از آن بود. برای ۱۴۰۴، محمد ویسیان، معاون مرکز ملی فرش ایران، به استناد آمار گمرک صادرات ده ماه نخست سال را حدود ۳۰٫۴ میلیون دلار و ۱٬۷۳۷ تن اعلام کرد.
| سال | ارزش صادرات فرش دستباف (میلیون دلار) | منبع |
|---|---|---|
| ۱۳۹۱ | ۴۲۷٫۳ | گمرک ایران، به نقل روزنامه تعادل |
| ۱۳۹۸ | ۷۳ | خبرگزاری مهر |
| ۱۴۰۱ | ۵۰٫۷ | گمرک ایران، به نقل روزنامه تعادل |
| ۱۴۰۳ | ۴۱٫۷ | گمرک ایران |
| ۱۴۰۴، ده ماه نخست | ۳۰٫۴ | گمرک ایران، به نقل مرکز ملی فرش ایران |
این ارقام فقط صادرات ثبت‌شده در گمرک را نشان می‌دهند. زهرا کمانی، رئیس وقت مرکز ملی فرش ایران، در خرداد ۱۴۰۴ به گزارش اقتصادآنلاین گفت عدد ۴۰ میلیون دلاری صادرات فرش دستباف واقعی نیست، چون بخشی از فرش‌ها به‌صورت چمدانی و همراه مسافر از کشور خارج میشود. خبرگزاری مهر در آبان ۱۴۰۴ جنگ دوازده‌روزه و دشواری بازگرداندن ارز صادراتی را از دلایل رکود صادرات فرش دستباف در این سال نوشت.
بازارهای اصلی فرش دستباف ایران
به گفته گمرک ایران، آلمان، امارات متحده عربی، ژاپن و چین در ۱۴۰۳ بزرگترین خریداران فرش دستباف و گبه ایران بودند و روی هم حدود ۲۲٫۶ میلیون دلار از این کالا را خریدند. این رقم بیش از نیمی از صادرات آن سال است. در ده ماه نخست ۱۴۰۴، به گفته زهرا کمانی، امارات در صدر خریداران قرار گرفت و آلمان، ژاپن، چین و آفریقای جنوبی پس از آن آمدند. شمار کشورهای مقصد در همین مدت به ۶۱ کشور رسید.
علیرضا توکلی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش، در شهریور ۱۴۰۵ به خبرگزاری مهر گفت جنگ شش ماه گذشته صادرات را مختل کرده و برخی بازارهای سنتی فرش ایران، از جمله آمریکا، از دست رفته‌اند. آمار صادرات صنایع دستی ایران و مقایسه آن با کشورهای دیگر در صفحه «صادرات صنایع دستی در ایران و کشورهای مختلف جهان» آمده است.
تولید فرش دستباف و بافندگان
به گفته زهرا کمانی، در ده ماه نخست ۱۴۰۴ حدود ۲٫۴۳ میلیون مترمربع فرش دستباف در ایران تولید شد. محمدمهدی فرشچی موحد، سرپرست مرکز ملی فرش ایران، در شهریور ۱۴۰۵ تولید چهار ماه نخست ۱۴۰۵ را ۱٬۰۳۵٬۲۱۳ مترمربع اعلام کرد که حدود ۸ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بود. به گفته او ۷۰ تا ۸۰ درصد این تولید با هدف صادرات انجام میشود و حدود ۱۴۳ هزار بافنده فرش بیمه دارند.
محمد ویسیان، معاون مرکز ملی فرش ایران، در خرداد ۱۴۰۵ گفت ده منطقه تازه فرش دستباف در سازمان جهانی مالکیت فکری ثبت شده است. به گفته او شمار نشان‌های جغرافیایی بین‌المللی فرش دستباف ایران به ۴۵ نشان از ۲۳ استان رسیده و ۴۸ منطقه دیگر هم ثبت ملی شده‌اند. وضع فروش هنرهای دستی که در خانه تولید می‌شوند در صفحه «کار صنایع دستی در منزل» آمده است.
مناطق اصلی فرشبافی ایران
یونسکو در ۲۰۱۰ مهارت‌های سنتی فرشبافی کاشان و فارس را در دو پرونده جدا در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشر ثبت کرد. شورای جهانی صنایع دستی هم در ۲۰۱۵ تبریز را شهر جهانی صنایع دستی و بافت فرش نامید. این ثبتها یک مهارت یا یک شهر را به رسمیت می‌شناسند و رتبه‌ای میان مناطق فرشبافی نمی‌دهند.
فرش کاشان
به نوشته یونسکو، فرش‌بافان کاشان با گره فارسی یا نامتقارن کار می‌کنند و پشت فرش در این شهر ریز و یکدست گره خورده است. تار و پود فرش کاشان از پنبه یا ابریشم است و پرز آن از پشم یا ابریشم. رنگ‌ها از رنگزاهای طبیعی مثل ریشه روناس، پوست گردو، پوست انار و برگ مو به دست می‌آیند. یونسکو می‌نویسد نزدیک به یک‌سوم ساکنان کاشان در فرشبافی کار می‌کنند و بیش از دو سوم فرش‌بافان این شهر زن‌اند.
فرش فارس
پرونده دوم یونسکو به فرش‌بافان استان فارس در جنوب غربی ایران مربوط است. به نوشته یونسکو، زنان فارس فرش را بدون نقشه کاغذی می‌بافند و صحنه‌هایی از زندگی کوچ‌نشینی را در آن می‌آورند. به همین دلیل، به نوشته همین منبع، هیچ دو فرشی در این منطقه طرح یکسان ندارند. دار این فرش‌ها افقی است و روی زمین قرار می‌گیرد.
فرش تبریز
به گزارش خبرگزاری تسنیم، شورای جهانی صنایع دستی در شهریور ۱۳۹۴ تبریز را شهر جهانی صنایع دستی و بافت فرش اعلام کرد و اصفهان هم در همان نشست به ثبت جهانی رسید. مدخل فرش ایرانی در ویکی‌پدیای انگلیسی، به نقل از سیسیل ادواردز، بافندگان تبریز در حدود ۱۸۸۵ میلادی را بنیان‌گذاران صنعت امروزی فرشبافی ایران می‌داند. همین مدخل به نقل از اوبنن می‌نویسد فرش‌های شمال غرب ایران با گره متقارن بافته می‌شوند. فرش هریس از همین منطقه با تار و پود پنبه‌ای و پرز پشمی و ترنج‌های درشت شناخته میشود.
فرش اصفهان، نایین و قم
به نوشته ویکی‌پدیای انگلیسی، این سه شهر تا میانه سده بیستم فرشبافی را یا از نو رونق دادند یا تازه آغاز کردند. فرش‌های آن‌ها با گره نامتقارن بافته می‌شوند و بسیاری از آن‌ها پرز ابریشم روی پایه پنبه دارند یا تمام‌ابریشم‌اند. طرح‌هایشان بیشتر از نقش‌های دوره صفوی گرفته شده است. همین منبع ترنج‌های پرنقش و رنگ‌های آبی روشن و عاجی را در فرش نایین و قم رایج می‌داند و در فرش اصفهان رنگ سرخ تیره و آبی را بیشتر می‌بیند.
فرش کرمان
ویکی‌پدیای انگلیسی به نقل از بیتی می‌نویسد فرش‌های کرمان در دوره صفوی ساختار مشترکی داشتند که در آن گره نامتقارن و سه پود دیده میشود. فرش‌های معروف به «گلدانی» هم، به نقل از فریر، به کرمان و به اواخر سده شانزدهم و اوایل سده هفدهم میلادی نسبت داده می‌شوند. همین منبع فرش امروزی کرمان را با ترنج‌های ظریف و رنگ سرخ لاکی معرفی می‌کند.
صنعت فرش ماشینی ایران
به گفته محمود تولایی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش ماشینی، صادرات فرش ماشینی ایران در ۱۴۰۲ بیش از ۳۲٬۷۰۰ تن به ارزش حدود ۲۲۹ میلیون دلار بود. او به گزارش فرارو صادرات شش ماه نخست ۱۴۰۳ را ۱۸٬۶۵۹ تن به ارزش ۱۳۱٫۶۶ میلیون دلار اعلام کرد. صادرات فرش ماشینی در همین شش ماه بیش از سه برابر صادرات کل سال ۱۴۰۳ فرش دستباف بود.
مصطفی معینی، نماینده کاشان و آران و بیدگل در مجلس، در آذر ۱۴۰۴ به خبرگزاری مهر گفت ۷۵ درصد ارزش افزوده فرش ماشینی کشور در این منطقه تولید میشود و بیش از ۸۰۰ واحد فعال در این رشته در آن کار می‌کنند. به گفته او ترکیه در فرش ماشینی رتبه نخست جهان را دارد و ایران در رتبه دوم است.
پرسش‌های رایج
صادرات فرش دستباف ایران چقدر است؟
۴۱٫۷ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ به ۵۵ کشور، بر پایه اعلام گمرک ایران، و حدود ۳۰٫۴ میلیون دلار در ده ماه نخست ۱۴۰۴.
فرش ایران به کدام کشورها صادر میشود؟
آلمان، امارات، ژاپن و چین در ۱۴۰۳ بزرگترین خریداران فرش دستباف ایران بودند و به گفته گمرک روی هم ۲۲٫۶ میلیون دلار از آن را خریدند.
بهترین فرش دستباف ایران کدام است؟
یونسکو در ۲۰۱۰ مهارت فرشبافی کاشان و فارس را ثبت جهانی کرد و شورای جهانی صنایع دستی در ۲۰۱۵ تبریز را شهر جهانی صنایع دستی و بافت فرش نامید، ولی این ثبتها رتبهبندی کیفیت میان مناطق نیستند.
تولید فرش دستباف در ایران چقدر است؟
حدود ۲٫۴۳ میلیون مترمربع در ده ماه نخست ۱۴۰۴، به گفته رئیس وقت مرکز ملی فرش ایران.
منابع
- گمرک ایران، اعلام آرزو غنیون درباره صادرات فرش دستباف و گبه در ۱۴۰۳، خبرگزاری مهر، ۳۱ فروردین ۱۴۰۴، mehrnews.com/news/6440681 و انتخاب، entekhab.ir/fa/news/861879
- روزنامه تعادل، «صادرات فرش دستباف به کمتر از ۵۰ میلیون دلار رسید»، فروردین ۱۴۰۳، به نقل گمرک ایران، taadolnewspaper.ir/fa/news/309619
- خبرگزاری مهر، «فرش ایرانی در تله رکود؛ صادرات محدود به ۴۰ میلیون دلار»، ۱۹ آبان ۱۴۰۴، mehrnews.com/news/6650923
- خبرگزاری صدا و سیما، «صادرات فرش دستباف ایران به ۶۱ کشور»، ۲ اسفند ۱۴۰۴، iribnews.ir/fa/news/5723234
- خبرگزاری صدا و سیما، «ثبت جهانی ۱۰ منطقه جدید فرش دستباف»، ۱۶ خرداد ۱۴۰۵، iribnews.ir/fa/news/5815864
- اقتصادآنلاین، «صادرات ۴۰ میلیون دلاری فرش دستباف، واقعی نیست»، ۱۹ خرداد ۱۴۰۴، eghtesadonline.com/fa/news/2064651
- خبرگزاری مهر، «تولید فرش ۸ درصد افزایش یافت؛ صادرات در انتظار بازارهای جدید»، ۱۱ شهریور ۱۴۰۵، mehrnews.com/news/6935702
- UNESCO، Traditional skills of carpet weaving in Kashan، ثبت ۲۰۱۰، ich.unesco.org
- UNESCO، Traditional skills of carpet weaving in Fars، ثبت ۲۰۱۰، ich.unesco.org
- خبرگزاری تسنیم، «تبریز به‌عنوان شهر جهانی صنایع دستی و بافت فرش انتخاب شد»، ۱۴ شهریور ۱۳۹۴، tasnimnews.ir/850318
- Wikipedia، مدخل Persian carpet، بخش‌های تاریخچه و فرش‌های شهری به نقل از Edwards، Beattie، Ferrier و O'Bannon، en.wikipedia.org/wiki/Persian_carpet
- فرارو، «صادرات ۱۳۲ میلیون دلاری فرش ماشینی»، ۲۲ مهر ۱۴۰۳، به نقل صدا و سیما، fararu.com/fa/news/785741
- خبرگزاری مهر، «عدم رویکرد صادراتی فرش ماشینی ۲۰ هزار نفر را در کاشان بیکار می‌کند»، ۲۲ آذر ۱۴۰۴، mehrnews.com/news/6687531