بالیوود (Bollywood) نام رایج صنعت فیلم هندیزبان هند است و مرکز آن شهر ممبئی (Mumbai) در غرب هند است. به نوشته ویکیپدیای انگلیسی، این نام در دهه ۱۹۷۰ از ترکیب «بمبئی» و «هالیوود» ساخته شد. بمبئی (Bombay) نام پیشین ممبئی است. بالیوود تنها یکی از صنایع فیلم هند است و سینمای زبان‌هایی مانند تلوگو و تامیل صنعت جداگانه خود را دارد. بر پایه گزارش سالانه اورمکس مدیا (Ormax Media)، فیلمهای هندیزبان در ۲۰۲۵ حدود ۵۵ میلیارد روپیه در گیشه هند فروختند که ۴۱ درصد کل فروش سینمای این کشور بود.
بالیوود کجاست و نامش از کجا آمده است
بالیوود به صنعت فیلم‌سازی هندی‌زبانی گفته می‌شود که در ممبئی، مرکز ایالت ماهاراشترا، مستقر است. ویکیپدیای انگلیسی در مدخل سینمای هندی می‌نویسد که این نام اغلب به اشتباه برای کل سینمای هند به کار می‌رود، اما تنها فیلمهای هندیزبان را در بر می‌گیرد. بر پایه همین منبع، واژه بالیوود در دهه ۱۹۷۰ رایج شد. این همان سال‌هایی بود که قالب فیلمهای تجاری هندی شکل می‌گرفت.
تاریخ سینما در بمبئی به پیش از این نام برمی‌گردد. به نوشته مدخل سینمای هند در ویکیپدیای انگلیسی، نخستین فیلمی که در هند ساخته شد «راجا هاریشچاندرا» (Raja Harishchandra) بود. این فیلم صامت را داداصاحب پالکه (Dadasaheb Phalke) در ۱۹۱۳ ساخت و در بمبئی به نمایش گذاشت. نخستین فیلم ناطق هند «عالم‌آرا» (Alam Ara) بود که اردشیر ایرانی در ۱۹۳۱ ساخت. انواع ژانرهای فیلم و ژانرهای پرطرفدار در صفحه «آشنایی با انواع ژانر فیلم» معرفی شده‌اند.
تالیوود، کالیوود و صنایع فیلم دیگر هند
نام‌هایی که از روی هالیوود ساخته شده‌اند در هند به صنایع فیلم زبان‌های مختلف گفته می‌شوند. به نوشته فهرست این نام‌ها در ویکیپدیای انگلیسی، تالیوود (Tollywood) قدیمی‌ترین آن‌هاست و به ۱۹۳۲ برمی‌گردد. این نام نخست برای سینمای بنگالی در محله تالیگنج (Tollygunge) کلکته به کار رفت. امروز تالیوود بیشتر برای سینمای تلوگو در ایالت‌های تلنگانه و آندرا پرادش به کار می‌رود. کالیوود (Kollywood) نام سینمای تامیل است و از محله کودامباکام (Kodambakkam) در شهر چنای گرفته شده است. پایگاه خبری نیوز مینت (The News Minute) مالیوود (Mollywood) را نام صنعت فیلم مالایالم و سندل‌وود (Sandalwood) را نام سینمای کانادا (Kannada) می‌داند.
جدول زیر شمار فیلمهای اکران‌شده هر زبان را از گزارش فیکی و ای‌وای (FICCI-EY) و فروش گیشه آن را از گزارش اورمکس مدیا کنار هم می‌گذارد. هر دو رقم به ۲۰۲۵ مربوط است. منابع هندی فروش را با واحد کرور گزارش می‌کنند که برابر ده میلیون روپیه است و در این صفحه به میلیارد روپیه برگردانده شده است.
| زبان | نام رایج صنعت | مرکز | فیلم اکران‌شده در ۲۰۲۵ | فروش ناخالص گیشه هند در ۲۰۲۵ (میلیارد روپیه) | سهم از گیشه |
|---|---|---|---|---|---|
| هندی | بالیوود | ممبئی | ۲۲۶ | ۵۵٫۰۴ | ۴۱ درصد |
| تلوگو | تالیوود | تلنگانه و آندرا پرادش | ۳۱۳ | ۲۳٫۷۷ | ۱۸ درصد |
| تامیل | کالیوود | چنای | ۳۱۵ | ۱۸٫۰۵ | ۱۳ درصد |
| مالایالم | مالیوود | کرالا | ۲۰۳ | ۱۱٫۶۴ | ۹ درصد |
| کانادا | سندل‌وود | کارناتاکا | ۲۶۷ | ۵٫۲۸ | ۴ درصد |
شمار فیلم‌ها از گزارش فیکی و ای‌وای به نقل پایگاه بالیوود هنگامه (Bollywood Hungama) و فروش و سهم هر زبان از گزارش اورمکس مدیا به نقل هالیوود ریپورتر هند (The Hollywood Reporter India) است. فیلمهای خارجی در همان سال ۱۴٫۰۳ میلیارد روپیه فروختند و ۱۰ درصد گیشه را داشتند.
تولید فیلم در هند در ۲۰۲۵
بر پایه گزارش فیکی و ای‌وای که در فروردین ۱۴۰۵ منتشر شد، در ۲۰۲۵ شمار ۱٬۹۷۲ فیلم به زبان‌های مختلف در سینماهای هند اکران شد. ۲۷۰ فیلم از این شمار دوبله بودند. این رقم در ۲۰۲۴ برابر ۱٬۸۲۳ فیلم بود. زبان تامیل با ۳۱۵ فیلم بیشترین اکران را داشت و تلوگو با ۳۱۳ فیلم پس از آن بود. فیلمهای هندیزبان ۲۲۶ عنوان بودند. به گزارش بالیوود هنگامه از همین گزارش، هند در ۲۰۲۵ روی هم ۱۰٬۰۳۳ پرده سینما داشت و ۳۹۰ فیلم هندی در خارج از کشور اکران شد.
بر پایه اطلاعیه خبری ای‌وای درباره همین گزارش، درآمد بخش فیلم هند در ۲۰۲۵ به ۲۰۵ میلیارد روپیه رسید که بالاترین رقم ثبت‌شده این بخش است. به گفته گزارش، درآمد اکران سینمایی ۱۶ درصد افزایش یافت و بیشتر این رشد از گران‌تر شدن بلیت بود. کل صنعت رسانه و سرگرمی هند در همان سال با ۹ درصد رشد به ۲٫۷۸ هزار میلیارد روپیه رسید.
گیشه سینمای هند در ۲۰۲۵
بر پایه گزارش اورمکس مدیا که در دی ۱۴۰۴ منتشر شد، فروش ناخالص گیشه هند در ۲۰۲۵ به ۱۳۳٫۹۵ میلیارد روپیه رسید. این نخستین سال بود که فروش سینمای هند از ۱۳۰ میلیارد روپیه گذشت. رکورد پیشین ۱۲۲٫۲۶ میلیارد روپیه و مربوط به ۲۰۲۳ بود. شمار تماشاگران اما ۶ درصد کم شد و به ۸۳۲ میلیون نفر رسید. میانگین قیمت بلیت در همین مدت ۲۰ درصد بالا رفت و از ۱۳۴ روپیه به ۱۶۱ روپیه رسید.
به گزارش اورمکس، فروش فیلمهای هندیزبان از ۴۶٫۷۹ میلیارد روپیه در ۲۰۲۴ به ۵۵٫۰۴ میلیارد روپیه در ۲۰۲۵ رسید که بهترین سال تاریخ بالیوود است. سهم فیلمهای دوبله‌شده جنوب هند از فروش این بازار از ۳۱ درصد به ۷ درصد کاهش یافت. در ۲۰۲۵ شمار ۳۷ فیلم بیش از یک میلیارد روپیه فروختند. این شمار در ۲۰۲۴ برابر ۲۲ فیلم بود. پرفروشترین فیلم سال «دورندر» (Dhurandhar) بود که به گزارش اورمکس ۹٫۵ میلیارد روپیه در گیشه هند فروخت. فهرست پرفروشترین فیلمهای سینمای ایران در همین دوره در صفحه «پرفروشترین فیلمهای سینمای ایران در ۱۴۰۵» آمده است.
پرفروشترین فیلمهای تاریخ سینمای هند
هیچ نهاد رسمی فروش فیلمهای هند را در جهان ثبت نمی‌کند و رقم هر فیلم در منابع مختلف فرق دارد. ویکیپدیای انگلیسی در فهرست پرفروشترین فیلمهای هند به همین نکته اشاره می‌کند و برای برخی فیلم‌ها بازه‌ای از رقم‌های گزارش‌شده را می‌آورد. جدول زیر ده فیلم نخست این فهرست را بر پایه فروش ناخالص جهانی نشان می‌دهد. این فهرست در ۹ آبان ۱۴۰۵ بررسی شد.
| رتبه | فیلم | سال | زبان | فروش جهانی (میلیارد روپیه) |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | دنگل (Dangal) | ۲۰۱۶ | هندی | ۱۹۶٫۸ تا ۲۰۵٫۴ |
| ۲ | دورندر ۲، انتقام (Dhurandhar The Revenge) | ۲۰۲۶ | هندی | ۱۸۵٫۲ |
| ۳ | باهوبالی ۲ (Baahubali 2) | ۲۰۱۷ | تلوگو | ۱۸۱٫۰ |
| ۴ | پوشپا ۲ (Pushpa 2) | ۲۰۲۴ | تلوگو | ۱۸۰٫۰ |
| ۵ | دورندر (Dhurandhar) | ۲۰۲۵ | هندی | ۱۳۵٫۱ تا ۱۴۲٫۸ |
| ۶ | آر آر آر (RRR) | ۲۰۲۲ | تلوگو | ۱۳۰٫۰ تا ۱۳۸٫۷ |
| ۷ | کی‌جی‌اف ۲ (KGF Chapter 2) | ۲۰۲۲ | کانادا | ۱۲۰٫۰ تا ۱۲۵٫۰ |
| ۸ | جوان (Jawan) | ۲۰۲۳ | هندی | ۱۱۴٫۸ |
| ۹ | پتهان (Pathaan) | ۲۰۲۳ | هندی | ۱۰۵٫۰ |
| ۱۰ | کالکی ۲۸۹۸ پس از میلاد (Kalki 2898 AD) | ۲۰۲۴ | تلوگو | ۱۰۴٫۲ تا ۱۱۰٫۰ |
«دنگل» با بازیگری عامر خان پرفروشترین فیلم تاریخ بالیوود و کل سینمای هند است. رقم فروش جهانی آن در منابع ویکی‌پدیا از ۱۹۶٫۸ میلیارد روپیه به گزارش بالیوود هنگامه تا ۲۰۵٫۴ میلیارد روپیه به گزارش باکس آفیس موجو (Box Office Mojo) است. رقم «دورندر ۲» هم یکسان گزارش نشده است. نشریه ویک (The Week) در اردیبهشت ۱۴۰۵ به نقل از سایت ردیابی فروش سکنیلک (Sacnilk) فروش جهانی این فیلم را ۱۷۸٫۹۵ میلیارد روپیه گزارش کرد و آن را پس از «دنگل» دومین فیلم پرفروش هند دانست.
سینمای هند و جایزه اسکار
به گزارش الجزیره، دو اثر هندی در نود و پنجمین مراسم اسکار در اسفند ۱۴۰۱ جایزه گرفتند. ترانه «ناتو ناتو» (Naatu Naatu) از فیلم تلوگوی «آر آر آر» جایزه بهترین ترانه اصلی را برد. مستند کوتاه «نجواگران فیل» (The Elephant Whisperers) به کارگردانی کارتیکی گونسالوس هم جایزه بهترین مستند کوتاه را گرفت. به نوشته الجزیره، پیش از این مراسم هیچ فیلم ساخت هند جایزه اسکار نگرفته بود، هرچند هنرمندان هندی پیش‌تر برنده این جایزه شده بودند.
نمودار «درآمد جهانی باکس آفیس از ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۱» اندازه گیشه جهانی را در همین سال‌ها نشان می‌دهد.
پرسش‌های رایج
بالیوود کجاست؟
بالیوود صنعت فیلم هندیزبان هند است که در شهر ممبئی، با نام پیشین بمبئی، مستقر است.
کشور بالیوود کدام است؟
کشور بالیوود هند است و فیلمهای هندیزبان بالیوود بر پایه گزارش اورمکس مدیا ۴۱ درصد گیشه هند در ۲۰۲۵ را داشتند.
نامی که به صنعت فیلم هند اشاره دارد چیست؟
این نام بالیوود است که از ترکیب بمبئی و هالیوود ساخته شده و به صنعت فیلم هندیزبان هند اشاره دارد.
پرفروشترین فیلم تاریخ بالیوود کدام است؟
پرفروشترین فیلم تاریخ بالیوود «دنگل» محصول ۲۰۱۶ است که بر پایه فهرست ویکیپدیای انگلیسی ۱۹۶٫۸ تا ۲۰۵٫۴ میلیارد روپیه در جهان فروخت.
منابع
- Ormax Media، The Ormax Box Office Report 2025، ۱۵ ژانویه ۲۰۲۶ (۲۵ دی ۱۴۰۴)
- The Hollywood Reporter India، گزارش فروش گیشه هند در ۲۰۲۵ به تفکیک زبان بر پایه داده اورمکس، به‌روزشده ۲۳ ژانویه ۲۰۲۶
- EY India، خبرنامه گزارش FICCI-EY درباره صنعت رسانه و سرگرمی هند در ۲۰۲۵، ۲۴ مارس ۲۰۲۶ (۴ فروردین ۱۴۰۵)
- Bollywood Hungama، شمار فیلمهای اکران‌شده هند در ۲۰۲۵ به تفکیک زبان بر پایه گزارش FICCI-EY، ۱۲ آوریل ۲۰۲۶
- Wikipedia، مدخل‌های Hindi cinema و Cinema of India، بررسی‌شده در ۹ آبان ۱۴۰۵
- Wikipedia، List of Hollywood-inspired nicknames، بررسی‌شده در ۹ آبان ۱۴۰۵
- Wikipedia، List of highest-grossing Indian films، بررسی‌شده در ۹ آبان ۱۴۰۵
- The News Minute، راهنمای نام‌های صنایع فیلم جنوب هند، ۱۱ مه ۲۰۱۶
- The Week، گزارش فروش «Dhurandhar The Revenge» پس از ۴۶ روز اکران به نقل از Sacnilk، ۵ مه ۲۰۲۶
- Al Jazeera، «India celebrates as RRR song, The Elephant Whisperers win Oscar»، ۱۳ مارس ۲۰۲۳