چین از جمله کشورهایی است که نه تنها اقتصاد آن تمام کشورهای جهان را تحت تأثیر گسترش قلمرو و نفوذ خود قرار داده؛ بلکه صنایع فرهنگی و خلاق آن نیز بازارهای جهانی را درنوردیده است. از جمله می‌توان به سینمای این کشور اشاره کرد که در چهار ماه اول سال 2024، 83/2 میلیارد دلار (20 میلیارد یوان) فروش داشته است. درآمد گیشه سینماها در این سال زودتر از سال گذشته از مرز ۲۰ میلیارد یوان عبور کرد. در این 4 ماه بیش از 53/4 میلیارد بلیط فروخته شد و بیش از 47/49 میلیون بار فیلم‌ها به روی پرده‌ی سینما رفت.
در این راستا این سؤال مطرح می‌شود که چه عواملی موجب تسلط جهانی بازار سینمای چین (حتی با فاصله از هالیوود) شده است؟ بنا به پیش‌بینی محققین، این روند رو به رشد تا چه زمانی دوام خواهد داشت و چه عواملی به افول و سقوط آن منجر خواهد شد؟ در این یادداشت سعی می‌کنیم هم نگاهی به روند رشد سینماهای چین در دورۀ 2024-2023 داشته باشیم و هم دلایلی که موجب رشد بیشتر این صنعت در بازارهای جهانی گردیده را موشکافی نماییم. ضمن آنکه با توجه به مواردی که اشاره خواهد شد، نیمرخ مختصر آیندۀ بازار سینمای چین را هم تحلیل خواهیم نمود.
با پایان یافتن قرنطینه‌های ناشی از همه‌گیری کرونا، بازار سینمای چین سرزندگی و شور دوران پیش از همه‌گیری را بازیافت. به طوری که درآمد گیشه سینماهای این کشور در سال 2023 به 9/54 میلیارد یوان (61/7 میلیارد دلار) رسید و حدود 3/1 میلیارد دلار بلیط فروش رفت. این درحالی است که درآمد سینمای این کشور در سال 2020 تنها 41/20 میلیارد یوان (83/2 میلیارد دلار) بوده است. آمار China Film Administrationنشان می‌دهد که بعد از رکود سال‌های همه‌گیری، فروش فیلم‌های جشنوارۀ بهاری در سال‌های 2023 و 2024 به ترتیب به 7/6 و 5/7 میلیارد یوان رسید. هرچند این رقم از فروش 8/7 میلیارد یوانی سال 2019 کمتر بوده است؛ ولی همچنان روند رو به رشدی را نسبت به درآمد 03/6 میلیارد یوانی سال 2022 و لغو تمام فیلم‌ها در سال 2020 به دلیل شرایط کووید-19 نشان می‌دهد.
شواهد نشان از تسلط روزافزون بازار سینمای چین در جهان دارد. در سال 2019، بازار سینمای این کشور با درآمد 2/9 میلیارد دلار از هالییود پیشی گرفته و همچنان پررونق‌تر است. عوامل مختلفی در این رونق سینمای چین نقش داشته‌اند. یکی از عوامل کلیدی این موفقیت، بهبود مستمر کیفیت تولیدات داخلی سینمای چین است. افزایش سرمایه‌گذاری در توسعه و تولید فیلم‌های داخلی، ساخت محتوای باکیفیت‌تری را به همراه داشته که با مخاطبان به خوبی ارتباط برقرار می‌کند. از این رو تعجبی ندارد که تمام 10 فیلم پرفروش 4 ماه اول 2024 چینی هستند. China Film Administration گزارش کرده است که از کل فیلم‌های نمایش داده شده، 84 درصد آن‌ها محصولات داخلی کشور هستند.
دلیل دیگر این رونق، تنوع فیلم‌ها در ژانرهای مختلف از فیلم‌های هیجان‌انگیز و درام تا فیلم‌های کمدی و انیمیشن بوده است؛ به نظر می‌رسد مخاطبان بیش از هر زمان تشنۀ محتواهای جدید هستند. این امر موجب شد هم فرصت‌های تازه‌ای برای فیلمسازان جوان باز شود و هم راه ورود به جریان اصلی سینمای چین برای کارگردانان هنری مثل Wei Shujun برگزیدۀ سه دورۀ جشنوارۀ کن فرانسه فراهم گردد.
به باور محققین یکی دیگر از دلایل رونق سینمای چین به خصوص در چهار ماه اول 2024، فروش بالای فیلم‌ها در جشنوارۀ بهاری و تخفیف‌های قابل توجه آن بوده که امکان خرید بلیط برای همۀ اقشار را ممکن ساخته است. برای مثال بلیط سینما در بیجینگ چین در شروع سال جدید 9/19 یوان به فروش رفت؛ درحالی که قیمت معمول آن 50 یوان بوده است. درآمد گیشۀ سینماهای چین در سه روز اول جشنوارۀ بهاری سال 2024 از 5/3 میلیارد یوان (7/492 میلیون دلار) گذر کرد. اولین فیلم پرفروش این جشنواره، کمدی-درام YOLO 3/1 میلیارد یوان، فیلم دوم کمدی Pegasus 2 2/1 میلیارد یوان و فیلم پرفروش سوم هم انیمیشن Boonie Bears: Time Twist 714 میلیون یوان فروش داشتند.
اندیشمندان معتقدند تاریخ و فرهنگ غنی کشور چین خود یکی دیگر از دلایلی است که می‌تواند زمینۀ مساعدی برای خلق آثار بدیع و فروش بالای فیلم‌ها فراهم نماید و حتی مخاطبین سرتاسر جهان را به خود جذب کند. دولت چین هم نقش مهمی در بهبود و تقویت بازار سینمای این کشور داشته است. سیاست‌هایی مثل گسترش سهمیۀ فیلم‌های خارجی در سال 2012 و تشکیل China Film Group Company زمینۀ همکاری بیشتر بین فیلمسازان چینی و بین‌المللی را فراهم کرد و موجب تبادل دانش، منابع و تجربه‌های بیشتر گردید.
با توجه به مواردی که توضیح داده شد، ممکن است این سؤال پیش بیاید که رونق و تسلط روزافزون سینمای چین در بازارهای جهانی تا چه زمانی تداوم خواهد داشت؟ آخرین گزارش Renub تحت عنوان «بازار سینمای چین، اندازه، پیش‌بینی 2028-2022، روندهای صنعتی، سهم، رشد و تحلیل شرکتی» نشان می‌دهد که بازار سینمای چین تا سال 2028، 11/8 میلیارد دلار (6/58 میلیارد یوان) فروش خواهد کرد.
تخفیف‌ها و امکانات بسیار توسط پلتفرم‌های خرید آنلاین بلیط، تغییر سبک زندگی جوانان، تسریع روند شهرنشینی، نفوذ امکانات سینما در مناطق کم‌توسعه و گسترش شمار سینماها با پخش فیلم‌های سه‌بعدی (60 هزار فیلم سه بُعدی سال 2018 در مقایسه با 82 هزار فیلم در سال 2021)، از جمله عواملی است که رونق مستمر بازار سینمای چین را تا سال 2028 تضمین می‌کند. به گفتۀ محققین، درآمد حاصل از فروش فیلم‌ها خود به بسط زیرساخت‌های توزیع فیلم در چین کمک کرده است. بازیگران عمده و کلیدی در این فرایند، به ترتیب اثرگذاری هفت شرکت زیر بوده‌اند:
در نهایت و همان‌گونه که اشاره شد، بسط زیرساخت‌ها به شهرها و مناطق کم‌توسعه به لطف سیاست‌های مطلوب دولت، رشد جمعیت، درآمد بالاتر خانواده‌ها و مصرف‌گرایی بیشتر، صنعت فرهنگی شهرهای کوچک را تا سال 2030 سه برابر خواهد کرد. با این روند پیش‌بینی می‌شود که بازار سینمای چین از آمریکای شمالی پیشی خواهد گرفت و با کاهش سانسورها و دخالت‌های نظارتی، حتی به محیط مساعدی برای تولیدکنندگان جهانی فیلم بدل خواهد گشت.
سرزندگی و رشد دوبارۀ سینمای چین در 2024-2023
با پایان یافتن قرنطینه‌های ناشی از همه‌گیری کرونا، بازار سینمای چین سرزندگی و شور دوران پیش از همه‌گیری را بازیافت. به طوری که درآمد گیشه سینماهای این کشور در سال 2023 به 9/54 میلیارد یوان (61/7 میلیارد دلار) رسید و حدود 3/1 میلیارد دلار بلیط فروش رفت. این درحالی است که درآمد سینمای این کشور در سال 2020 تنها 41/20 میلیارد یوان (83/2 میلیارد دلار) بوده است. آمار China Film Administrationنشان می‌دهد که بعد از رکود سال‌های همه‌گیری، فروش فیلم‌های جشنوارۀ بهاری در سال‌های 2023 و 2024 به ترتیب به 7/6 و 5/7 میلیارد یوان رسید. هرچند این رقم از فروش 8/7 میلیارد یوانی سال 2019 کمتر بوده است؛ ولی همچنان روند رو به رشدی را نسبت به درآمد 03/6 میلیارد یوانی سال 2022 و لغو تمام فیلم‌ها در سال 2020 به دلیل شرایط کووید-19 نشان می‌دهد.
چرا بازار سینمای چین از سینمای هالیوود پررونق‌تر است؟
شواهد نشان از تسلط روزافزون بازار سینمای چین در جهان دارد. در سال 2019، بازار سینمای این کشور با درآمد 2/9 میلیارد دلار از هالییود پیشی گرفته و همچنان پررونق‌تر است. عوامل مختلفی در این رونق سینمای چین نقش داشته‌اند. یکی از عوامل کلیدی این موفقیت، بهبود مستمر کیفیت تولیدات داخلی سینمای چین است. افزایش سرمایه‌گذاری در توسعه و تولید فیلم‌های داخلی، ساخت محتوای باکیفیت‌تری را به همراه داشته که با مخاطبان به خوبی ارتباط برقرار می‌کند. از این رو تعجبی ندارد که تمام 10 فیلم پرفروش 4 ماه اول 2024 چینی هستند. China Film Administration گزارش کرده است که از کل فیلم‌های نمایش داده شده، 84 درصد آن‌ها محصولات داخلی کشور هستند.
دلیل دیگر این رونق، تنوع فیلم‌ها در ژانرهای مختلف از فیلم‌های هیجان‌انگیز و درام تا فیلم‌های کمدی و انیمیشن بوده است؛ به نظر می‌رسد مخاطبان بیش از هر زمان تشنۀ محتواهای جدید هستند. این امر موجب شد هم فرصت‌های تازه‌ای برای فیلمسازان جوان باز شود و هم راه ورود به جریان اصلی سینمای چین برای کارگردانان هنری مثل Wei Shujun برگزیدۀ سه دورۀ جشنوارۀ کن فرانسه فراهم گردد.
به باور محققین یکی دیگر از دلایل رونق سینمای چین به خصوص در چهار ماه اول 2024، فروش بالای فیلم‌ها در جشنوارۀ بهاری و تخفیف‌های قابل توجه آن بوده که امکان خرید بلیط برای همۀ اقشار را ممکن ساخته است. برای مثال بلیط سینما در بیجینگ چین در شروع سال جدید 9/19 یوان به فروش رفت؛ درحالی که قیمت معمول آن 50 یوان بوده است. درآمد گیشۀ سینماهای چین در سه روز اول جشنوارۀ بهاری سال 2024 از 5/3 میلیارد یوان (7/492 میلیون دلار) گذر کرد. اولین فیلم پرفروش این جشنواره، کمدی-درام YOLO 3/1 میلیارد یوان، فیلم دوم کمدی Pegasus 2 2/1 میلیارد یوان و فیلم پرفروش سوم هم انیمیشن Boonie Bears: Time Twist 714 میلیون یوان فروش داشتند.
اندیشمندان معتقدند تاریخ و فرهنگ غنی کشور چین خود یکی دیگر از دلایلی است که می‌تواند زمینۀ مساعدی برای خلق آثار بدیع و فروش بالای فیلم‌ها فراهم نماید و حتی مخاطبین سرتاسر جهان را به خود جذب کند. دولت چین هم نقش مهمی در بهبود و تقویت بازار سینمای این کشور داشته است. سیاست‌هایی مثل گسترش سهمیۀ فیلم‌های خارجی در سال 2012 و تشکیل China Film Group Company زمینۀ همکاری بیشتر بین فیلمسازان چینی و بین‌المللی را فراهم کرد و موجب تبادل دانش، منابع و تجربه‌های بیشتر گردید.
چشم‌انداز بازار سینمای چین در آینده
با توجه به مواردی که توضیح داده شد، ممکن است این سؤال پیش بیاید که رونق و تسلط روزافزون سینمای چین در بازارهای جهانی تا چه زمانی تداوم خواهد داشت؟ آخرین گزارش Renub تحت عنوان «بازار سینمای چین، اندازه، پیش‌بینی 2028-2022، روندهای صنعتی، سهم، رشد و تحلیل شرکتی» نشان می‌دهد که بازار سینمای چین تا سال 2028، 11/8 میلیارد دلار (6/58 میلیارد یوان) فروش خواهد کرد.
تخفیف‌ها و امکانات بسیار توسط پلتفرم‌های خرید آنلاین بلیط، تغییر سبک زندگی جوانان، تسریع روند شهرنشینی، نفوذ امکانات سینما در مناطق کم‌توسعه و گسترش شمار سینماها با پخش فیلم‌های سه‌بعدی (60 هزار فیلم سه بُعدی سال 2018 در مقایسه با 82 هزار فیلم در سال 2021)، از جمله عواملی است که رونق مستمر بازار سینمای چین را تا سال 2028 تضمین می‌کند. به گفتۀ محققین، درآمد حاصل از فروش فیلم‌ها خود به بسط زیرساخت‌های توزیع فیلم در چین کمک کرده است. بازیگران عمده و کلیدی در این فرایند، به ترتیب اثرگذاری هفت شرکت زیر بوده‌اند:
- IMAX China Holding
- Alibaba Pictures Group Limited
- HuayiTencent Entertainment Company Limited
- Perfect World
- China Film Company Ltd
- Beijing Enlight Media Wanda Film Holding Co Ltd
در نهایت و همان‌گونه که اشاره شد، بسط زیرساخت‌ها به شهرها و مناطق کم‌توسعه به لطف سیاست‌های مطلوب دولت، رشد جمعیت، درآمد بالاتر خانواده‌ها و مصرف‌گرایی بیشتر، صنعت فرهنگی شهرهای کوچک را تا سال 2030 سه برابر خواهد کرد. با این روند پیش‌بینی می‌شود که بازار سینمای چین از آمریکای شمالی پیشی خواهد گرفت و با کاهش سانسورها و دخالت‌های نظارتی، حتی به محیط مساعدی برای تولیدکنندگان جهانی فیلم بدل خواهد گشت.