گفتگوی نمافر با فعالان حوزهٔ نوشت‌افزار ایران در حاشیهٔ نمایشگاه ایران‌نوشت ۱۴۰۴
نمایشگاه ایران‌نوشت ۱۴۰۴ به عنوان بزرگ‌ترین رویداد فرهنگی و اقتصادی کشور در حوزهٔ نوشت‌افزار، با حضور گستردهٔ تولیدکنندگان، فعالان فرهنگی، خانواده‌ها و دانش‌آموزان برگزار شد. این نمایشگاه نه‌تنها محلی برای عرضه تازه‌ترین تولیدات داخلی است، بلکه فرصتی برای آشنایی با ظرفیت‌های صنعت نوشت‌افزار ایران و گفت‌وگوی مستقیم میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان نیز به شمار می‌رود.
در حاشیهٔ این رویداد، با سه تن از فعالان این حوزه به گفت‌وگو نشستیم:
مهدی کلانتری (دبیر یازدهمین نمایشگاه ایران‌نوشت)،
محمدجعفر کبریایی (تولیدکننده و توزیع‌کننده نوشت‌افزار ایرانی و اسلامی) و
علیرضا گلمکانی (مدیر مجموعه آوات، زیرمجموعه برند قدیمی «آریا»).
رشد تولید داخلی و تغییر رفتار خرید مردم
مهدی کلانتری، دبیر نمایشگاه، وضعیت بازار را چنین تشریح کرد:
«بازار نوشت‌افزار ایرانی در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته و سهم تولیدات داخلی از حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد به بیش از ۶۰ درصد رسیده است. در حوزه شخصیت‌ها نیز سهم محتوای ایرانی از یک تا دو درصد به ۲۰ درصد افزایش یافته است. در محصولاتی مانند خودکار، مداد، کیف و دفتر تقریباً به خودکفایی رسیده‌ایم و می‌توانیم صددرصد نیاز بازار را تأمین کنیم؛ حتی قابلیت صادرات هم وجود دارد.»
به گفتهٔ او، هرچند بازار در بسیاری از محصولات به خودکفایی رسیده، اما هنوز محدودیت‌هایی وجود دارد:
«برخی محصولات خاص یا فانتزی که صرفه اقتصادی یا تیراژ بالایی ندارند، همچنان در کشور تولید نمی‌شوند. اما هر محصولی که به‌صرفه و پرمصرف باشد، امروز در داخل ساخته می‌شود. بسیاری از محصولاتی که پیش‌تر وارد می‌شد، اکنون توسط همان واردکنندگان تولید می‌شود.»
کلانتری در ادامه، اقتصاد این حوزه را «ارزشمند اما متفاوت» توصیف کرد و گفت:
«بازار نوشت‌افزار اقتصادی است، اما با صنایعی چون ساختمان قابل مقایسه نیست. سود کمتری دارد، زیرا گردش آن تنها یک بار در سال اتفاق می‌افتد؛ با این حال بازاری جذاب و ارزشمند است.»
به گفته او، فضای نمایشگاه امسال دو برابر سال‌های قبل شده و تنوع تولید و غرفه‌ها نیز افزایش یافته است. با وجود این، «به دلیل مشکلات اقتصادی، میزان خرید مردم بالا نرفته است. خانواده‌های بیشتری به نمایشگاه می‌آیند، اما سبد خریدشان کوچک‌تر است و در مواردی خریدها را به چند مقطع زمانی تقسیم می‌کنند.»
دفتر و فرآورده‌های کاغذی بیشترین فروش را در نمایشگاه داشته‌اند. کلانتری توضیح داد:
«برای کودکان از شخصیت‌های قهرمان و برای بزرگسالان از اِلمان‌های فرهنگی مانند کاشی‌کاری یا آثار تاریخی کشورمان استفاده می‌کنیم. هدف اصلی تولیدکنندگان از حضور در نمایشگاه نیز دیدار مستقیم با مصرف‌کنندگان است، چرا که عمده سود خود را از بازار به دست می‌آورند.»
او در خصوص رشد بازار نوشت‌افزار ایرانی و اسلامی بر سه شرط اساسی تأکید کرد:
«برای رقابت باید نخست قانون مالکیت معنوی تصویب شود. دوم، در زیرساخت‌هایی چون تولید کاغذ و تجهیزات سرمایه‌گذاری کنیم. سوم، شبکه‌های توزیع متناسب با تغییر رفتار مردم ایجاد شود. امروز خانواده‌ها بیشتر به فروشگاه‌های بزرگ و متنوع گرایش دارند. اگر این سه مسأله حل شود، استقبال عمومی چند برابر خواهد شد.»
ذائقه‌سازی و اقبال به محتوای ایرانی
محمدجعفر کبریایی، تولیدکننده و توزیع‌کننده نوشت‌افزار ایرانی و اسلامی با برندهای «پرسام» و «آوای مهر»، تحولات بازار را چنین ارزیابی کرد:
«بازار نوشت‌افزار ایرانی بسیار رو به رشد است. در گذشته مردم بیشتر به اجناس خارجی تمایل داشتند، اما طی ده سال اخیر رسانه‌ها پای کار آمدند و رفتار مردم تغییر کرده است. امروز خانواده‌ها کالای ایرانی می‌خواهند؛ کالایی که هم از نظر کیفیت صنعتی و هم از نظر محتوایی با تمدن خودمان سازگار باشد، نه غرب.»
او با اشاره به شرایط اقتصادی اخیر گفت:
«پس از دفاع مقدس ۱۲ روزه، همه بازارها دچار افت شدند. با این حال استقبال مردم از نوشت‌افزار ایرانی پایدار مانده، هرچند سبد خرید کوچک‌تر شده است.»
کبریایی درباره طراحی محصولات توضیح داد:
«ما برای دو گروه اصلی طراحی می‌کنیم: کودکان و نوجوانان-جوانان. برای گروه نوجوان و جوان رنگ‌های پاستلی و فانتزی محبوبیت دارد و برای کودکان رنگ‌های متنوع و پررنگ‌ولعاب. استقبال از کالای ایرانی نشان می‌دهد ذائقه‌سازی اتفاق افتاده است. زمانی همه به‌دنبال بتمن و سوپرمن بودند، اما امروز دفترهایی با تصویر شهید حاجی‌زاده مورد استقبال قرار می‌گیرد.»
او همچنین تأکید کرد که شناخت مخاطبان باید دقیق‌تر باشد:
«ما با طیف متنوعی از مخاطبان مواجهیم و باید برای همه فکری کنیم. حتی در میان مخاطبان مذهبی، سطح رفاه اقتصادی اثرگذار است. احساس می‌کنم در طراحی‌ها کمتر به مخاطبان مرفه توجه کرده‌ایم؛ در حالی که لازم است برای این قشر نیز طراحی ویژه داشته باشیم.»
در بخش صادرات نیز او تجربه‌های خود را چنین بیان کرد:
«ما به افغانستان و عراق صادرات داشته‌ایم. به نظر من افغانستان یک فرصت بی‌نظیر برای صادرات است. پاییز امسال هم در دو نمایشگاه در این دو کشور شرکت می‌کنیم.»
کبریایی در پایان بر نقش کسب‌وکارهای کوچک تأکید کرد:
«کسب‌وکارهای خرد می‌توانند پیشران اقتصاد ملی باشند، اما متأسفانه در کشور ما متولی ندارند. ما خودمان بر نقطه ارزش‌محوری‌مان یعنی طراحی و فروش ایستاده‌ایم و تولید را برون‌سپاری می‌کنیم.»
چالش واردات غیرقانونی و اهمیت بسته‌بندی
در ادامه گفت‌وگوها، علیرضا گلمکانی، مدیر مجموعه آوات (زیرمجموعه برند باسابقه آریا)، به تجربه طولانی این برند اشاره کرد و گفت:
«آریا بیش از شصت سال سابقه دارد و بیش از هزار نفر به‌طور مستقیم در مجموعه ما مشغول به کار هستند.»
او یکی از مشکلات اصلی تولیدکنندگان را واردات غیرقانونی دانست:
«تولید در کشور با چالش‌های مختلفی روبه‌رو است. واردات غیرقانونی تناسب قیمت را بر هم می‌زند و تولیدکنندگان را سردرگم می‌کند، در نتیجه بعضی کالاها گران یا نایاب می‌شوند. واردات قانونی مشکلی ایجاد نمی‌کند، چون توان رقابت وجود دارد؛ اما واردات غیرقانونی در حجم بالا واقعاً مشکل‌ساز است.»
با وجود این چالش‌ها، او استقبال مردم از نمایشگاه امسال را چشمگیر ارزیابی کرد:
«افزایش حضور مردم نسبت به سال‌های گذشته نشان‌دهنده رشد توجه به تولید ملی و شخصیت‌های ایرانی است. طرح‌ها و تصاویر هم نسبت به گذشته ارتقا یافته‌اند. با این حال، هنوز تأثیر کارتون‌های خارجی بالاست و باید بیشتر کار کنیم تا تولیداتمان با سلیقه کودکان هماهنگ‌تر شود.»
او در ادامه به نقطه قوت مجموعه خود اشاره کرد:
«یکی از نقاط قوت ما طراحی و بسته‌بندی مناسب است. بازار جهانی نوشت‌افزار در اختیار چین است که با وجود کیفیت پایین محصولاتشان، بسته‌بندی بسیار خوبی دارند. اگر دولت در حوزه‌هایی مانند صمت، گمرک و تأمین مالی حمایت کند، ما نیز می‌توانیم در بازارهای بین‌المللی نقش‌آفرینی کنیم.»
کلام آخر
آنچه از گفت‌وگو با فعالان صنعت نوشت‌افزار در نمایشگاه ایران‌نوشت ۱۴۰۴ به دست می‌آید، تصویری روشن از بازاری در مسیر رشد و بلوغ است. سهم تولید داخلی به‌طور قابل توجهی رشد کرده، محتوای ایرانی جایگاهی جدی‌تر یافته و اقبال عمومی به کالای بومی بیشتر شده است. با این حال، چالش‌هایی چون کمبود زیرساخت‌های تولیدی، واردات غیرقانونی و ضرورت سرمایه‌گذاری در طراحی، توزیع و بسته‌بندی همچنان پابرجاست.
نمایشگاه امسال نشان داد که نوشت‌افزار تنها یک کالای مصرفی ساده نیست؛ بلکه عرصه‌ای فرهنگی و اقتصادی است که می‌تواند بر ذائقه نسل آینده، هویت ملی و حتی اقتصاد منطقه‌ای ایران اثرگذار باشد.
