گزارشی از وضعیت و دورنمای صنعت کتاب در ایران و جهان

در ادامه گزیده‌ای از گزارش «نقشه وضعیت صنعت کتاب» را با هم مرور می‌کنیم

برای بررسی وضعیت صنعت کتاب در کشور بهتر است که ابتدا به تغییرات قیمت کتاب در طول زمان بپردازیم. سپس ابعاد صنعت را از نظر تعداد عنوان و شمارگان بررسی کرده و دقیق شویم که چه نویسندگانی در چه زمینه‌های فعالیتی بیشترین سهم را در این صنعت داشته اند و وضعیت انتشارات کشور به چه صورت است. در نهایت به این سوالات پاسخ دهیم که کمیت و کیفیت کتابخانه‌ها به عنوان اصلی‌ترین عامل ترویج فرهنگ کتاب به چه صورت است و کدام تشکل‌ها و اصناف بر این صنعت حاکم هستند. به عنوان آخرین گام، توجه شما را به خودانتشاری به عنوان آینده‌ای محتمل برای صنعت کتاب جلب خواهیم کرد.
میانگین قیمت کتاب در سال‌های اخیر همانند دیگر کالاها روند افزایشی چشمگیری داشته است اما به دلیل وجود تورم و کاهش ارزش پول ملی، شاید در نظر گرفتن این روند به طور مستقل نتواند قابل تحلیل باشد لذا به بررسی نسبت هزینه متوسط کتاب به هزینه سکه تمام در همان سال پرداخته شده است و قابل ملاحظه است که به نسبت سی‌ سال گذشته هزینه کتاب در حد پایینی قرار دارد. قابل تامل است که بالا بودن قیمت کتاب و پایین بودن قیمت کتاب به نسبت سکه تمام (که می‌تواند شاخصی برای بررسی تغییرات ارزش کتاب باشد) به طور هم‌زمان، می‌تواند فشار زیادی به فعالین و شاغلین در حوزه کتاب اعمال کند.
میانگین قیمت کتاب از سال ۱۳۹۶ - ۱۳۶۰
نسبت قیمت کتاب به قیمت سکه تمام از سال ۱۳۹۶ - ۱۳۶۰
با توجه به میزان تغییرات تعداد عنوان کتاب و شمارگان کتاب بر حسب سال‌های مختلف، قابل ملاحظه است که به مرور زمان تعداد عنوان کتاب به مراتب رشد کرده و بیشترین مقدار آن مربوط به سال ۱۳۹۸ است. اما روند افزایش شمارگان کتاب تا سال ۱۳۸۵ رشد داشته است که در این سال در بالاترین حد خود بوده است و پس از آن شروع به کاهش کرده است به طوری که در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ به کمترین جایگاه خود پس از سال ۱۳۸۵ رسیده است. با توجه به دو نمودار مطرح شده می‌توان دریافت که بعد از سال ۱۳۸۵ تعداد عناوین کتاب رو به افزایش است اما شمارگان رو به کاهش است. یکی از موارد اثرگذار در کاهش تیراژ کتاب، مساله افزایش قیمت کتاب است. با در نظر گرفتن تیراژ و تعداد عناوین بر حسب دسته‌بندی‌های موضوعی، همانطور که واضح است اکثر عناوین کتب در گذر زمان بر تعدادشان افزوده شده و صرفا دسته‌هایی از جمله کتب دینی و علوم طبیعی کاهشی نسبی داشته‌اند ولی روند کلی نمودار به سوی افزایش تعداد عناوین منتشره در سال است. اما این شرایط در نمودار مربوط به تیراژ روند کاهشی را نشان می‌دهد که شاید بتوان اغلب کاهش اتفاق افتاده در تیراژ را به خاطر کاهش تیراژ کتب دینی و تاحدی کتب حوزه کودک دانست.
روند تغییر عناوین کتب بر حسب دسته‌بندی‌های موضوعی از سال ۱۳۹۷ - ۱۳۷۹
روند تغییر شمارگان کتب بر حسب دسته‌بندی‌های موضوعی از سال ۱۳۹۷ - ۱۳۷۹
بیست پدیدآور برتر کشور چه کسانی هستند؟ به عبارت دیگر، افرادی که بیشترین شمارگان کتاب به نام آن‌ها ثبت شده است کیستند؟ با بررسی دقیق‌تر مشخص می‌شود که اغلب پدیدآورهای برتر از نظر شمارگان در زمینه‌های دینی، کمک‌آموزشی، ادبیات و کودک فعالیت داشته‌اند.