مروری بر سینمای کمدی ایران | قبل از انقلاب اسلامی تا سال 1400

مروری بر سینمای کمدی ایران | قبل از انقلاب اسلامی تا سال 1400

مروری بر سینمای کمدی ایران | قبل از انقلاب اسلامی تا سال 1400

ژانر کمدی همواره به عنوان یکی از ژانرهای محبوب در سینما شناخته می‌شود. به طوری که گیشه سینمای ایران ، فروش خود را تا حد زیادی مدیون این ژانر است. سینمای کمدی ایران در طول ادوار مختلف در میان تماشاگران عام و خاص مورد توجه و استقبال قرار گرفته است. اما میزان تولیدات فیلم طنز ایرانی پیش از انقلاب در حد پایین­‌تری نسبت به میزان تولیدات بعد از انقلاب قرار می­‌گیرد. آثار کمدی که قبل از انقلاب توسط فیلم­سازان ایرانی ساخته می‌­شدند، غالباً شاکله فیلم‌­فارسی داشتند و میزان استقبال از آن‌ها هم توسط مخاطبان بالا بوده است. در ادامه به بررسی این ژانر سینمایی در سال‌های قبل و بعد از انقلاب اسلامی می‌پردازیم.

قدیمی ترین فیلم های کمدی ایران

صاحب‌نظران سینما، فیلم «آبی و رابی» را نخستین فیلم کمدی ایران معرفی می­‌کنند. فیلمی که توسط «اوانس اوهانیانس» و در سال 1309 ساخته شد. «اوگانیانس» از جمله اولین فیلم­سازان سینمای ایران نیز محسوب می­‌شود. در جدول زیر،  آثار مطرح ژانر کمدی که پیش از وقوع انقلاب اسلامی ساخته و نمایش داده شد‌ه‌اند؛ قابل مشاهده است.

قدیمی ترین فیلم های کمدی ایران

در سینمای قبل از انقلاب، با توجه به سایه ­افکنی فیلم­‌فارسی بر آثار فیلم­سازان، عمده فیلم­ های کمدی به منظور حضور موفق در گیشه ساخته می­‌شدند. آمارها حاکی از آنند که از سال 1344 تا 1355، هر سال تقریباً یک فیلم کمدی ساخته و تولید شده است. یکی از ویژگی­‌های فیلم­‌فارسی، نشانه گرفتن گیشه برای جذب سرمایه است. فیلم «گنج قارون» اولین فیلم ­فارسی بود که مفهوم فتح­ گیشه را محقق کرد و به فروشی میلیونی دست پیدا کرد. فیلم «حسن کچل» اولین فیلم «علی حاتمی» در زمان خود توانست 9 میلیون تومان فروش داشته باشد که در آن دوران چشمگیر بود.

دهه‌ی ۶۰ ؛ شروعی دوباره برای تولید و نمایش آثار کمدی

دهه 60 را می­‌توان، شروعی دوباره برای تولید و نمایش آثار کمدی در ایران دانست. شروعی که با فاصله گرفتن از آثار کمدی در سینمای فیلم­‌فارسی شروع شد. اما از سرگیری ساخت آثار کمدی با کمی احتیاط انجام گرفت. فیلم کوتاه «خانه آقای حق­دوست» به کارگردانی «محمود سمیعی» تولید شده در سال 1359، اولین اثر تولید شده در سینمای کمدی بعد از انقلاب بود. این فیلم که برای نمایش در تلویزیون تولید شده بود، آغازگر تولیدات کمدی در سینمای بعد از انقلاب شد و در سومین جشنواره فجر نیز با استقبال خوبی مواجه شد. در سال 1363، دو فیلم «جعفرخان از فرنگ برگشته» به کارگردانی علی حاتمی و «مردی که زیاد می­‌دانست» به کارگردانی یدالله صمدی، جزء اولین فیلم ­های کمدی-اجتماعی تولید شده در سینمای بعد از انقلاب بودند.

کمدی ایرانی در دهه 60

در ادامه جدول فروش برخی از فیلم­‌های ذکر شده در دهه 60 که حاوی اطلاعاتی نظیر میزان جذب مخاطب و فروش بلیط از سال­‌های 1365 تا 1369 است؛ مشاهده می‌کنید. این جدول با توجه به تغییرات قیمت بلیط از بین سال‌های 1365 تا 1369 ترسیم شده است. مدت زمان برای بررسی هر فیلم نیز در یک بازه 2 ساله‌ی اکران می‌باشد. در یک مقایسه جامع برای دهه‌ی شصت، میزان استقبال مخاطبان از آثار کمدی، کمتر از میزان استقبال آن‌ها نسبت به سایر آثار بوده است.

فیلم سینمایی کمدی ایرانی دهه ۶۰

فیلم های طنز دهه‌ 70

دهه 70، با فاصله گرفتن فیلم­سازان از فضای کمدی­‌های دهه 60 و ساخت فیلم­‌هایی مخاطب‌­پسند، آثار کمدی تولید شده در این دهه با استقبال بالاتری نسبت به آثار دیگر مواجه شدند. به طوری که در جدول فروش هر ساله در دهه 70، دست­‌کم یک تا دو فیلم با فروش نسبتاً بالا در رتبه­‌های اول تا پنجم جدول فروش قرار دارند. برخی از بهترین فیلم های کمدی ایرانی که در دهه‌ی هفتاد تولید شده‌اند؛ عبارتند از:

فیلم های طنز دهه‌ 70

دهه‌ی طلایی فیلم کمدی در ایران

دهه 80، در عرصه فیلم­‌ های کمدی دوره مهمی به حساب می­‌آید. از میان 10 فیلم پرفروش دهه 80، هشت فیلم کمدی است. این آمار در مقایسه با دهه‌ی 70 و دهه‌ی 60، بسیار چشمگیر است. از جمله  دلایل رونق سینمای کمدی در این دوران می‌توان به سیاست­گذاری فرهنگی برای تولیدات آثاری با قابلیت فتح­ گیشه و آورده‌­های بالای مالی و اقتصادی و از سوی دیگر و  استقبال پرشورتر مخاطبان از آثار کمدی اشاره کرد.

جالب‌تر اینکه آمارها نشان می­‌دهند که در هر سال از دهه‌ی هشتاد، مقام پرفروش­‌ترین فیلم، متعلق به یک فیلم در ژانر کمدی است. سیمای سینمای کمدی ایران در دهه‌ی 80 کاملا با دهه‌ی 90 متفاوت است. در حالی در دهه 90 آثار کمدی پیرنگی شبیه به یکدیگر دارند، در کمدی‌های دهه هشتاد تنوع بیشتری می‌بینیم. اخراجی‌های 1 و 2 فیلم‌هایی با موضوع دفاع مقدس‌اند. «آتش‌بس» یک کمدی با موضوع اختلافات خانوادگی است. «همیشه پای یک زن در میان است» اثری از کمال تبریزی است و از رمان «غیر قابل چاپ» سیدمهدی شجاعی اقتباس شده است. چنین اثری بالطبع با آثاری فرمولی و در راستای اهداف تجاری متفاوت است. به طور خلاصه می‌توان ادعا کرد سینمای کمدی در دهه 80 هنری‌تر و غیر تجاری‌تر از سینمای این ژانر در دهه بعدی است.

جدول فروش فیلم‌های طنز در دهه‌ی 80

جدول پایین بر اساس آمار فروش بلیط در اکران نخست و عمومی فیلم­‌ها در شهر تهران ترسیم شده است. از میان آثار کمدی در این جدول، تنها دو فیلم «ملک سلیمان» و «دعوت» توانستند به ترتیب در سال­‌های 1388 و 1387 به فروش 15 و 14 میلیاردی دست پیدا کنند که در مقایسه با ارقام فروش آثار کمدی دهه 80، در درجه پایین‌­تری قرار می­‌گیرند.

آمارها از سویی دیگر نشان می­‌دهند که در میان کم‌­فروش‌­ترین­‌های دهه 80 نیز تنها یک فیلم در ژانر کمدی قرار دارد. این موضوع نشان­‌دهنده آن است که استقبال از فیلم­‌های کمدی و طنزآلود از سوی تماشاگران در این دوره به ­هیچ‌­وجه در درجه پایینی قرار ندارد. مثلا «دنیای آینده» به کارگردانی احمدرضا جغتایی توانست در سال 1380 به فروش 23 میلیون تومانی در شهر تهران دست پیدا کند.

سینمای کمدی ایرانی در بیست سال اخیر

بین سال­‌های 1390 تا 1399  آمار فروش برای فیلم­‌های کمدی به اوج خود می­‌رسد. به طوری که در طی 6 سال بیشترین میزان فروش با ارقام قابل توجه، متعلق به آثار کمدی است. در 4 سال باقی­مانده نیز، آثار کمدی در رتبه­‌های دوم و سوم جدول فروش قرار دارند. شایان ذکر است که این میزان فروش، مسلماً به علت افزایش قیمت بلیط در طول سال­‌های متمادی رخ داده است. در حالی که ممکن بود یک فیلم در دهه 70 یا 60 با همین میزان و حتی بیشتر (طبق تعداد بلیط فروخته شده)، مخاطبان را به سالن­‌های سینما دعوت و جذب کند. اما یک فیلم در دهه 90 با همان میزان جذب مخاطب  و تنها به علت افزایش چند برابری قیمت بلیط، میزان فروش بیشتری نسبت به دوره­‌های قبلی دارد.

مقایسه برای دهه 90، به این معنی نیست که میزان مخاطبان سینما نسبت به دوره­‌های قبلی افزایش پیدا کرده است. طبق آمار نیز می‌­دانیم که میزان مخاطبان سینما به صورت کلی در طول چند سال اخیر به شدت کاهش پیدا کرده و در مقایسه با دهه­‌های قبلی سیر نزولی به خود گرفته است.

پرواز کمدی ایرانی در دهه‌ 90

برای  فیلم طنز ایرانی، دهه 90 یک دهه بی‌نظیر به شمار می‌آید. در این دهه ژانر کمدی ایران سر و شکلی مخصوص به خود پیدا می‌کند و رکوردهای فروش را در انحصار خود می‌گیرد. درون‌مایه فیلم‌های کمدی این دوره، اغلب تشکیل شده از شوخی‌های بی‌پرده جنسی، روابط عاشقانه، شکاف بین قشر مذهبی و غیر مذهبی، سفر به خارج از کشور و دیگر مضامین بود. این فیلم شباهت ضمنی و اجمالی خاصی به یکدیگر دارند و گویی همه از یک فرمول پیروی کرده‌اند. اغلب این فیلم‌ها پر از ستاره‌های طنز سینمای ایران بوده و مسئله ثروت در آن‌ها نمود خاصی دارد.

پادشاهی این ژانر در دهه 90 بر گیشه، خصوصا از نیمه دوم این دهه پررنگ و در آغاز دهه جدید تثبیت شد. طبق جدول زیر، مسعود اطیابی جایگاهی ویژه دارد. او برای سه سال پیاپی، رکورد میزان فروش را از آن خود کرده است. همچنین وجود عناوینی مثل گشت ارشاد 3 و نهنگ عنبر 2، نشان‌دهنده‌ی سودآور بودن ساخت دنباله در ژانر کمدی است. رضا عطاران و پژمان جمشیدی بیش از دیگر بازیگران در این لیست تکرار شده‌اند.

سینمای کمدی در دهه 90

پرفروش ­ترین فیلم کمدی ایرانی 1400

«انفرادی» با فروشی بالغ­ بر 77 میلیارد تومان، تا به حال توانسته است عنوان پرفروش­ ترین فیلم سینمای ایران را متعلق به خود سازد. این فیلم که در سال 1400 ساخته شد و در سال 1401 به اکران عمومی رسید، با چنین فروشی توانست عنوان کارگردان پرفروش سینمای ایران را نیز به مسعود اطیابی، کارگردان کار هدیه دهد. البته این میزان فروش، صرفاً با توجه بر میزان مبلغ است. تعداد بلیط فروخته شده و میزان جذب مخاطب در این آمار رسمی نمی‌­گنجند و در مبحث دیگری قابل مطالعه و بررسی می‌­باشند.

کلام آخر

سینمای کمدی  ایران رفته­‌رفته با گذشت دهه­‌های مختلف توانسته است، جایگاه خود را در ابتدا در میان مخاطبان به وجود آورده و سپس آن را تثبیت سازد. این نوع از سینما در کشور ما توانسته است با جذب حداکثری مخاطبان، در دهه 90 حرف اول را در گیشه سینماها بزند. در سال­‌های پیش­رو نیز با توجه به روند این چند سال اخیر، پیش­‌بینی می­‌شود فیلم­‌های کمدی در میزان فروش و نیز میزان جذب مخاطب هم­چنان مقام نخست را برای خود حفظ کنند.

علی امیرسیافی
مشاهده نویسنده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پر بازدیدترین یادداشت ها

لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ، و با استفاده از طراحان گرافیک است، چاپگرها و متون بلکه روزنامه و مجله در ستون و سطرآنچنان که لازم است، و برای شرایط فعلی تکنولوژی مورد نیاز، و کاربردهای متنوع با هدف بهبود ابزارهای کاربردی می باشد، کتابهای زیادی در شصت و سه درصد گذشته حال و

از چرنوبیل تا اوپنهایمر

از چرنوبیل تا اوپنهایمر / روایتی از استانداردهای دوگانه سینمای آمریکا

در سال 2019 صنعت سریال با یک پدیده مواجه بود. سریالی پنج قسمتی که به سرعت تبدیل به یکی از پرسر و صداترین سریال‌های روز شد. یکی از مسائلی که این سری...
سینمای ایران در سال ۱۴۰۱

روایت داده‌ها از سینمای ایران در سال 1401 

سینما به‌عنوان یکی از صنایع فرهنگی و خلاق، در تلاقی هنر، فناوری و اقتصاد نشسته است. به همین خاطر برای موفقیت در آن باید نگاهی جامع و چندجانبه داشت....
صنعت سینما در چین

صنعت سینما در چین

در دهه 1920 میلادی متخصصان سینمای آمریکا برای آموزش سینماگران چینی به شانگهای رفتند. شاید آنها فکرش را نمی‌کردند که همین کشور روزی صاحب پر فروش تری...
فیلم های ساخته شده از روی بازی های ویدیویی

فیلم های ساخته شده از روی بازی های ویدیویی

ساخت فیلم های اقتباسی از کتاب امری رایج و معمول است. برای اقتباس سینمایی می‌توان لیست فیلم هایی که بر اساس رمان ساخته شده اند را نام برد. فیلم‌های ...