موسیقی ترکیه بر دو سنت قدیمی تکیه دارد. یکی موسیقی کلاسیک بر پایه مقام است و دیگری موسیقی محلی آناتولی. به نوشته پروژه پژوهشی کامپموزیک (CompMusic) در دانشگاه پمپئو فابرا بارسلون، سازهای ترکی در بستر موسیقی مقامی عثمانی شکل گرفته‌اند و باغلاما رایجترین ساز ترکیه است. عربسک و پاپ ترکی در دهه‌های اخیر در کنار این دو سنت رواج یافته‌اند. بر پایه گزارش جهانی موسیقی فدراسیون بینالمللی صنعت فونوگرافی (IFPI) که روزنامه ترکیه‌ای ینی بیرلیک (Yeni Birlik) نقل کرده است، درآمد موسیقی ضبطشده ترکیه در ۲۰۲۵ با ۶۰٫۱ درصد رشد به ۱۴۴٫۳ میلیون دلار رسید.
موسیقی کلاسیک ترکی و نظام مقام
موسیقی کلاسیک ترکیه که موسیقی عثمانی هم نامیده میشود، بر نظام مقام (Makam) استوار است. به نوشته کامپموزیک، اجرای مقام به کوک انعطاف‌پذیر و فاصله‌های ریزپرده نیاز دارد. سازهایی مانند عود و قانون برای ساختن همین فاصله‌ها پرورده شده‌اند. دستگاه‌های موسیقی ایرانی در صفحه «همه چیز درباره دستگاه‌های موسیقی سنتی» معرفی شده‌اند.
بخشی از این سنت در آیین سماع مولویه زنده مانده است. به نوشته یونسکو، طریقت مولویه در ۱۲۷۳ در قونیه بنیان گذاشته شد و از آنجا در سراسر قلمرو عثمانی گسترش یافت. موسیقی این آیین «آیین» نام دارد و از چهار بخش آوازی و سازی ساخته شده است. نوازنده نی، نوازنده طبل و دست‌کم یک خواننده در این مراسم حضور دارند. یونسکو مراسم سماع مولوی را در ۲۰۰۸ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشری ثبت کرد.
موسیقی سنتی و محلی ترکیه
موسیقی محلی ترکیه بیشتر با باغلاما (Bağlama) یا ساز شناخته میشود. بر پایه راهنمای رسمی گردشگری ترکیه (GoTürkiye)، باغلاما یکی از سازهای اصلی موسیقی محلی ترکی است و از سازهای زهی آسیا به آناتولی رسیده است. کامپموزیک آن را رایجترین ساز ترکیه می‌داند که بیشتر همراه آواز نواخته میشود.
عاشیق‌ها (Âşık) از راویان اصلی این موسیقی‌اند. به نوشته یونسکو، عاشیق‌ها شاعر و خواننده دوره‌گردی هستند که ساز می‌نوازند و میان جوامع مختلف سفر می‌کنند. آن‌ها بیشتر در جشن‌های عروسی و قهوه‌خانه‌ها اجرا دارند. شعرشان معمولا درباره عشق است و با بندی چهارمصراعی تمام میشود که تخلص شاعر را دارد. یونسکو سنت عاشیقی ترکیه را در ۲۰۰۹ در فهرست میراث ناملموس ثبت کرد.
عربسک و پاپ ترکی
عربسک (Arabesk) سبکی از موسیقی مردمپسند ترکیه است که در دهه‌های پس از ۱۹۶۰ رواج یافت. مارتین استوکس (Martin Stokes)، پژوهشگر موسیقی، در کتاب «جمهوری عشق» (The Republic of Love) موسیقی مردمپسند ترکیه را بررسی کرده است. به نوشته روزنامه حریت دیلی نیوز (Hürriyet Daily News) در معرفی این کتاب، اورهان گنجهبای (Orhan Gencebay) پدر موسیقی عربسک شناخته میشود. همین منبع عربسک را با سرخوردگی ناشی از شهرنشینی شتابان پس از دهه ۱۹۶۰ پیوند می‌دهد. بیشتر شنوندگان او مهاجرانی بودند که به شهرهای بزرگ آمده بودند.
سزن آکسو (Sezen Aksu) در همان معرفی «ملکه پاپ ترکی» خوانده شده است. بر پایه داده‌های اسپاتیفای که دفتر سرمایه‌گذاری ریاست‌جمهوری ترکیه در تیر ۱۴۰۵ منتشر کرد، بیش از ۹۰ درصد ترانه‌های فهرست پنجاه ترانه برتر اسپاتیفای ترکیه از هنرمندان ترک است.
سازهای ترکیه
وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه سازهای سنتی این کشور را بر پایه شیوه تولید صدا دسته‌بندی می‌کند. در این دسته‌بندی کمنچه ساز زهی آرشه‌ای است. خانواده باغلاما در گروه سازهای زهی زخمه‌ای قرار دارد و عود و قانون هم در همین گروه‌اند. دربوکا در گروه سازهای پوستی قرار دارد. جدول زیر ویژگی‌های سازهای اصلی را از همین منابع گرد آورده است.
| ساز | خانواده | ویژگی | منبع |
|---|---|---|---|
| باغلاما یا ساز (Bağlama) | زهی زخمه‌ای با دسته بلند | با زخمه نواخته میشود و ساز اصلی موسیقی محلی است | GoTürkiye، کامپموزیک |
| نی (Ney) | بادی | نی لبه‌دار که در موسیقی عثمانی و صوفیانه به کار می‌رود و شش سوراخ در جلو و یک سوراخ در پشت دارد | کامپموزیک |
| قانون (Kanun) | زهی زخمه‌ای | ۲۶ دسته سیم سه‌تایی دارد و گیره‌های متحرک آن فاصله‌های ریزپرده می‌سازند | کامپموزیک، GoTürkiye |
| عود (Ud) | زهی زخمه‌ای بی‌پرده | پنج جفت سیم و یک سیم بم دارد و نظریه مقام بیشتر با آن توضیح داده میشود | کامپموزیک |
| کمنچه کلاسیک (Kemençe) | زهی آرشه‌ای | کوچک و سه‌سیم است و نوازنده سیم‌ها را با ناخن از پهلو لمس می‌کند | کامپموزیک |
| کمنچه دریای سیاه | زهی آرشه‌ای | سه‌سیم است و نماد منطقه دریای سیاه به شمار می‌آید و بیشتر همراه رقص نواخته میشود | GoTürkiye |
| تنبور (Tanbur) | زهی زخمه‌ای با دسته بلند | پرده‌های متحرک دارد و صدایی بم و نه چندان بلند دارد | کامپموزیک |
| دربوکا (Darbuka) | پوستی | طبلی جامی‌شکل است که در موسیقی محلی رواج دارد | کامپموزیک، وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه |
بازار موسیقی ترکیه
به گزارش روزنامه ینی بیرلیک در اردیبهشت ۱۴۰۵، بر پایه گزارش جهانی موسیقی ۲۰۲۶ فدراسیون بینالمللی صنعت فونوگرافی، ترکیه در رتبه ۲۴ بازارهای موسیقی ضبطشده جهان قرار گرفت. درآمد این بازار در ۲۰۲۵ به ۱۴۴٫۳ میلیون دلار رسید. همین گزارش، کل درآمد موسیقی ضبطشده جهان را در ۲۰۲۵ برابر ۳۱٫۷ میلیارد دلار و رشد آن را ۶٫۴ درصد اعلام کرد. انجمن پی‌پی‌ال (PPL) بریتانیا در مرداد ۱۴۰۴ به نقل از همین فدراسیون نوشت که درآمد موسیقی ضبطشده ترکیه در ۲۰۲۴ نزدیک به دو برابر شد و به ۸۷٫۸ میلیون دلار رسید. ترکیه در آن سال در رتبه ۲۷ جهان بود.
پخش آنلاین بخش بزرگی از این بازار است. بر پایه داده‌های اسپاتیفای (Spotify) که دفتر سرمایه‌گذاری ریاست‌جمهوری ترکیه منتشر کرد، شمار پخش موسیقی ترکی در این پلتفرم از آغاز تاکنون از ۲۹۴ میلیارد بار گذشته است. پخش موسیقی ترکی در پنج سال گذشته بیش از ۱۹۰ درصد رشد داشته است. پخش آثار هنرمندان ترک در بیرون از ترکیه در یازده سال ۷۰ برابر شده است. در آوریل ۲۰۲۶ حدود ۹۲٫۵ میلیون شنونده بیرون از ترکیه دست‌کم یک ترانه از یک هنرمند ترک شنیدند. اسپاتیفای در ۱۴۰۵ دفتری در استانبول باز کرد.
شرکت‌های بزرگ موسیقی هم در این بازار حضور دارند. به گزارش نشریه رکورد آو د دی (Record of the Day) در دی ۱۳۹۸، شرکت وارنر میوزیک شاخه ترکیه خود را با همکاری گروه موسیقی دوغان (Doğan Music Group) راه انداخت.
نمودارهای «درآمد جهانی موسیقی ضبطشده» و «بیشترین درآمد کشورها از موسیقی» بازار جهانی موسیقی را نشان می‌دهند.
پرسش‌های رایج
موسیقی سنتی ترکیه چیست؟
موسیقی سنتی ترکیه دو شاخه اصلی دارد که یکی موسیقی کلاسیک عثمانی بر پایه نظام مقام و دیگری موسیقی محلی آناتولی با محوریت ساز باغلاماست.
سازهای ترکیه کداماند؟
به نوشته پروژه کامپموزیک، باغلاما رایجترین ساز ترکیه است و در موسیقی کلاسیک ترکی سازهایی مانند عود و قانون جایگاه اصلی دارند.
درآمد صنعت موسیقی ترکیه چقدر است؟
درآمد موسیقی ضبطشده ترکیه در ۲۰۲۵ بر پایه گزارش فدراسیون بینالمللی صنعت فونوگرافی به نقل روزنامه ینی بیرلیک ۱۴۴٫۳ میلیون دلار بود.
موسیقی عربسک ترکی چیست؟
عربسک سبکی از موسیقی مردمپسند ترکیه است که پس از دهه ۱۹۶۰ میان مهاجران شهرهای بزرگ رواج یافت و اورهان گنجهبای پدر آن شناخته میشود.
منابع
- Yeni Birlik، گزارش داده‌های IFPI Global Music Report 2026 درباره بازار موسیقی ترکیه، ۱۵ مه ۲۰۲۶ (۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵)
- Music Business Worldwide، گزارش درآمد جهانی موسیقی ضبطشده در ۲۰۲۵ بر پایه IFPI Global Music Report 2026، مارس ۲۰۲۶
- PPL، «PPL signs new international agreement with MÜYORBİR in Türkiye»، ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۵
- Invest in Türkiye (دفتر سرمایه‌گذاری ریاست‌جمهوری ترکیه)، «Spotify demonstrates long-term confidence in Türkiye with new Istanbul office»، ۲۹ ژوئن ۲۰۲۶
- UNESCO، Mevlevi Sema ceremony، فهرست نماینده میراث فرهنگی ناملموس بشری، ثبت ۲۰۰۸
- UNESCO، Tradition of Âşıklık (minstrelsy) in Turkey، فهرست نماینده میراث فرهنگی ناملموس بشری، ثبت ۲۰۰۹
- CompMusic، Universitat Pompeu Fabra، Turkish instruments
- وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه، Traditional/Local Musical Instruments
- GoTürkiye، Traditional Turkish Musical Instruments
- Hürriyet Daily News، «Book links identities to pop music»، معرفی کتاب The Republic of Love نوشته Martin Stokes، ۸ ژوئیه ۲۰۱۲
- Record of the Day، «Warner Music Turkey launches and partners with Doğan on campaigns for local artists»، ۶ ژانویه ۲۰۲۰