مروری بر صنعت حراجی هنر

هنری۱۴۰۳
مروری بر صنعت حراجی هنر
«دو هزار دلار یک، دو هزار دلار دو، دو هزار دلار سه! فروخته شد به آقای شماره چهار!» حراجی‌ها قرن‌هاست است با منطق «هر کسی بهترین پیشنهاد را بدهد خریدار خواهد بود» در بین سبک زندگی اقتصادی انسان‌ها مخصوصا بازاریان یا ثروتمندانِ هنردوست جا باز کرده‌اند و حراجی‌های لوکس هنری تبدیل به یکی از شاخه‌های پرسود صنایع خلاق شده‌اند. در دنیای امروز، در پس‌زمینه‌ی مصرف‌گرایی گسترده و تمایلات کلکسیونرهای بسیار ثروتمند، به‌دست آوردن آثار هنری و اشیاء منحصر به فرد و بی‌نظیر با نرخ‌های جذاب، پدیده‌ای نوظهور تلقی می‌شود. با این حال، صنعت حراجی و مزایده‌ها بسیار قدیمی‌تر از آن چیزی است که ممکن است فکرش را بکنیم چراکه اولین حراج ثبت‌شده بیش از ۲۵۰۰ سال پیش انجام شده است. 

حراج در دوران باستان

اولین اشاره به فرآیند حراج در تاریخ به حدود سال ۵۰۰ قبل از میلاد بازمی‌گردد، زمانی که مورخ یونانی هرودوت برای اولین بار در نوشته‌های خود به استفاده از حراج در بابل اشاره کرد. در آن زمان، زنان به‌عنوان دارایی تلقی می‌شدند و برای ازدواج از طریق حراج فروخته می‌شدند! حراج‌کننده بر اساس ارزیابی خود از زیبایی زنان، آن‌ها را رتبه‌بندی می‌کرد و این رتبه‌بندی تعیین‌کننده ترتیب فروش آن‌ها بود. تنها راه فروش دختر به شوهر دیگری، بر اساس رسوم آن زمان، از طریق حراج بود. در صورتی که زوجی از یکدیگر راضی نمی‌شدند یک رویه بازگشت نیز برای آن‌ها وجود داشت. در امپراتوری روم حراج‌ها به‌طور گسترده برای فروش اموال و محصولات مورد استفاده قرار می‌گرفتند. این حراج‌ها که به اتریوم اکتیوناریوم. هیچ چیزی، حتی انسان‌ها، از دایره فروش خارج نبودند. اسیران دشمن به عنوان برده در حراج‌ها به فروش می‌رسیدند و درآمد حاصل از آن‌ها برای تأمین مالی جنگ استفاده می‌شد. همچنین شهروندانی که به دلیل بدهی مجبور به فروش دارایی‌های خود بودند، از حراج به‌عنوان راهی برای خلاص‌شدن از بدهی‌هایشان استفاده می‌کردند. واژه حراج از کلمه لاتین "auctus"  گرفته شده است که به معنای افزایش است؛ همانگونه که در روال حراجی‌ها قیمت از پایین به بالا افزایش می‌یابد.

ظهور حراج‌های مدرن

حراج‌های هنری به طور جدی از اواخر قرن هفدهم میلادی به‌ویژه در لندن و پاریس به وجود آمدند. در همین قرن یکی از اولین حراجی‌های بزرگ هنری در آمستردام برگزار شد و رفته‌رفته با رونق بازار هنر در اروپا به‌ویژه در هلند، تقاضا برای خریدوفروش آثار هنری افزایش یافت و حراج‌ها به‌عنوان یک روش محبوب برای انجام چنین معاملاتی شناخته شدند. این حراج‌ها ابتدا به‌طور عمده بر آثار نقاشان و هنرمندان معروفی چون رامبراند و دیگر استادان نقاشی دوران باروک متمرکز بودند. در همین دوره قدیمی‌ترین خانه حراج جهان به نام  Stockholms Auktionsverk در سال ۱۶۷۴ در سوئد تأسیس شد. خانه حراج ساتبیز که دومین خانه حراج بزرگ دنیا است، در سال ۱۷۴۴ اولین حراج خود را برگزار کرد و کریستی، بزرگ‌ترین خانه حراج جهان نیز در سال ۱۷۶۶ تأسیس شد.  مروری بر صنعت حراجی هنر در قرن نوزدهم، حراج‌ها به‌ویژه در لندن، پاریس و نیویورک، رونق فراوانی یافتند و آثاری از هنرمندان برجسته‌ای چون مونه، ون گوگ، پیکاسو و دیگر هنرمندان بزرگ به‌طور منظم در این حراج‌ها به فروش می‌رسیدند. در این دوران حراج‌ها نه‌تنها مکان‌هایی برای خرید و فروش آثار هنری بودند، بلکه به محلی برای نمایش قدرت اقتصادی و فرهنگی نیز بدل شدند. در نیمه دوم قرن بیستم با ظهور بازارهای جدید و اقتصادی جهانی، حراج‌ها به مراکزی برای تبادل هنر در سطح بین‌المللی تبدیل شدند. افزایش ثروت در کشورهای آسیایی و ظهور کلکسیونرهای جدید در چین، ژاپن و دیگر نقاط جهان، تأثیر عمیقی بر روند حراج‌ها گذاشت. در این دوره آثار هنری با قیمت‌های نجومی در حراج‌ها فروخته می‌شدند و به محلی برای تعامل اقتصادی و فرهنگی میان قاره‌ها تبدیل شدند.

حراج در دوران معاصر

حراج‌های هنری در دوران معاصر به شکلی کاملاً متفاوت از گذشته برگزار می‌شوند. حراج‌هایی که روزگاری تنها در محافل کوچکی از کارشناسان هنری و دلالان برگزار می‌شدند امروزه به رویدادهای بزرگی تبدیل شده‌اند که سلبریتی‌ها و بازیگران در آن‌ها حضور دارند. این تحولات به‌ویژه در اثر رویکردهای تبلیغاتی و بازاریابی لوکس این خانه‌های حراج، به‌ویژه در جذب مشتریان بین‌المللی و تنوع در اشیاء و آثار هنری، رخ داده است. همچنین با پیشرفت تکنولوژی، خانه‌های حراج خدماتی همچون پیشنهادهای تلفنی و اتصال ماهواره‌ای را برای مشتریان خود اضافه کردند. در دو دهه اخیر حراج‌های هنری با ورود فناوری‌های نوین و تغییرات در صنعت هنر تحولات بزرگی را تجربه کرده‌اند. یکی از این تحولات ورود آثار هنری دیجیتال و NFTها (رمزهای غیرمثلی) به دنیای حراج‌ها بوده است. کریستی در سال 2021 اولین اثر دیجیتال NFT خود را به حراج گذاشت. حراج‌های هنری امروز با بهره‌گیری از پلتفرم‌های آنلاین و انتقال فرایند فروش به فضای دیجیتال، به شکلی گسترده‌تر و سریع‌تر از گذشته به فعالیت ادامه می‌دهند. مشتریان می‌توانند از سراسر دنیا در حراج‌ها شرکت کنند و آثار هنری را به طور آنلاین خریداری کنند، برای مثال هم کریستی و هم ساتبی گزینه‌های پیشنهاد آنلاین را برای حراج‌های زنده خود از سال 2011 معرفی کردند که تاکنون با استقبال خوبی همراه شده است. این روند باعث شده صنعت حراج‌های هنری وارد دوران جدیدی از جهانی‌شدن و دیجیتالی‌شدن شود که به نوبه خود تأثیرات گسترده‌ای بر بازار هنر و صنایع خلاق گذاشته است.

تأثیر حراجی‌ها بر صنایع خلاق

نخستین تأثیر مهم حراجی‌ها بر صنایع خلاق، گسترش بازار هنر و فرهنگ است. حراج‌ها به هنرمندان این فرصت را می‌دهند تا آثار خود را به مخاطبان جهانی عرضه کنند و این امر به ویژه برای هنرمندان مستقل و نوآور بسیار مفید است. این فرایند باعث افزایش دسترسی به آثار هنری و معرفی هنرمندان به سطح بین‌المللی می‌شود. از طرف دیگر، حراج‌ها با تحول در الگوهای مصرف هنر، مخصوصاً با رشد حراج‌های آنلاین، باعث شده‌اند که هنر به راحتی در دسترس مخاطبان جدید و جهانی قرار گیرد. این تغییرات در نحوه خرید و فروش هنر، نه تنها به تسهیل دسترسی به آثار هنری کمک کرده، بلکه تقاضا برای این آثار را در بازارهای جدید نیز افزایش داده است. یکی دیگر از تأثیرات برجسته صنعت حراج، ورود هنر دیجیتال و NFT به بازارهای بزرگ است. حراج‌ها با پذیرش آثار دیجیتال، زمینه‌ای را فراهم کرده‌اند که هنرمندان دیجیتال نیز بتوانند آثار خود را در حراج‌های معتبر به فروش برسانند. هرچند ممکن است افرادی هنوز برخی از فرم‌های هنر دیجیتال چون NFT را مصداق هنر ناب ندانند اما این تحولات باعث فروش آثار با قیمت‌های بالا و جلب توجه به هنر دیجیتال شده است، به طوری که حراج‌هایی مانند کریستی در فروش آثار NFT رکوردهای جدیدی ثبت کرده‌اند، حضور در همین حراجی وجاهت و مشروعیت بیشتری به هنر دیجیتال برای ورود به عرصه‌های جدی هنری داده است. علاوه بر این، حراج‌ها به کمک استراتژی‌های بازاریابی پیچیده و برندسازی هنرمندان، توانسته‌اند هنر را در سطح جهانی معرفی کنند و موجب افزایش تقاضا برای آثار هنری خاص شوند.

دورنمای صنعت حراجی‌های هنری

اگر تأثیرات کیفی صنعت حراجی‌ها را بر بازار هنری کنار بگذاریم و تنها به آمار و ارقام سرسام‌آور این فروش‌ها توجه کنیم به اهمیت آنها بیش‌ازپیش آگاه می‌شویم. بازار حراجی‌های هنری ذیل بخشی از بازار بزرگ‌تر هنرهای زیبا محسوب می‌شوند پس در ابتدا این بازار را دقیق‌تر بررسی می‌کنیم. 

مروری بر بازار جهانی هنر

ارزش فروش در بازار جهانی هنر طی سال های 2009 تا 2023 در نمودار بالا ارزش فروش در بازار جهانی هنر را طی سال‌های 2009 تا 2023 مشاهده می‌کنید. پس از دو سال رشد، فروش در بازار هنر در سال 2023 کاهش یافت و به حدود 65 میلیارد دلار رسید که کاهش 4 درصدی نسبت به سال گذشته را نشان می‌دهد. اما همچنان بالاتر از سطح پیش از همه گیری ویروس کرونا در سال 2019 (64.4 میلیارد دلار) باقی ماند. حجم فروش در بازار هنر جهانی در نمودار بالا حجم فروش در بازار هنر جهانی را مشاهده می‌کنید. با وجود کاهش ارزش، حجم معاملات در سال 2023 رشد کرد و به 39.4 میلیون معامله رسید (افزایش 4 درصدی نسبت به سال 2022). این رشد عمدتاً به دلیل پویایی نسبی معاملات در سطوح قیمتی پایین‌تر برای فروشندگان و خانه‌های حراج بود، در حالی که کاهش بیشتر در بخش بالایی بازار رخ داد، جایی که حجم معاملات به طور کلی کمتر است. سهم بازار هنر جهانی از نظر ارزش در سال 2023 در نمودار بالا سهم بازار هنر جهانی از نظر ارزش در سال 2023 را می‌بینید. آمریکا جایگاه خود را به عنوان بزرگ‌ترین بازار جهانی حفظ کرد و 42 درصد از فروش‌ها را به خود اختصاص داد که نسبت به سال گذشته کاهش 3 درصدی داشت. چین، شامل چین اصلی و هنگ‌کنگ، به دومین بازار بزرگ هنر جهانی تبدیل شد و سهم آن به 19 درصد رسید، در حالی که بریتانیا با سهم 17 درصد به جایگاه سوم سقوط کرد. فرانسه همچنان در جایگاه چهارم با 7 درصد باقی ماند.

بررسی بازار جهانی حراجی‌های هنری

پس از مروری بر بازار جهانی هنر به بررسی دقیق‌تر بازار جهانی حراجی‌های هنری در سال 2023 می‌پردازیم. در نمودار زیر فروش‌های عمومی حراجی‌ها در سطح جهانی را مشاهده می‌کنید. پس از ثبت برخی فروش‌های بی‌سابقه در بخش بالای بازار در سال 2022، فروش‌های عمومی حراجی‌ها در سال 2023 با کاهش 7 درصدی به 25.1 میلیارد دلار رسید. معاملات با قیمت‌های بالاتر از 10 میلیون دلار به طور قابل توجهی کاهش یافت و این امر منجر به افت شدید ارزش شد، در حالی که فروش در برخی از بخش‌های با قیمت میانه و پایین‌تر همچنان رشد کرد. فروش‌های عمومی حراجی‌ها در سطح جهانی  میزان فروش‌های عمومی و خصوصی توسط شرکت‌های حراجی را در نمودار زیر بررسی می‌کنیم. با احتساب فروش‌های عمومی و خصوصی، مجموع فروش‌های انجام‌شده توسط شرکت‌های حراج در سال 2023 با کاهش 5 درصدی نسبت به سال گذشته به 28.9 میلیارد دلار رسید، اگرچه همچنان بالاتر از سطح پیش از پاندمی در سال 2019 بود. فروش‌های خصوصی توسط خانه‌های حراج برخلاف روند نزولی، 2 درصد رشد داشت و به حدود 3.9 میلیارد دلار رسید. با در نظر گرفتن هر دو نوع فروش عمومی و خصوصی، مجموع فروش‌ها همچنان بالاتر از سطح پیش از پاندمی باقی ماند. میزان فروش‌های عمومی و خصوصی توسط شرکت‌های حراجی فروش‌های عمومی حراجی‌ها به تفکیک ارزش و منطقه در سال 2023 در نمودار زیر مشخص شده‌اند. آمریکا، چین و بریتانیا همچنان بزرگ‌ترین بازارهای حراج جهانی در سال 2023 بودند و در مجموع 74 درصد از فروش‌های عمومی حراجی‌ها را از نظر ارزش به خود اختصاص دادند، که نسبت به سال گذشته 3 درصد کاهش داشته است. با افزایش بخشی از فروش‌ها که به دلیل تعویق از سال 2022 انجام شدند، بازار چین از جایگاه دوم به سطح برابر با آمریکا رسید و هر کدام 31 درصد از فروش‌های عمومی حراجی‌ها (بدون احتساب فروش‌های خصوصی) را به خود اختصاص دادند. بریتانیا به‌عنوان سومین بازار بزرگ حراج با سهم ثابت 12 درصد باقی ماند. روش‌های عمومی حراجی‌ها به تفکیک ارزش و منطقه در سال 2023

حراجی‌های هنری در چین

اگر بخواهیم روی یکی از بازارهای نوظهور حراجی‌های هنر دست بگذاریم چین قطعاً اولین انتخاب خواهد بود. پس از یک سال چالش‌برانگیز در 2022، عرضه و تقاضای انباشته‌شده در اوایل سال 2023 موجب افزایش فروش حراجی‌ها در چین شد و ارزش فروش‌ها با 14 درصد رشد سالانه به 7.9 میلیارد دلار رسید. این نتایج شامل فروش‌هایی است که از فصل حراج پاییز 2022 چین به تعویق افتاده و در اوایل سال 2023 برگزار شدند و باعث افزایش چشمگیر فعالیت شدند. با این حال، نیمه دوم سال به‌طور قابل توجهی کندتر بود، چراکه عواملی نظیر چشم‌انداز ضعیف رشد اقتصادی، افزایش بدهی‌ها، مشکلات مستمر در بازار املاک و تقاضای جهانی کم‌رونق‌تر، بر احساسات فروشندگان و خریداران تأثیر منفی گذاشتند. ملاک مهمی که در ارزیابی بازارهای حراج هنری بررسی می‌شود ارزش کالای هنری فروخته شده در هر بازار حراجی است که در نمودار زیر در چهار دسته از زیر پنجاه هزار دلار تا بالای ده میلیون دلار تقسیم‌بندی شده‌اند. اگرچه آمریکا در سال 2023 سهم قابل توجهی از بازار را از دست داده، اما همچنان به‌عنوان مرکز اصلی فروش آثار با بالاترین قیمت‌ها در حراجی‌های جهانی باقی ماند. از میان 10 اثر گران‌قیمت‌ترین حراجی‌ها، 8 اثر در نیویورک به فروش رفت و تنها یک اثر از شش اثر فروش رفته با قیمت بیش از 50 میلیون دلار در لندن فروخته شد. 34 تا از 50 اثر گران‌قیمت‌ترین حراجی‌های سال در نیویورک به فروش رسیدند و فروش‌های آمریکا 74 درصد از ارزش 50 اثر برتر را به خود اختصاص دادند. سهم بازار حراج آثار هنری با ارزش در بازار حراجی‌های آثار هنری در سال 2023 بر اساس تقسیم های قیمتی آثار هنری پس از جنگ جهانی دوم و هنر معاصر بخش مهمی از سهم فروش حراجی‌ها را تشکیل می‌دهند که در نمودار زیر بررسی شده‌اند. این آثار همچنان بزرگ‌ترین بخش بازار حراج آثار هنری در سال 2023 بودند، با سهم 53 درصدی از ارزش فروش‌های جهانی و 55 درصدی از حجم فروش‌ها. مجموع فروش‌ها در این بخش به 6.5 میلیارد دلار رسید که نسبت به سال 2022 کاهش 16 درصدی داشت و دومین سال کاهش پس از اوج فروش در سال 2021 به میزان 7.8 میلیارد دلار بود. در سال 2023، بیشتر فروش‌ها از نظر ارزش (66 درصد) در زیرمجموعه آثار پس از جنگ صورت گرفت، در حالی که آثار معاصر 34 درصد از ارزش فروش را تشکیل دادند. پس از یک بازیابی قوی در سال 2021، فروش آثار معاصر برای دو سال متوالی کاهش یافت، که شامل کاهش 10 درصدی در سال 2023 به 2.2 میلیارد دلار بود. آثار پس از جنگ در سال 2022 ثابت ماندند، اما در سال 2023 به میزان 18 درصد کاهش یافتند و به 4.3 میلیارد دلار رسیدند. فروش آثار پس از جنگ جهانی و هنر معاصر برای بررسی دقیق‌تر فروش آثار معاصر، در نمودار زیر آثار خلق‌شده در 20 سال گذشته بررسی شده‌اند. در سال 2023، تقریباً 36,000 اثر که در 20 سال گذشته خلق شده بودند، در حراج‌ها به فروش رسیدند و این آثار 30 درصد از بخش وسیع‌تر آثار پس از جنگ جهانی و معاصر را از نظر ارزش به خود اختصاص دادند، که نسبت به 25 درصد در سال 2019 (و تنها 17 درصد در سال 2017) افزایش داشت.  آثار خلق‌شده در 20 سال گذشته همانگونه که در نمودار زیر مشاهده می‌شود آثار امپرسیونیست و پساامپرسیونیست در سال 2023 معادل 14 درصد از ارزش فروش آثار هنری در حراج‌ها را به خود اختصاص دادند که نسبت به سال قبل 4 درصد کاهش داشت. این بخش یکی از قوی‌ترین بهبودی‌ها را تجربه کرده بود، با افزایش 160 درصدی در ارزش طی دو سال تا رسیدن به 2.6 میلیارد دلار در سال 2022 که بالاترین سطح ثبت‌شده بود. با این حال، فروش‌ها در سال 2023 کندتر شدند و ارزش آن‌ها با کاهشی 35 درصدی به 1.7 میلیارد دلار رسید، علیرغم اینکه 6 درصد تعداد آثار فروخته‌شده بیشتر بود. این رقم هنوز کمی پایین‌تر از سطح پیش از پاندمی در سال 2019 قرار دارد. فروش آثار امپرسیونیست و پسا‌امپرسیونیست در بخش نقاشی‌های استادان قدیم همان‌گونه که مشاهده می‌کنید، بازگشت بازار چین در سال 2023 به افزایش فروش‌ها کمک کرد و ارزش آن‌ها با 15 درصد رشد به 1.1 میلیارد دلار رسید که کمی پایین‌تر از سطح سال 2019 بود. اما در بخش نقاشی‌های استادان قدیم اروپایی، کاهش 17 درصدی به 481 میلیون دلار مشاهده شد که اگرچه بیشتر از سال 2019 بود، اما در مقایسه با 10 سال گذشته، 32 درصد کاهش را نشان می‌دهد. فروش نقاشی‌های استادان قدیم

کلام آخر

در انتها باید گفت که بررسی روندهای جهانی در صنعت حراجی‌ها به وضوح نشان می‌دهد که این صنعت فراتر از یک مکان برای خرید و فروش آثار هنری، به یکی از ارکان مهم و پرسود در دنیای صنایع خلاق تبدیل شده است. همان‌طور که در پیش‌تر اشاره شد، حراجی‌ها در طول سال‌ها از یک فعالیت خاص برای سرمایه‌داران و کلکسیونرها به بازاری جهانی و تاثیرگذار در عرصه فرهنگ و هنر تبدیل شده‌اند. این تحولات، به‌ویژه در زمینه استفاده از تکنولوژی و پلتفرم‌های دیجیتال، می‌تواند به ما در صنایع خلاق کمک کند تا با بهره‌گیری از تجربیات جهانی، مدل‌های جدیدی برای تعامل با مخاطبان خود ایجاد کنیم. تحلیل دقیق روندهای فروش و مصرف جهانی، به‌ویژه در بخش‌های هنری و دیجیتال، می‌تواند در ارائه راهکارهایی نوآورانه برای صنایع خلاق داخلی نقش حیاتی ایفا کند. در این راستا، یادگیری از این روندها نه تنها برای بهبود و توسعه مدل‌های کسب‌وکار مفید است، بلکه می‌تواند راهگشای تحولی در نحوه تعامل و ارتباط با مشتریان در دنیای به‌سرعت در حال تغییر باشد. در این مطلب مرور و بررسی ای داشتیم از تاریخچه و چیستی این حراجی و همچنین بازارهای جهانی آنها. در بخش بعدی به صورت دقیق و جزئی‌تری به تحلیل فروش و روندهای چند حراجی مشهور بین‌المللی خواهیم پرداخت.