مقایسه سینمای ایران و سینمای ترکیه

مقایسه سینمای ایران و سینمای ترکیه

ایران و ترکیه دو همسایه با جمعیتی نزدیک به هم و پیوندهای فرهنگی دیرینه‌اند و سینمای هر دو کشور هم در سال اخیر بازاری کم‌وبیش هم‌اندازه داشت. سینماهای ترکیه در ۲۰۲۵ حدود ۲۷٫۷ میلیون تماشاگر به خود دیدند. سینماهای ایران هم در ۱۴۰۴ حدود ۲۲٫۹ میلیون تماشاگر داشتند.

اما این شباهت در شمار تماشاگر، تفاوتی بزرگ را پنهان می‌کند. ترکیه برای همین شمار تماشاگر بیش از دو برابر ایران سالن سینما دارد و نزدیک به نیمی از تماشاگرانش پای فیلم خارجی می‌نشینند، در حالی که پرده سینماهای ایران تقریبا فقط فیلم ایرانی نشان می‌دهد.

این یادداشت سینمای دو کشور را با تازه‌ترین آمار رسمی کنار هم می‌گذارد، از زیرساخت و تماشاگر تا فروش و فیلم‌های پرفروش، و در پایان به تفاوت محتوای دو سینما از نگاه یک پژوهشگر ترک می‌پردازد. سال ۱۴۰۴ از مارس ۲۰۲۵ تا مارس سال بعد را در بر می‌گیرد، پس بیشتر با همان سال میلادی هم‌پوشان است و دو سال در این یادداشت هم‌ارز گرفته شده‌اند.

سینمای ایران و ترکیه در یک نگاه

جدول زیر مهم‌ترین شاخص‌های دو سینما را در سال اخیر کنار هم آورده است. داده ترکیه از مؤسسه آمار ترکیه (TÜİK) و باکس‌آفیس ترکیه است و داده ایران از سالنامه آماری فروش فیلم.

شاخصترکیه ۲۰۲۵ایران ۱۴۰۴
تماشاگرحدود ۲۷٫۷ میلیون نفرحدود ۲۲٫۹ میلیون نفر
سالن سینما۲٬۱۶۱ سالن۹۴۷ سالن در ۳۲۴ سینما
صندلی۲۵۳٬۳۶۴ صندلی۱۶۵٬۰۱۶ صندلی
فروشحدود ۵٫۸ میلیارد لیرحدود ۱٬۷۹۴ میلیارد تومان
میانگین قیمت بلیتحدود ۲۰۸ لیرحدود ۷۸ هزار تومان
سهم فیلم داخلی از تماشاگرانحدود ۵۵ درصدنزدیک به همه تماشاگران
پرفروش‌ترین فیلم داخلییان یانا، حدود ۲٫۶۶ میلیون تماشاگرمرد عینکی، حدود ۲٫۳۵ میلیون تماشاگر

مقایسه تعداد سالن های سینما در ایران و ترکیه

به گزارش مؤسسه آمار ترکیه، این کشور در ۲۰۲۵ حدود ۲٬۱۶۱ سالن سینما با ۲۵۳ هزار صندلی داشت. همین مؤسسه شمار سالن‌ها را در ۲۰۲۴ برابر ۲٬۷۷۶ سالن گزارش کرده بود. یعنی در یک سال بیش از یک‌پنجم سالن‌های ترکیه از آمار بیرون رفته‌اند و مؤسسه آمار ترکیه دلیل این افت را توضیح نداده است.

این در حالی است که سالن‌های سینمای ایران در همین سال‌ها بیشتر شده‌اند. بر پایه سالنامه آماری فروش فیلم، ایران در ۱۴۰۴ حدود ۹۴۷ سالن در ۳۲۴ سینما داشت. این شمار در ۱۳۹۶ حدود ۴۳۰ سالن بود، یعنی سالن‌های سینمای ایران در هشت سال بیش از دو برابر شده‌اند.

با این حال فاصله دو کشور هنوز بزرگ است. ترکیه به حساب نمافر حدود ۲٫۳ برابر ایران سالن سینما دارد. جمعیت ترکیه به گزارش مؤسسه آمار این کشور در پایان ۲۰۲۵ حدود ۸۶٫۱ میلیون نفر بود و در این کشور به ازای هر ۳۹٫۸ هزار نفر یک سالن سینما هست.

اما سالن‌های ایران بزرگ‌ترند. هر سالن ایرانی به حساب نمافر به‌طور میانگین حدود ۱۷۴ صندلی دارد و هر سالن ترکیه حدود ۱۱۷ صندلی. هر صندلی سینمای ایران در ۱۴۰۴ هم حدود ۱۳۹ بار فروخته شد، در حالی که این رقم در ترکیه حدود ۱۰۹ بار بود.

سالن‌های ایران در عین حال در چند استان جمع شده‌اند. تهران به‌تنهایی ۳۱۹ سالن در ۷۹ سینما دارد، یعنی حدود یک‌سوم سالن‌های کشور. خراسان رضوی با ۱۰۹ سالن و اصفهان با ۸۳ سالن پس از تهران قرار دارند. سینمای ایران از نظر زیرساخت کوچک‌تر از ترکیه است، اما هر صندلی‌اش در طول سال پرکارتر از صندلی‌های ترکیه به شمار می‌آید.

شمار سینماهای هر استان در نمودار «تعداد سینماهای ایران به تفکیک استان در ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴» آمده است.

تماشاگران سینما در ایران و ترکیه

سینمای ترکیه یک دهه است که تماشاگر از دست می‌دهد. به آمار باکس‌آفیس ترکیه، سینماهای این کشور در ۲۰۱۷ حدود ۷۱٫۲ میلیون تماشاگر داشتند. این رقم در ۲۰۱۹، سال پیش از همه‌گیری کرونا، به ۵۹٫۶ میلیون نفر رسید.

بازار ترکیه پس از کرونا هم به سطح پیشین برنگشت و شمار تماشاگرانش در ۲۰۲۴ حدود ۳۳٫۱ میلیون نفر بود. این رقم در ۲۰۲۵ با افتی ۱۶ درصدی به ۲۷٫۹ میلیون نفر رسید. یعنی تماشاگران ۲۰۲۵ کمتر از نیمی از تماشاگران ۲۰۱۹ بودند. مؤسسه آمار ترکیه رقم ۲۰۲۵ را با اندکی تفاوت حدود ۲۷٫۷ میلیون نفر آورده است.

مسیر ایران جور دیگری بود. بر پایه سالنامه آماری فروش فیلم، سینماهای ایران در ۱۳۹۸ حدود ۲۶٫۳ میلیون تماشاگر داشتند و در ۱۳۹۹، سال تعطیلی سینماها در کرونا، کمتر از یک میلیون نفر. بازار ایران در ۱۴۰۲ به ۲۸٫۳ میلیون نفر رسید. این بازار سال بعد با ۳۵٫۱ میلیون تماشاگر از سطح پیش از کرونا هم گذشت.

اما ۱۴۰۴ سال افت بود. سینماهای ایران در این سال حدود ۲۲٫۹ میلیون تماشاگر داشتند، یعنی افتی ۳۵ درصدی نسبت به سال پیش. روزنامه اعتماد در گزارش پایان سال گیشه، این افت را به سایه جنگ نسبت داده است.

هر دو بازار در سال اخیر تماشاگر از دست دادند، ولی مسیر کاهش در دو کشور یکسان نیست. ترکیه از اوج دهه پیش فاصله گرفته است، در حالی که ایران پس از رکوردی تازه در ۱۴۰۳ افت کرد.

بازار ترکیه در ۲۰۲۶ دوباره رو به رشد است. به آمار باکس‌آفیس ترکیه، شمار تماشاگران در ۴۳ هفته نخست ۲۰۲۶ حدود ۲۵ درصد بیشتر از همان دوره سال پیش بود. در همین دوره تماشاگران فیلم‌های ترکی ۲۷ درصد کمتر شدند. یعنی رشد بازار ترکیه در ۲۰۲۶ بیشتر از فیلم‌های خارجی آمده است و سهم فیلم ترکی به حساب نمافر به حدود ۳۰ درصد تماشاگران رسیده است.

فروش سینما و قیمت بلیت

فروش سینماهای ترکیه در ۲۰۲۵ به گزارش باکس‌آفیس ترکیه حدود ۵٫۸ میلیارد لیر بود. این فروش با وجود افت تماشاگر ۱۶٫۴ درصد بیشتر از سال پیش شد. میانگین قیمت بلیت در همین سال از حدود ۱۵۱ لیر به ۲۰۸ لیر رسید، یعنی رشدی ۳۸ درصدی.

در سینماهای ایران هم قیمت بلیت در همین دو سال تقریبا با همان آهنگ ترکیه بالا رفت. به حساب نمافر از سالنامه فروش فیلم، میانگین قیمت بلیت سینماهای ایران در ۱۴۰۳ حدود ۵۷ هزار تومان بود. این رقم در ۱۴۰۴ به حدود ۷۸ هزار تومان رسید و این هم رشدی ۳۸ درصدی است.

با این حال نتیجه در دو بازار یکسان نبود. فروش سینماهای ایران در ۱۴۰۴ حدود ۱٬۷۹۴ میلیارد تومان بود. این فروش نسبت به ۱٬۹۹۵ میلیارد تومان سال پیش حدود ۱۰ درصد کم شد. یعنی گرانی بلیت در ترکیه افت تماشاگر را جبران کرد و در ایران نه.

قیمت بلیت در ایران از استانی به استان دیگر فرق دارد. میانگین بلیت در تهران حدود ۸۶ هزار تومان بود و در خراسان رضوی حدود ۷۱ هزار تومان. تهران با حدود ۹٫۴ میلیون تماشاگر حدود ۴۱ درصد تماشاگران سینمای ایران را داشت.

رقم‌های فروش در هر دو کشور اسمی است و با قیمت ثابت سنجیده نشده است. به همین دلیل رشد ۱۶ درصدی فروش ترکیه را نمی‌توان رشد واقعی بازار دانست.

فیلم خارجی در سینماهای ایران و ترکیه

شاید بزرگ‌ترین تفاوت دو سینما در جایگاه فیلم خارجی باشد. به گزارش مؤسسه آمار ترکیه، فیلم‌های خارجی در ۲۰۲۵ حدود ۱۲٫۶ میلیون تماشاگر داشتند و فیلم‌های ترکی حدود ۱۵٫۱ میلیون نفر. یعنی حدود ۴۵ درصد تماشاگران سینمای ترکیه پای فیلم خارجی نشستند.

بر پایه همین آمار، از ۴۱۷ فیلمی که در ۲۰۲۵ برای نخستین بار در ترکیه اکران شد، ۲۵۸ فیلم خارجی بود. سهم فیلم ترکی از تماشاگران در ۲۰۲۴ حدود ۵۷ درصد بود. این سهم سال بعد به حدود ۵۵ درصد رسید.

در ایران وضع جور دیگری است. بر پایه سالنامه آماری فروش فیلم، در ۱۴۰۴ فقط تهران شش فیلم خارجی اکران کرد و در هیچ استان دیگری فیلم خارجی روی پرده نرفت. یعنی تماشاگر ایرانی در سینما تقریبا فقط فیلم ایرانی می‌بیند، حال آنکه تماشاگر ترک میان فیلم داخلی و خارجی تقریبا به یک اندازه تقسیم شده است.

این تفاوت در فروش هم دیده می‌شود. فیلم‌های ترکی در ۲۰۲۵ به گزارش باکس‌آفیس ترکیه حدود ۵۵ درصد تماشاگران را داشتند، ولی سهمشان از فروش حدود ۵۰ درصد بود. میانگین بلیت فیلم ترکی حدود ۱۹۱ لیر بود و این رقم از میانگین کل بازار کمتر است.

پرفروش‌ترین فیلم‌های ایران و ترکیه

پرفروش‌ترین فیلم ترکی ۲۰۲۵ «یان یانا» بود که به آمار باکس‌آفیس ترکیه حدود ۲٫۶۶ میلیون تماشاگر داشت. پس از آن انیمیشن «رافادان تایفا، کاپادوکیا» با حدود ۱٫۷۲ میلیون تماشاگر قرار دارد. «اویکوجو» و «مادر جادویی من» هر کدام با حدود ۰٫۸ میلیون تماشاگر سوم و چهارم بودند.

پرفروش‌ترین فیلم خارجی ترکیه در همین سال «زوتوپیا ۲» با حدود ۱٫۱۵ میلیون تماشاگر بود و «فیلم ماینکرفت» با حدود ۱٫۰۱ میلیون تماشاگر پس از آن آمد. یعنی پرفروش‌ترین فیلم ترکی بیش از دو برابر پرفروش‌ترین فیلم خارجی تماشاگر داشت.

در ایران «مرد عینکی» با حدود ۲٫۳۵ میلیون تماشاگر پرفروش‌ترین فیلم ۱۴۰۴ بود. پس از آن «پیر پسر» با حدود ۲٫۰۲ میلیون و «آقای زالو» با حدود ۱٫۷۲ میلیون تماشاگر قرار دارند. «صددام» با حدود ۱٫۶۹ میلیون و فیلم کودک «یوز» با حدود ۱٫۵۶ میلیون تماشاگر چهارم و پنجم بودند.

پرفروش‌ترین فیلم ۱۴۰۳ ایران «هفتاد سی» بود که حدود ۵٫۷۵ میلیون تماشاگر داشت. یعنی پرفروش‌ترین فیلم ۱۴۰۴ کمتر از نیمی از تماشاگران پرفروش‌ترین فیلم سال پیش را داشت. پرفروش‌ترین فیلم‌های دو کشور در سال اخیر هم‌اندازه‌اند، اما فیلم اول ترکیه با فاصله بیشتری از فیلم‌های بعدی جلو افتاده است.

رتبهترکیه ۲۰۲۵تماشاگرایران ۱۴۰۴تماشاگر
۱یان یانا۲٬۶۶۱٬۱۴۷مرد عینکی۲٬۳۵۲٬۴۸۴
۲رافادان تایفا، کاپادوکیا۱٬۷۱۵٬۰۸۱پیر پسر۲٬۰۲۱٬۳۸۰
۳اویکوجو۸۳۳٬۸۶۷آقای زالو۱٬۷۲۲٬۱۴۰
۴مادر جادویی من۸۱۷٬۹۶۶صددام۱٬۶۸۶٬۷۲۵
۵قهرمانان۷۰۲٬۶۲۲یوز۱٬۵۶۴٬۶۴۷

پرفروش‌ترین فیلم هر سال سینمای ایران در نمودار «پرفروش‌ترین فیلم هر سال سینمای ایران از ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۴» آمده است.

ژانر فیلم های سینمای ایران و ترکیه

کمدی در هر دو کشور پرطرفدارترین ژانر است. اومیت ساری، پژوهشگر ترک، در پژوهشی درباره ژانرهای سینمای ترکیه نشان داده است که از ۱۳۷ فیلم ترکی اکران‌شده در ۲۰۱۵، پنجاه و سه فیلم کمدی بودند. یعنی بیش از یک‌سوم فیلم‌های ترکی آن سال کمدی بودند. پس از کمدی، درام با سی و هفت فیلم و ترسناک با هجده فیلم قرار داشتند.

ژانر فیلم‌های اکران‌شده سینمای ترکیه در ۲۰۱۵

ده فیلم پرفروش ترکی ۲۰۲۵ هم همین تصویر را نشان می‌دهد. در این فهرست دو انیمیشن هست و چند کمدی، از «تیم برادران ۲» تا «دبه مقدس ۵، زامبی» که کمدی ترسناک است. «سجین ۸»، از مجموعه فیلم‌های ترسناک ترکی، با حدود ۰٫۵۳ میلیون تماشاگر در جای نهم قرار دارد.

در ایران کمدی جای بزرگ‌تری دارد. بر پایه سالنامه آماری فروش فیلم، فیلم‌های دارای برچسب کمدی در ۱۴۰۴ حدود ۱۳ میلیون تماشاگر داشتند، یعنی حدود ۵۷ درصد تماشاگران سینمای ایران. این سهم در ۱۴۰۳ حدود سه‌چهارم بود.

پس از کمدی، فیلم‌های اجتماعی و درام در ۱۴۰۴ حدود ۳٫۲ میلیون تماشاگر داشتند و فیلم‌های کودک و نوجوان حدود ۳ میلیون نفر. یعنی کمدی هنوز ژانر اول سینمای ایران است، ولی سال اخیر ژانرهای دیگر سهم بیشتری از تماشاگران گرفتند.

تماشاگران ژانرهای سینمای ایران در نمودار «محبوب‌ترین ژانرهای سینمایی در ایران در ۱۴۰۴ بر پایه تماشاگر» آمده است.

تفاوت سینمای ایران و ترکیه

تفاوت سینمای ایران و ترکیه از نظر رضا اویلوم

رضا اویلوم، پژوهشگر ترک سینما، در کتاب «سینمای ایران» دو سینما را با هم مقایسه کرده است. به نظر او سینمای ایران بیشتر به زندگی روزمره و دشواری‌های مردم می‌پردازد و واقعیت زندگی اجتماعی ایرانیان را بازنمایی می‌کند. این پیوند میان زندگی مردم و فیلم‌ها به نظر اویلوم در سینمای ترکیه کمتر دیده می‌شود.

اویلوم تفاوت دیگر را در اکران فیلم خارجی می‌بیند. سینماهای ترکیه فیلم‌های تازه هالیوودی و اروپایی را اکران می‌کنند و سینماهای ایران نه. او تکراری شدن الگوهای فیلم‌های ایرانی را از پیامدهای همین نبود می‌داند. آمار سال اخیر هم این تفاوت را نشان می‌دهد، چون فیلم خارجی در ترکیه نزدیک به نیمی از تماشاگران را دارد و در ایران تقریبا هیچ.

تفاوت سوم از نگاه اویلوم ژانر ترسناک است. در ترکیه فیلم ترسناک با درونمایه باورهای دینی ساخته می‌شود و نسبتا پرتماشاگر است، در حالی که این ژانر در ایران کمتر ساخته می‌شود. حضور «سجین ۸» در فهرست ده فیلم پرفروش ترکی ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که این ژانر هنوز در ترکیه تماشاگر دارد.

کلام آخر

شمار تماشاگران سینمای ایران و ترکیه در سال اخیر نزدیک به هم بود و قیمت بلیت در هر دو کشور حدود ۳۸ درصد بالا رفت. اما ترکیه حدود ۲٫۳ برابر ایران سالن دارد و حدود ۴۵ درصد تماشاگرانش فیلم خارجی می‌بینند.

سالن‌های ایران کمترند، ولی هر صندلی‌اش در سال بیشتر فروخته می‌شود. ترکیه یک دهه است که از اوج تماشاگران خود فاصله گرفته، حال آنکه ایران تنها یک سال پس از رکورد ۳۵ میلیون تماشاگر افت کرد.

داده ترکیه از مؤسسه آمار ترکیه به نقل خبرگزاری دمیرورن و از باکس‌آفیس ترکیه است. داده ایران از سالنامه آماری فروش فیلم و گزارش اعتماد آنلاین است. دیدگاه اویلوم از کتاب Iran Sineması منتشرشده در ۲۰۱۹ است و پژوهش ژانرها از مقاله Popular Genres in Turkish Cinema نوشته اومیت ساری، منتشرشده در ۲۰۱۶.

ارتباط با ما