زبان صدای رسای فرهنگ یک ملت است. کشورهایی که سعی می کنند با ابزار فرهنگی با سایر ملت های در خارج از مرزهای خود ارتباط برقرار کنند و برای فرهنگ ملی خود، جایگاهی در میان دیگر جوامع ایجاد کنند به ترویج زبان رسمی و ادبیاتشان مشغول هستند. آنها بنیادهایی به نام مشاهیر خود تاسیس میکنند و با برگزاری دورههای آموزشی و رویدادهای فرهنگی، مردم کشورهای هدف را جذب ارزش‌ها فرهنگی خود میکنند. بنیاد گوته ( شاعر آلمانی )، بنیاد کنفسیوس (فیلسوف چینی) و بنیاد سعدی ( شاعر و ادیب ایرانی) ، نمونه‌های از این موسسات در جهان هستند که در این متن بخشی از اقدامات، اهداف و عملکرد آنها را تشریح خواهیم کرد.
بنیاد گوته
انیستیتو گوته بیش از هفتاد سال است که فعالیت های خود را آغاز کرده است و هدف آن تبادل فرهنگی میان ملل جهان با جمهوری فدرال آلمان است. موسسه گوته برای توسعه فرهنگ آلمانی در دنیا 151 موسسه در 98 کشور تاسیس کرده است. این بنیاد علاوه بر حمایت‌های مالی که از سوی اتحادیه اروپا، دولت آلمان و شرکت های آلمانی دریافت می کند، از طریق فعالیت های خود مانند برگزاری دوره های آموزش زبان، تامین مالی می شود. یکی از اصلی ترین برنامه های بنیاد گوته ایجاد بستری برای یادگیری زبان آلمانی در سیستم آموزشی کشورهای مهمان است که با برگزاری کلاس های مختلف و آموزش مدرسان زبان آلمانی به ارتقای سطح زبان آموزی کشورهای غیرآلمانی زبان کمک می کند. تبادل فرهنگی با ملل جهان از دیگر فعالیت های موسسه گوته است، در این راستا نزدیک به 20000 هزار رویداد فرهنگی را با کمک نهادهای دولتی و غیر دولتی برپا می کند و با برنامه‌های اقامتی، مشارکت‌ها و تولیدات مشترک، شبکه‌سازی متخصصان فرهنگی را در سراسر جهان ترویج می کند. بنیاد گوته در نظر دارد تا به ذینفعان جامعه مدنی فضای محافظت شده و زمینه ای برای تبادل نظر صادقانه ارائه دهد. آنها معتقد هستند که گفتگوهای دموکراتیک را حتی در شرایط سخت قطع نمی کنند و جهت گیری آنها به سمت ارزش های یک جامعه دموکراتیک و لیبرال است. این موسسه از طریق اطلاعات دیجیتال(آنلاین)، برنامه های آموزشی به بیش از 60 زبان و شبکه ای با 87 کتابخانه، فضایی برای یادگیری، ملاقات و مشارکت ارائه می دهد.عملکرد بنیاد گوته در سالهای 22-2021
انستیتو گوته تبادل فرهنگی را ترویج می کند و میان فرهنگ ملی آلمان و آموزش پلی می سازد تا ارتباطات خود با سایر ملل دنیا را گسترش دهد. در همین راستا اقدام به برگزاری برنامه های متعدد آموزشی و فرهنگی کرده است، اقدامات این بنیاد شامل ساخت موسیقی دوزبانه با سایر کشورها، تاسیس کتابخانه آنلاین برای به امانت دادن کتب آلمانی، ترجمه کتاب‌ها آلمانی و رویدادهای فرهنگی و هنری است.
نمودار1 خدمات و محصولات تولید شده توسط بنیاد گوته
تصویر بالا تعداد خدمات و محصولات ارائه شده توسط بنیاد گوته در سال های 2021-22 را نشان می دهد که با همکاری 100 کشور اقدام به ساخت 440 پروژه موسیقی مشترک کرده‌است. نزدیک به 395000 نفر در کتابخانه آنلاین این موسسه عضو شدند و پشتیبان ترجمه 345 کتاب آلمانی به 42 زبان دنیا بوده‌است. براساس آمار اعلام شده 24000 رویداد فرهنگی و آموزشی با حمایت بنیاد گوته برگزار شده است که 12 میلیون تماشاگر از نقاط مختلف جهان در آن شرکت داشته‌اند.بنیاد کنفوسیوس
مؤسسه‌های کنفوسیوس، مؤسسات آموزشی غیرانتفاعی هستند که به طور مشترک توسط مؤسسات چینی و شرکای خارجی به صورت داوطلبانه تاسیس شده‌اند. خدمات این موسسه ها شامل: آموزش زبان چینی، ارائه آموزش برای معلمان زبان چینی، توسعه منابع آموزش و یادگیری زبان چینی، تحقیق در سایر رشته‌ها مرتبط به زبان چینی و اجرای امتحانات و ارائه گواهینامه در رابطه با زبان و فرهنگ چینی است. مقر اصلی بنیاد کنفسیوس (CIEF) مسئول مدیریت و عملکرد کلی مؤسسه کنفوسیوس و کلاسهای درس آن است، اصولاً مستقیماً در امور مدیریتی سایر مؤسسات کنفوسیوس شرکت نمی‌کند. این سازمان عمدتاً مسئول جمع آوری کمک‌های مالی از همه اقشار، چه در داخل و چه در خارج از کشور، برای حمایت از توسعه مؤسسات کنفوسیوس در سراسر جهان است. بنیاد کنفسیوس بخش‌های مختلفی دارد و یک شبکه گسترده را در سطح جهان ایجاد کرده است که تنها کشور چین در آن دخالت ندارد و سایر کشورها نیز با ایجاد بنیادهایی ذیل موسسه کنفسیوس به ترویج زبان چینی و تبادل فرهنگی با چین فعالیت میکنند. ساخت و گسترش مراکز فرهنگی در سایر کشورها، نفوذ فرهنگی چین را افزایش می دهد. تامین مالی این موسسات در جهان افزون بر درآمدهایی که از ارائه خدمات و محصولات خود به دست می‌آورد، از طریق حمایت‌های دولت چین صورت می گیرد.عملکرد بنیاد کنفسیوس در سالهای 18-2013
تمرکز بنیاد کنفوسیوس در سالهای 2013 تا 2018 بر تاسیس نمایندگی و برپایی کلاسهای درس در نقاط مختلف دنیا بوده‌است. نمایندگی های این بنیاد کاملا مستقل هستند و توسط کشورهای مهمان ساخته می‌شوند. کلاسهای کنفوسیوس بخشی از برنامه این مؤسسات برای یادگیری زبان و فرهنگ چینی در میان کودکان در مدارس راهنمایی و دبیرستان در سراسر جهان است.
نمودار2. تعداد موسسات و کلاسهای بیناد کنفوسیوس
این نمودار تعداد کل مؤسسه های کنفوسیوس و کلاس های درس آن را از سال 2013 تا 2018 نشان می دهد. تا پایان سال 2018، در کل 548 مؤسسه کنفوسیوس در جهان تاسیس شده‌است. این مراکز بر اساس تقاضای کشورهای مهمان افزایش 25 درصدی نسبت به سال 2013 داشته‌اند. همچنین کلاس های برگزار شده توسط موسسات کنفوسیوس افزایش چشمگیری داشته است و از 440 کلاس در سال 2013 به 1193 کلاس در سال 2018 رسیده‌است.کیفیت عملکرد انستیتو کنفوسیوس
بر اساس پژوهشی که نقش موسسه کنفسیوس را در توسعهی زبان چینی بررسی کرده‌است، نمودار زیر به جهت نمایش کیفیت خدمات این موسسه با تجزیه و تحلیل خدمات ارائه شده توسط این موسسه در 15 سال بدست آمده است. این نمودار بیانگر یک تحلیل کیفی از تاثیرگذاری این بنیاد است که نشان می‌دهد یک روند صعودی را طی کرده و در سال 2019 به بالاترین حد کیفی خود رسیده‌است. (کیائو پنگ. 2024. Confucius Institute’s Role in Chinese Language Development in Indonesi)
نمودار3. کیفیت و بازدهی بنیاد کنفوسیوس
بنیاد سعدی
بنیاد سعدی فعالیت خود را از اردیبهشت سال 1392 آغاز کرده‌است و به گسترش زبان فارسی بر اساس استانداردهای جهانی کمک می‌کند. رسالت اصلی این موسسه مدیریت، حمایت و هدایت مراکز آموزش زبان فارسی در سراسر دنیا است. انستیتو سعدی علاوه بر برگزاری دورههای آموزشی در ایران، در بیش از 40 نقطه ی جهان مشغول آموزش به علاقه‌مندان زبان فارسی است. چنین مراکزی عمدتا با هدف تبادل فرهنگی میان ملل و به اشتراک گذاشتن ارزش‌های ملی با سایر کشورها به وجود می‌آیند که بنیاد سعدی نقش مهمی در شناسایی و نمایش فرهنگ ایرانی به مردم جهان داشته‌است.اقدامات بنیاد سعدی
بنیاد سعدی در راستای مدیریت مراکز آموزش زبان فارسی، سعی در استانداردسازی شیوه های مناسب آموزش داشته است و با تالیف کتب، تولید نرم افزار و منابع آموزشی به گسترش خط و ادبیات فارسی میان ایرانیان مقیم خارج از کشور پرداخته‌است. همچنین به جهت هدایت و حمایت از موسسات زبان فارسی فعالیت‌هایی همچون برگزاری المپیادهای منطقه‌ای، اعزام اساتید و تربیت استادان، حمایت از نشر آثار ادبیات فارسی، اعطای بورسیه تحصیلی به پژوهشگران، ایجاد انجمن های ادبی و ... انجام داده‌است.دستاوردهای بنیاد سعدی چیست ؟
تاسیس بنیاد سعدی در دهه گذشته مجموعه‌ای از دستاوردها را برای ارتقای زبان و ادبیات فارسی به همراه داشته‌است. راه اندازی اداره بورسیه تحصیلی، اداره حمایت از پژوهش‌ها و اداره نشر کتب آموزشی و کمک آموزشی، چند نمونه از سامانه‌های آموزشی ایجاد شده توسط موسسه سعدی بوده‌است. حمایت از 15 برنامه ی همایش ادبی و زبان شناسی، تشکیل شورای راهبردی تدوین سند آموزش زبان فارسی در ده منطقه و تدوین شناختنامه زبان فارسی در 35 کشور جهان، از دیگر اقدامات صورت گرفته توسط بنیاد سعدی بوده است.
جدول1. دورههای آموزشی برگزار شده توسط بنیاد سعدی
همانطور که در جدول بالا مشاهده می‌کنید، بنیاد سعدی از ابتدای تاسیس خود در سال92 تا به امروز 4103 دوره آموزشی به صورت حضوری و مجازی در خارج از کشور و 224 دوره آموزشی در ایران اجرا کرده است. 223 دوره خارجی و 44 دوره داخلی دانش افزایی برای تربیت مدرسان زبان فارسی و 165دوره آموزشی کوتاه مدت نیز برای علاقه‌مندان به یادگیری زبان و ادبیات فارسی در ایران برگزار شده‌است.بودجه بنیاد سعدی چقدر است؟
بودجه بندی نهادهایی که از محل منابع دولتی تامین مالی می‌شوند، بر اساس میزان عملکرد آنها افزایش و یا کاهش می‌یابد. بودجه موسسه سعدی با توجه به گسترش دامنه فعالیت‌ها به ویژه در برگزاری دوره‌ها و رویدادهای آموزشی و فرهنگی در خارج از کشور ، در پنچ سال اخیر روندی افزایشی داشته است و به رقم 60 میلیارد تومان در سال 1402 رسیده است.
نمودار4. بودجه دولتی بنیاد سعدی در دوره پنج ساله
نقشه پراکندگی مراکز بنیاد سعدی در نقاط مختلف جهان
موسسه سعدی در حوزه ی آفریقایی و عربی 21 مرکز، در اقیانوسیه و آسیا 28 مرکز و آمریکا و اروپا 13 مرکز فعال دارد. با توجه به تعداد دفاتر این موسسه در جهان، بیشترین تمرکز بنیاد سعدی برای ترویج زبان و ادبیات فارسی در حوزه آسیایی بوده است تا جایی که در کشور پاکستان هفت مرکز نمایندگی تاسیس کرده اند.
نقشه پراکندگی شعب بنیاد سعدی در جهان